Người nói có, kẻ cãi không
Ngày 27/1, TAND Tp.Hà Nội mở phiên xét xử sơ thẩm 23 bị cáo trong vụ án Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Đưa hối lộ; Nhận hối lộ xảy ra tại Công ty cổ phần Y dược LanQ cùng nhiều bệnh viện y học cổ truyền, trung tâm y tế trên cả nước. Chiều cùng ngày, phiên tòa bước vào phần xét hỏi với nhiều tình tiết đáng chú ý.
Là người đầu tiên lên bục khai báo, Nguyễn Mạnh Quyền - Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Y dược LanQ cho biết, cuối năm 2019, bị cáo đại diện công ty ký hợp đồng khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế năm 2020 với Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Giang, trong đó có nội dung cung cấp thuốc cho người có thẻ BHYT đến khám, chữa bệnh.
Các bị cáo tại phiên tòa.
Sau khi ký hợp đồng, Quyền đã bàn bạc với Phạm Văn Cách - cựu Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Dược Sơn Lâm về việc Công ty LanQ tổ chức đấu thầu lựa chọn đơn vị cung cấp thuốc. Kết quả, Công ty Sơn Lâm trúng thầu và đầu năm 2020, hai doanh nghiệp ký hợp đồng mua bán thuốc trị giá hơn 64 tỷ đồng.
Theo hợp đồng, Công ty Sơn Lâm là đơn vị cung cấp toàn bộ vị thuốc cho Công ty LanQ. Tuy nhiên, tại tòa, Quyền khai thực tế LanQ chỉ mua một số lượng rất ít thuốc của Sơn Lâm, còn phần lớn thuốc được mua từ Công ty cổ phần Đông dược Hà Nội CQB.
Để hợp thức hồ sơ đấu thầu, Nguyễn Mạnh Quyền thừa nhận đã gắn nhãn mác, bao bì của Công ty Sơn Lâm cho các vị thuốc mua từ Công ty CQB.
Bị cáo biện minh rằng "có những vị thuốc của CQB chất lượng tốt hơn", đồng thời cho biết Phạm Văn Cách là người cung cấp hóa đơn khớp với số lượng thuốc đã xuất để hợp thức hóa hồ sơ thanh toán.
Theo cáo trạng, Nguyễn Mạnh Quyền thỏa thuận sẽ chi cho Phạm Văn Cách 18% trên tổng giá trị hóa đơn khống. Tuy nhiên, do BHXH tỉnh Bắc Giang chưa thanh toán toàn bộ số tiền theo đề nghị của Công ty LanQ, đồng thời công ty này đang cần vốn để đầu tư xây dựng bệnh viện mới nên khoản tiền này chưa được thanh toán.
Tại tòa, Nguyễn Mạnh Quyền bác bỏ cáo buộc, khẳng định hoàn toàn không có thỏa thuận chi phần trăm cho Phạm Văn Cách. Ngay sau đó, HĐXX triệu tập Phạm Văn Cách lên đối chất.
Bị cáo Cách khai ban đầu việc mua bán giữa hai công ty không có thỏa thuận ăn chia. Tuy nhiên, sau khoảng 3 tháng thực hiện hợp đồng, do số lượng hàng hóa và hóa đơn quá nhiều, lo ngại bị ngân hàng để ý, Quyền đã chủ động thỏa thuận chi 18% trên tổng giá trị hóa đơn khống cho Cách. Dù vậy, theo lời bị cáo Cách, số tiền này đến nay vẫn chưa được nhận.
Trước lời khai của Cách, Nguyễn Mạnh Quyền cúi đầu và nói "không nhớ" về việc thỏa thuận trên.
Hoa hồng do bệnh viện "ra giá"
Tiếp tục phần khai báo, Phạm Văn Cách cho biết Công ty cổ phần Dược Sơn Lâm có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đấu thầu thuốc. Khi Nguyễn Mạnh Quyền nhờ hỗ trợ, bị cáo đã nhận lời nhưng không nghĩ rằng hành vi này vi phạm pháp luật, dẫn đến phải đứng trước tòa như hôm nay.
Liên quan đến hành vi đưa hối lộ tại các bệnh viện, trung tâm y tế, Phạm Văn Cách khai Công ty Sơn Lâm cung cấp thuốc cho nhiều đơn vị trên cả nước. Để được cung cấp thuốc, công ty phải tham gia đấu thầu tại các Sở Y tế, sau khi trúng thầu sẽ ký hợp đồng trực tiếp với các bệnh viện, trung tâm y tế.
Để việc giao hàng thuận lợi, Công ty Sơn Lâm chi "hoa hồng" cho các đơn vị mua thuốc. Người nhận thường là Giám đốc hoặc Trưởng khoa. Mức chi phụ thuộc vào lợi nhuận của từng hợp đồng. Việc chi tiền này do Lê Văn Tình – Phó Tổng Giám đốc Công ty Sơn Lâm trực tiếp thực hiện.
Theo cáo buộc, từ năm 2011 đến tháng 12/2021, Thân Đức Lại – cựu Giám đốc BHXH tỉnh Bắc Giang là người có thẩm quyền duyệt, ký ủy nhiệm chi giải ngân tiền tạm ứng kinh phí khám, chữa bệnh BHYT cho các cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh.
Đây là vụ án đầu tiên được phát hiện, xử lý liên quan đến hành vi lừa đảo chiếm đoạt tiền BHXH thông qua đấu thầu. Phiên tòa dự kiến diễn ra trong nhiều ngày.
Để được tạo điều kiện thuận lợi trong việc giải ngân tiền tạm ứng, từ quý I/2017 đến quý IV/2021, sau khi gặp gỡ, trao đổi và nhờ ông Thân Đức Lại giúp đỡ, Nguyễn Mạnh Quyền đã nhiều lần chỉ đạo cấp dưới đưa tiền cho ông Lại tại phòng làm việc, với tổng số tiền 700 triệu đồng.
Trả lời HĐXX, bị cáo Thân Đức Lại trình bày rằng năm 2016, Nguyễn Mạnh Quyền đến làm việc và phản ánh những khó khăn của doanh nghiệp, mong muốn BHXH Bắc Giang tạo điều kiện hỗ trợ. Ông Lại cho biết bản thân đồng ý giúp đỡ "chỉ ở mức nào đó".
Sau đó, kế toán trưởng của Công ty LanQ nhiều lần đến "cảm ơn", ban đầu chỉ 5–10 triệu đồng. Dù từng từ chối, nhưng khi phía doanh nghiệp nói đây là tiền của công ty, nhận cho "anh em vui".
Bị cáo Lại đã nhận và cho rằng đây chỉ là "cách ứng xử thông thường", không nhận thức đó là hành vi phạm tội. Chỉ đến khi vụ án bị khởi tố và làm việc với cơ quan điều tra, ông Thân Đức Lại mới nhận thức được hành vi nhận tiền của mình là vi phạm pháp luật.
Theo lời khai của Lê Văn Tình – cựu Phó Tổng Giám đốc Công ty Sơn Lâm khai, việc chi tiền hoa hồng giúp việc ký kết các biên bản thương thảo, hợp đồng diễn ra nhanh chóng.
Ông Tình kể, khi làm việc với Bệnh viện Y dược cổ truyền Tây Ninh, bà Đinh Thị Mộng Thanh - Phó Giám đốc bệnh viện đã trực tiếp hỏi "hoa hồng thế nào?" trước khi ký hợp đồng. Theo lời khai, bà Thanh đề nghị "chuyển trước riêng cho chị 20%, còn 17% nữa chuyển chung cho viện". Tổng số tiền bà Thanh bị cáo buộc đã nhận là 4,1 tỷ đồng, trong đó hưởng riêng 2,3 tỷ đồng.
Theo các bị cáo, tỷ lệ hoa hồng không cố định, dao động từ 5% - 25%, và không phải do Công ty Sơn Lâm tự áp đặt, mà do phía bệnh viện chủ động đưa ra dựa trên nhu cầu của họ.
Trong số 18 bị cáo bị truy tố về tội Nhận hối lộ, người bị cáo buộc nhận nhiều tiền nhất là Huỳnh Nguyễn Lộc – cựu Viện trưởng Viện Y dược học dân tộc Tp.HCM với tổng số tiền hơn 47 tỷ đồng, chiếm gần 2/3 tổng số tiền hối lộ trong vụ án.
Theo kết luận điều tra của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an, đây là vụ án đầu tiên được phát hiện, xử lý liên quan đến hành vi lừa đảo chiếm đoạt tiền bảo hiểm xã hội thông qua đấu thầu và thực hiện hợp đồng mua bán thuốc khám, chữa bệnh BHYT tại cơ sở y tế tư nhân.
Cuối năm 2019, sau khi Thông tư 15/2019/TT-BYT cho phép các cơ sở y tế tư nhân tự lựa chọn nhà cung cấp thuốc theo Luật Đấu thầu, Nguyễn Mạnh Quyền đã bàn bạc, thống nhất với Phạm Văn Cách tổ chức đấu thầu theo hướng gian dối. Hai bên dựng hồ sơ mời thầu, đưa ra tiêu chí có lợi để Công ty Sơn Lâm trở thành đơn vị duy nhất trúng thầu với giá cao, nhằm hợp thức hóa giá thuốc đầu vào, quyết toán và chiếm đoạt tiền từ BHXH tỉnh Bắc Giang.
Để tránh bị phát hiện, các bị can còn sử dụng Công ty cổ phần Dược phẩm Nam Hà – chi nhánh Nam Định làm "quân xanh". Sau khi trúng thầu, Công ty Sơn Lâm ký hợp đồng cung cấp thuốc với Công ty LanQ ngày 16/1/2020.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, các bị can móc nối với Công ty Đông dược Hà Nội CQB để mua thuốc giá rẻ, không hóa đơn. Công ty Sơn Lâm xuất hóa đơn theo giá trúng thầu, cung cấp bao bì, nhãn mác để hợp thức hóa nguồn gốc thuốc, hưởng lợi 18% giá trị hóa đơn khống.
Cơ quan điều tra xác định, từ tháng 3/2020 đến tháng 4/2021, Công ty Sơn Lâm đã xuất 100 hóa đơn cho Công ty LanQ với tổng giá trị hơn 55 tỷ đồng. Trên cơ sở đó, Công ty LanQ đã lập hồ sơ thanh toán, chiếm đoạt hơn 40 tỷ đồng từ BHXH tỉnh Bắc Giang và tiền đồng chi trả của người dân.
Mở rộng điều tra, Bộ Công an làm rõ hành vi đưa hối lộ của Nguyễn Mạnh Quyền, Phạm Văn Cách và các đồng phạm, trong đó có việc đưa 700 triệu đồng cho cựu Giám đốc BHXH tỉnh Bắc Giang và hơn 10 tỷ đồng cho nhiều cá nhân tại các bệnh viện, trung tâm y tế trên cả nước.
Đặng Ngọc Thủy