Giải quyết 'nghịch lý phát triển' ở Đồng bằng sông Cửu Long

4 giờ trướcBài gốc

Đồng bằng sông Cửu Long là vùng kinh tế trọng điểm nhưng nhiều chỉ tiêu phát triển lại đang thuộc nhóm thấp nhất cả nước như mật độ doanh nghiệp, năng suất lao động, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Để phá vỡ những "nghịch lý" này, các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp tại Cần Thơ đã hiến kế nhiều giải pháp mạnh mẽ với một tư duy chính sách hoàn toàn mới.

Công trình kiểm soát mặn trên sông Cái Lớn giúp điều tiết nguồn nước, hạn chế tác động của xâm nhập mặn đối với sản xuất nông nghiệp ở An Giang. Ảnh: Thanh Sang-TTXVN

*Nghịch lý cấu trúc hiện hữu

Khái niệm “nghịch lý phát triển” dùng cho Đồng bằng sông Cửu Long được đưa ra thời gian dài trước đây tuy nhiên đúng dịp này khi cơ cấu nền kinh tế đang có những dịch chuyển trong giai đoạn mới đã được tiếp tục nhắc lại đúng “điểm rơi” để không thể chậm trễ, không bỏ qua những cơ hội.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc nhắc đến “nghịch lý phát triển” ở Đồng bằng sông Cửu Long lúc này chính là bám sát hơi thở đời sống vào lúc thời sự nhất, phản ánh đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng và Chính phủ, là thời điểm thích hợp để có những đột phá trong việc tái cấu trúc nền kinh tế của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo thông tin từ VCCI, số liệu cập nhật mới nhất một lần nữa cho thấy, Đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian qua có nhiều bước thúc đẩy nhằm phát triển mạnh mẽ nền kinh tế của vùng, tuy nhiên nhiều nghịch lý lớn hiển hiện dễ thấy vẫn không dễ dàng để giải quyết. Việc đầu tiên dễ dàng nhận thấy là Đồng bằng sông Cửu Long có nhiều đóng góp hàng đầu về sản lượng nông nghiệp cho quốc gia như về lúa gạo, thủy sản, trái cây tuy nhiên nhiều chỉ tiêu lại thuộc nhóm "yếu" như về mật độ doanh nghiệp (vùng thấp nhất cả nước kể từ năm 2023), năng suất lao động (chỉ khoảng 133 triệu đồng/lao động/năm), thu hút đầu tư nước ngoài (năm 2025 chưa tới 1 tỷ USD, chỉ chiếm 2,45% cả nước).

Hiện tại, hơn 87,7% doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long là doanh nghiệp "siêu nhỏ". Nghịch lý nữa là tỷ lệ doanh nghiệp “siêu nhỏ” chuyển lên "nhỏ" ngày càng giảm mạnh, doanh nghiệp “lớn lên” càng rất hiếm hoi. Bên cạnh đó, với lợi thế về nông nghiệp so với cả nước là tuyệt đối, đóng góp hơn 30% GRDP, nhưng số doanh nghiệp nông nghiệp lại chiếm chưa tới 5%.

Ngoài ra, theo VCCI, các vấn đề trong logistics ở nền kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long đang là “điểm nghẽn”, một trong những điểm yếu kém của nền kinh tế vùng. Hiện khoảng 70% hàng hóa xuất khẩu của vùng vẫn phải trung chuyển qua các cảng của Thành phố Hồ Chí Minh và Đông Nam Bộ, hạ tầng giao thông kết nối dù đã có cao tốc nhưng vẫn thuộc vùng yếu kém. Theo số liệu mới nhất, chi phí logistics của vùng đã chiếm đến 20-25% giá cả của sản phẩm.

Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long 2025 được công bố vừa qua vào ngày 28/5 cho thấy, vùng đồng bằng châu thổ này có vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế cả nước, đóng góp hơn 90% lượng gạo xuất khẩu. Tuy nhiên, nếu năm 2000, vùng từng chiếm khoảng 22% tổng số doanh nghiệp cả nước thì đến nay chỉ còn khoảng 7%.

Bên cạnh đó, hệ thống, năng lực tài chính tín dụng tại vùng khá yếu, không đủ sức hỗ trợ nhiều nhu cầu của doanh nghiệp. Hệ thống tài chính lâu nay vẫn chỉ thiên về thế chấp tài sản, chưa đủ sức tài trợ cho chế biến sâu, chuyển đổi xanh và nâng cấp chuỗi giá trị.

Theo Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long, dù đang có nhiều lợi thế và cơ hội nhưng riêng về vị thế doanh nghiệp, với cấu trúc bất cân xứng, miền Tây đang trở nên tụt hậu trên bản đồ kinh tế quốc gia.

*Cần xây dựng hệ sinh thái bền vững

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận, để tái cơ cấu, xây dựng lại hê thống, cấu trúc kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long, để không bị “hổng”, cần thực hiện các giải pháp xây dựng một hệ sinh thái doanh nghiệp với “nền móng” vững chắc hơn. Theo đó, cần phải thúc đẩy mạnh hơn hệ sinh thái doanh nghiệp tư nhân trong các lĩnh vực chế biến, logistics, công nghệ nông nghiệp, dữ liệu, thương mại số. Qua đó tạo được lực đẩy để doanh nghiệp không chỉ tham gia sản xuất mà còn dẫn dắt chuỗi giá trị, xây dựng thương hiệu, nâng cao sức cạnh tranh.

"Cần thêm các chính sách được nghiên cứu, áp dụng cho đặc thù của vùng kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long để doanh nghiệp đặt mình trong một chuỗi giá trị nông nghiệp, thủy sản và logistics, thay vì cứ hỗ trợ dàn trải" .Thứ trưởng Bộ Tài chính nhận định.

Chế biến tôm xuất khẩu ở Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: TTXVN

Cùng quan điểm với Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận, nhiều ý kiến của các chuyên gia cũng nhận định, trong tầm nhìn đến năm 2030, việc cần kíp là phải chuyển đổi Đồng bằng sông Cửu Long với tính chất là vùng nguyên liệu hiện nay sang một hệ sinh thái doanh nghiệp đổi mới. Nền kinh tế của vùng từ cách nhìn là sản xuất nông nghiệp phải chuyển sang nhìn nhận dưới góc độ chuyên nghiệp là một nền kinh tế nông nghiệp. Nền kinh tế nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long khi đó sẽ xây dựng lại nền tảng, phát triển logistics, chế biến, năng lượng, các cụm ngành mới được đặt trong một sinh thái, tăng vị thế cạnh tranh, tiết kiệm tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển cân đối và bền vững.

Thực tế cho thấy, sau khi điều chỉnh địa giới, tỉnh Long An hợp nhất với Tây Ninh thuộc vùng Đông Nam Bộ, miền Tây phần nào bị giảm đi sự hưởng lợi từ “cầu nối công nghiệp” này. Tuy nhiên, có thể thấy những “điểm nghẽn” của kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long chủ yếu là hệ quả của cấu trúc kinh tế mang tính lịch sử. Sự dàn trải trong phân bổ nguồn lực, mặt trái trong những ưu đãi tự nhiên sinh những cái “bẫy kinh tế” dẫn đến biên lợi nhuận thấp, khó tích lũy lớn.

Theo Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, cựu thành viên Tổ Tư vấn Kinh tế của Thủ tướng, để có những bước tiến cho kinh tế Đồng bằng sông cửu Long, cần quan tâm về mặt chính sách để xóa các điểm nghẽn như đã nói, đồng thời xây dựng được một hệ sinh thái, tạo được cảm hứng và sức mạnh nội tại, môi trường để doanh nghiệp dẫn dắt doanh nghiệp cùng lớn mạnh. Phải vận hành nền kinh tế Đồng bằng sông cửu Long theo tín hiệu thị trường, năng lực thương mại và khả năng kết nối chuỗi giá trị, chứ không chỉ quan tâm về sản lượng.

“Muốn phá vỡ vòng xoáy đi xuống của kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long thì phải bắt đầu từ tầm nhìn, trước khi nhắc đến chính sách, phải xác định Đồng bằng sông Cửu Long có cơ hội và khó khăn gì, có cái nhìn toàn diện về vai trò kinh tế của vùng ra sao, từ đó có hướng đi đúng”, Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh nhận định.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Sỹ Hùng cho rằng, vùng Đồng bằng sông cửu Long đang đối diện với nhiều "nghịch lý cấu trúc", muốn phát triển đột phá đòi hỏi một cách tiếp cận chính sách hoàn mới. Định hướng phát triển kinh tế bền vững cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long là phải nhanh chóng xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp tích hợp. Hệ sinh thái doanh nghiệp gắn với chuỗi giá trị. Cần xác định một khung hành động chính sách cho các địa phương, trong đó Cần Thơ có thể được củng cố như trung tâm dịch vụ, đào tạo, logistics, tài chính, các địa phương còn lại được định vị theo chuỗi nguyên liệu, chế biến, thủy sản, năng lượng, môi trường, du lịch, dịch vụ hỗ trợ.

"Nếu không xác định doanh nghiệp là động lực, không quan tâm tạo dựng được môi trường kinh tế và khung chính sách phù hợp thì doanh nghiệp và doanh nhân khó có được sức bật để lớn mạnh”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Sỹ Hùng khẳng định.

Cùng quan điểm, trao đổi xung quanh vấn đề tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đà cho nền kinh tế vùng vươn lên, Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên xác định việc Cần Thơ phải giữ vai trò trung tâm Đồng bằng sông Cửu Long, cần được quan tâm hoàn thiện hệ thống hạ tầng phối hợp, nhằm chuyển hóa các lợi thế thành giá trị thực tiễn. Bên cạnh đó, cần các cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho doanh nghiệp nắm bắt cơ hội phát triển.

"Từ các cải cách có hệ thống, tiếp tục hoàn thiện thể chế tài chính, nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sẽ góp phần tạo nên hệ sinh thái doanh nghiệp tích hợp bền vững, tháo các điểm nghẽn, tạo bệ phóng cho doanh nghiệp vùng”, nhìn nhận trên góc độ toàn cảnh, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận nhận định.

Dưới góc nhìn chuyên gia vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp, chuyên gia kinh tế tại Cần Thơ, phân tích sâu hơn về dòng vốn nghịch lý ở chỗ Đồng bằng sông Cửu Long là "kho vàng xanh" về nông nghiệp tuần hoàn và tín chỉ carbon, nhưng dòng vốn tín dụng truyền thống lại đang "mặc chiếc áo quá chật".

“Nếu hệ thống ngân hàng vẫn giữ tư duy cho vay dựa trên tài sản thế chấp là đất đai, nhà xưởng thô, thì doanh nghiệp lấy đâu ra nguồn lực để đầu tư cho công nghệ chế biến sâu, số hóa chuỗi cung ứng hay chuyển đổi xanh”, ông Hiệp nói.

Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp cũng nhấn mạnh, cần phải có các định chế tài chính đặc thù, các quỹ bảo lãnh tín dụng dựa trên phương án kinh doanh và giá trị chuỗi sản phẩm thay vì chỉ nhìn vào sổ đỏ.

“Việc khơi thông các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn vốn, kết hợp với tư duy "liên kết vùng" chặt chẽ được kỳ vọng sẽ giúp Đồng bằng sông Cửu Long phá vỡ vòng xoáy đi xuống, đưa "vùng đất chín rồng" phát triển cân đối, bền vững và thịnh vượng”, ông Hiệp kỳ vọng.

Nguyễn Văn Việt/Vnanet.vn

Nguồn Bnews : https://bnews.vn/giai-quyet-nghich-ly-phat-trien-o-dong-bang-song-cuu-long/424562.html