Gián đoạn tại eo biển Hormuz đe dọa làm rung chuyển kinh tế toàn cầu

3 giờ trướcBài gốc

Tuyến đường thủy hẹp chạy dọc bờ biển phía nam Iran là một trong những tuyến vận tải quan trọng nhất thế giới. Nó kết nối các quốc gia giàu dầu mỏ ở Vịnh Ba Tư với thị trường quốc tế, và các tàu chở dầu đi qua đây vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu, cùng với khối lượng lớn khí tự nhiên.

Hiện nay, khi xung đột tại Iran khiến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như dừng lại, các chuyên gia năng lượng cho rằng tác động đã lan xa vượt khỏi Trung Đông.

"Càng kéo dài, tác động sẽ càng lan rộng tới nhiều ngành và nhiều khu vực", chuyên gia thị trường dầu mỏ Matt Smith nhận định.

Ông Smith, làm việc tại công ty dữ liệu hàng hóa Kpler, cho biết mỗi ngày có hàng triệu thùng dầu đi qua eo biển này và với nhiều quốc gia vùng Vịnh, đây là tuyến xuất khẩu khả thi duy nhất.

Một quốc gia có phương án dự phòng là Saudi Arabia. Nước này đã xây dựng một đường ống xuyên quốc gia từ thời xung đột Iran-Iraq trong thập niên 1980 để chuẩn bị cho những gián đoạn như hiện nay. Đường ống Đông - Tây cho phép dầu của Saudi Arabia tránh Vịnh Ba Tư và vận chuyển sang cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.

"Saudi Arabia lo ngại eo biển Hormuz trở thành điểm nghẽn…" ông Smith nói. "Hiện chúng ta đang thấy lưu lượng qua tuyến này tăng mạnh".

Đường ống này cho phép Saudi Arabia chuyển hướng hàng triệu thùng dầu mỗi ngày ra Biển Đỏ, dù không thể thay thế hoàn toàn lượng xuất khẩu qua eo biển. Các nhà sản xuất vùng Vịnh khác như Iraq, Kuwait và Qatar không có lựa chọn tương tự và đã buộc phải cắt giảm sản lượng.

Một "giả định cốt lõi" đang sụp đổ

Các chuyên gia thị trường năng lượng cho rằng sự gián đoạn này đang thách thức một trong những giả định cơ bản nhất của kinh tế toàn cầu: dầu mỏ sẽ luôn chảy tự do từ Vịnh Ba Tư.

"Chúng ta đang chứng kiến sự sụp đổ của một giả định nền tảng trong kinh tế và thị trường năng lượng", Bob McNally, người từng cố vấn cho George W. Bush trong chiến tranh Iraq và hiện đang tư vấn về thị trường dầu khí, cho biết.

"Nếu Hormuz bị đóng trong một tháng, một trong những nền tảng quan trọng nhất của cách thức vận hành nền kinh tế toàn cầu sẽ sụp đổ," ông nói.

Trong khi nhiều nền kinh tế gặp khó khăn vì gián đoạn, một số quốc gia lại hưởng lợi từ giá dầu tăng. Ông McNally cho rằng Vladimir Putin và Nga là những bên thắng lợi ngắn hạn.

"Xung đột này và việc giá dầu tăng đã giúp ông Putin theo hai cách: nâng giá dầu chung và xóa bỏ mức chiết khấu mà Nga từng phải bán dầu. Giờ đây ai cũng muốn dầu của Nga", ông nói.

Chính quyền Donald Trump hôm thứ Năm đã tạm thời nới lỏng hạn chế đối với dầu Nga, cấp giấy phép 30 ngày cho phép các nhà giao dịch mua dầu Nga đã được bốc lên tàu mà không lo bị trừng phạt thứ cấp.

Động thái này nhằm tránh giá dầu tăng sốc, nhưng đồng thời cũng mang lại "khoảng nghỉ" ngắn hạn cho Nga trước các lệnh trừng phạt vốn nhằm hạn chế khả năng tài trợ cho chiến dịch quân sự tại Ukraine.

Cú đánh mạnh vào các nền kinh tế châu Á

Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz đặc biệt đe dọa các nền kinh tế châu Á.

Khoảng 40% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc đi qua eo biển này. "Đây là cú đánh trực diện vào nền kinh tế của họ", ông McNally nói.

Trung Quốc đã tích trữ lượng lớn dầu dự trữ chiến lược, có thể giúp giảm tác động tức thời. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo chi phí kinh tế tổng thể vẫn có thể rất nghiêm trọng nếu gián đoạn kéo dài.

Một số quốc gia còn dễ tổn thương hơn. Ấn Độ phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng qua eo biển nhưng dự trữ chiến lược nhỏ hơn nhiều.

"Đối với Ấn Độ, đây là một cuộc khủng hoảng" ông McNally nói và lưu ý rằng nước này còn phụ thuộc vào khí dầu mỏ hóa lỏng trong khu vực để làm nhiên liệu nấu ăn.

Dù gián đoạn, một số chuyến dầu của Iran vẫn tiếp tục.

Ông Smith cho biết, kể từ khi xung đột bắt đầu, các tàu chở dầu Iran thường tắt thiết bị phát tín hiệu khi đi qua eo biển, khiến việc theo dõi trở nên khó khăn hơn. Phần lớn số dầu này được cho là đang hướng tới Trung Quốc.

Giá cả tăng cao đã tác động tới người tiêu dùng

Hệ quả kinh tế đã bắt đầu lan tới người tiêu dùng.

Tại Mỹ, giá xăng đã tăng hơn 65 cent mỗi gallon kể từ khi xung đột bùng phát. Giá nhiên liệu máy bay và dầu diesel cũng tăng khoảng 25%, làm dấy lên nguy cơ giá vé máy bay đắt hơn và chi phí vận chuyển tăng, kéo theo giá thực phẩm leo thang.

Tại một số khu vực ở châu Á (bao gồm Thailand, Pakistan và Bangladesh) tình trạng thiếu nhiên liệu và xếp hàng dài tại các trạm xăng đã bắt đầu xuất hiện.

Nguy cơ suy thoái toàn cầu

Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn nhiều. Theo ông McNally, việc đóng cửa kéo dài eo biển Hormuz gần như chắc chắn sẽ kích hoạt một cuộc suy thoái toàn cầu.

"Nền kinh tế thế giới không thể tăng trưởng nếu thiếu 20% nguồn cung năng lượng", ông nói.

Hiện tại, giới phân tích đang theo dõi sát sao eo biển hẹp này để xem liệu hoạt động vận tải dầu có được nối lại hay không.

"Xét trên thực tế, chúng ta đang trải qua cú sốc năng lượng lớn nhất trong lịch sử", ông McNally nói. "Chỉ còn biết hy vọng điều này không kéo dài quá lâu".

Thế Hải (Theo CBSnews, Discovery Alert)

Nguồn Người Đưa Tin : https://nguoiduatin.vn/gian-doan-tai-eo-bien-hormuz-de-doa-lam-rung-chuyen-kinh-te-toan-cau-204260317150030057.htm