Tại Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ TP.HCM lần thứ 5 diễn ra chiều 1-4, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM Võ Hoàng Ngân đã thông tin về định hướng quy hoạch tổng thể, kiến trúc lại không gian phát triển thành phố theo hướng hiện đại, thông minh.
Theo đó, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 260 của Quốc hội, TP.HCM đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển. Trong đó, quy hoạch không gian đóng vai trò trung tâm và có tính quyết định.
Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM lần thứ 5, nhiệm kỳ 2025-2030, diễn ra chiều 1-4. Ảnh: THUẬN VĂN
Siêu đô thị tích hợp: Một không gian – ba vùng – một đặc khu
Ông Võ Hoàng Ngân cho rằng điểm mới mang tính bản chất của giai đoạn hiện nay là việc hình thành mô hình TP sau sáp nhập, tạo ra không gian phát triển hoàn toàn mới với quy mô, cấu trúc và vai trò vượt ra khỏi khuôn khổ một đô thị đơn lẻ, trở thành một siêu đô thị vùng có tính tích hợp cao.
Trong bối cảnh đó, việc lập Quy hoạch tổng thể TP.HCM không chỉ là yêu cầu về mặt chuyên môn mà là nhiệm vụ chính trị có ý nghĩa chiến lược, nhằm xác lập nền tảng phát triển cho TP.HCM trong 50-100 năm tới.
Theo ông, quy hoạch tổng thể TP.HCM được nghiên cứu với tầm nhìn dài hạn, hướng tới xây dựng TP trở thành siêu đô thị bền vững, sáng tạo và đáng sống hàng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương, giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại, logistics, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực.
Trong cấu trúc phát triển quốc gia, TP tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, đồng thời là trung tâm lan tỏa phát triển đối với Vùng Đông Nam Bộ, Vùng ĐBSCL và kết nối quốc tế.
Đặc biệt, với cơ chế đặc thù được Quốc hội cho phép tại Nghị quyết 260, TP.HCM có điều kiện để triển khai một mô hình quy hoạch tích hợp, linh hoạt, đồng bộ giữa các cấp độ không gian, qua đó tạo lập một hệ thống phát triển thống nhất trên toàn vùng đô thị mở rộng.
Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: THUẬN VĂN
Trên cơ sở đó, Giám đốc Sở QH-KT Võ Hoàng Ngân cho biết định hướng kiến trúc lại không gian phát triển đô thị của TP.HCM được xác lập theo hướng chuyển đổi căn bản mô hình tổ chức không gian, từ phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian chức năng và chuỗi giá trị.
"Trước hết, TP được định hướng phát triển theo mô hình siêu đô thị tích hợp, đa trung tâm, trong đó các khu vực không tồn tại độc lập mà được tổ chức như các cực phát triển có tính bổ trợ lẫn nhau" - ông cho biết.
Cụ thể hơn, cấu trúc tổng thể được hình thành theo định hướng “một không gian – ba vùng – một đặc khu”, với vùng lõi TP.HCM giữ vai trò trung tâm tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Khu vực Bình Dương phát triển thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu giữ vai trò cửa ngõ kinh tế biển, cảng biển và năng lượng. Còn Côn Đảo được định hướng trở thành trung tâm du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng đặc thù.
“Điểm cốt lõi của mô hình này là không gian phát triển không còn bị chia cắt bởi địa giới hành chính, mà vận hành theo logic kinh tế, chức năng và liên kết vùng, khắc phục tình trạng phân mảnh và cạnh tranh nội bộ” - theo ông Ngân.
Song song đó, TP xác lập hệ thống các hành lang phát triển chiến lược đóng vai trò khung xương của cấu trúc không gian. Hành lang phía Đông kết nối Thành phố với Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hình thành cụm động lực tăng trưởng mới.
Hành lang phía Tây và phía Nam tăng cường liên kết với ĐBSCL, mở rộng không gian phát triển về các khu vực còn dư địa. Hành lang ven biển phía Nam kết nối Cần Giờ với cụm cảng Cái Mép – Thị Vải và khu vực Hồ Tràm, tạo động lực cho kinh tế biển, logistics và đô thị sinh thái. Đồng thời, trục Bắc – Nam được định hướng như một hành lang công nghiệp – đô thị – dịch vụ xuyên suốt, kết nối toàn bộ không gian phát triển của TP mở rộng.
"Một định hướng mang tính đột phá là việc tổ chức phát triển đô thị gắn với hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là các tuyến đường sắt đô thị và liên vùng" - ông Võ Hoàng Ngân thông tin.
Các khu vực phát triển mới sẽ được định hình theo mô hình TOD, hình thành các cụm không gian tích hợp giữa ở, làm việc, dịch vụ và tiện ích xã hội trong bán kính tiếp cận thuận tiện. "Cách tiếp cận này không chỉ góp phần giảm áp lực giao thông, mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng đất và chất lượng sống của người dân, hướng tới một đô thị vận hành hiệu quả với thời gian di chuyển hợp lý", Giám đốc Sở QH-KT phân tích.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, TP xác định việc tổ chức không gian sinh thái và hạ tầng xanh là một cấu phần không thể tách rời của quy hoạch.
Cuối cùng, quy hoạch không gian đô thị phải bảo đảm nguyên tắc phát triển bao trùm và cân bằng xã hội, trong đó chú trọng phát triển nhà ở phù hợp với khả năng chi trả, nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực.
"Việc kiến trúc lại không gian phát triển đô thị lần này là sự tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển TP, tận dụng hiệu quả các cơ chế đặc thù được Quốc hội cho phép để tạo lập một không gian phát triển mới, hiện đại, thông minh và bền vững" - ông Ngân nói.
Giám đốc Sở QH-KT TP Võ Hoàng Ngân nêu định hướng quy hoạch. Ảnh: THUẬN VĂN
Tái định hình toàn bộ mô hình phát triển đô thị TP.HCM
Giám đốc Sở QH-KT TP cũng nêu thách thức hiện nay là không gian đô thị vẫn còn phân mảnh, phát triển theo địa giới hành chính, dẫn đến thiếu liên kết và chưa khai thác hiệu quả các nguồn lực. Hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hạ tầng giao thông liên vùng, chưa theo kịp yêu cầu phát triển của một siêu đô thị.
Ngoài ra, áp lực về môi trường, ngập nước, sụt lún và biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp bách phải chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng bền vững. Đồng thời, việc thiếu cơ chế điều phối vùng hiệu quả cũng làm hạn chế khả năng phát huy lợi thế tổng hợp của toàn bộ không gian đô thị mở rộng.
Sở QH-KT đề xuất TP.HCM nghiên cứu cơ chế điều phối liên vùng phù hợp với mô hình đô thị mở rộng, tiếp tục hoàn thiện các cơ chế rút gọn thủ tục quy hoạch theo tinh thần Nghị quyết 260.
Cùng đó, ưu tiên đầu tư các hành lang hạ tầng chiến lược và phát triển đô thị theo mô hình TOD, xây dựng hệ thống dữ liệu không gian tích hợp phục vụ công tác quản lý và điều hành đô thị.
Đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: THUẬN VĂN
Giám đốc Sở QH-KT nhấn mạnh không gian phát triển mới chính là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của TP trong tương lai.
“Thành phố cần chuyển mạnh từ phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian chức năng và chuỗi giá trị. Quy hoạch tổng thể lần này không chỉ là một đồ án, mà là công cụ chiến lược để tái định hình toàn bộ mô hình phát triển đô thị, tạo nền tảng cho TP.HCM trở thành một siêu đô thị hiện đại, thông minh và bền vững trong khu vực” - ông nói.
THANH TUYỀN