Giáo dục đại học là trung tâm tri thức, cầu nối văn hóa, lan tỏa sức mạnh mềm quốc gia

một giờ trướcBài gốc

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Khẳng định vai trò của đại học trong chiến lược phát triển đất nước

Giáo sư Nguyễn Văn Phượng, nguyên Phó khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng, điểm nổi bật trong bài phát biểu là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt giáo dục đại học trong mối quan hệ trực tiếp với vận mệnh phát triển của dân tộc. Những yêu cầu như xây dựng Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành “trụ cột học thuật hàng đầu”, “trung tâm sáng tạo lớn” hay “lực lượng tiên phong của giáo dục đại học Việt Nam” cho thấy Đảng và Nhà nước đang đặt kỳ vọng rất lớn vào vai trò dẫn dắt của các cơ sở giáo dục đại học trong thời đại kinh tế tri thức và chuyển đổi số. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng quyết liệt, nguồn lực tự nhiên hay lao động giá rẻ không còn là lợi thế bền vững. Năng lực cạnh tranh của một quốc gia ngày càng phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực, trình độ khoa học công nghệ, khả năng đổi mới sáng tạo và hàm lượng tri thức trong nền kinh tế. Vì vậy, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhiều lần nhấn mạnh nguy cơ tụt hậu nếu không bứt phá về khoa học, công nghệ và giáo dục là một cảnh báo có ý nghĩa rất sâu sắc.

Theo Giáo sư Nguyễn Văn Phượng, toàn bộ hệ thống đại học Việt Nam phải chuyển mạnh từ tư duy đào tạo truyền thống sang mô hình đại học đổi mới sáng tạo; từ việc truyền thụ kiến thức sang hình thành năng lực nghiên cứu, sáng tạo và thích ứng toàn cầu cho người học.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đồng tình với mục tiêu đưa Đại học Quốc gia Hà Nội vào nhóm 100 đại học hàng đầu châu Á vào năm 2030 và nhóm 300 đại học hàng đầu thế giới vào năm 2035 cho thấy quyết tâm nâng tầm giáo dục đại học Việt Nam theo chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn không chỉ nằm ở thứ hạng, mà là xây dựng được một trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có khả năng dẫn dắt sự phát triển của đất nước.

Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc tới Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam cho thấy các lĩnh vực này đang được nhìn nhận như những trụ cột chiến lược để tạo động lực phát triển mới cho đất nước trong nhiều thập kỷ tới.

Giáo sư Nguyễn Văn Phượng nhấn mạnh, điều đáng chú ý trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là không đặt vấn đề giáo dục đại học đơn thuần ở câu chuyện đào tạo nhân lực, mà nhấn mạnh vai trò hình thành con người, nuôi dưỡng tư duy và khát vọng cống hiến cho đất nước.

Trong bối cảnh khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số phát triển nhanh, giáo dục đại học không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức hay đào tạo kỹ năng nghề nghiệp đơn thuần, mà quan trọng hơn là phải hình thành cho người học năng lực tự học, tư duy độc lập, khả năng thích ứng và trách nhiệm xã hội; một trường đại học lớn không chỉ đào tạo ra những người có nghề nghiệp, mà còn phải góp phần hình thành những con người có bản lĩnh, có trách nhiệm với xã hội và có ý thức phụng sự đất nước. Thông điệp mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh về xây dựng môi trường học thuật khai phóng cũng rất đáng chú ý. Đây không chỉ là yêu cầu về phương pháp đào tạo hiện đại, mà còn là điều kiện để khơi dậy khả năng sáng tạo, tinh thần phản biện và ý thức học tập suốt đời của sinh viên.

Hướng tới con người và văn hóa

Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh: Có thể nói, truyền thống 120 năm không phải là truyền thống riêng của Đại học Quốc gia Hà Nội mà thực chất là truyền thống 120 năm hành trình của giáo dục đại học Việt Nam hiện đại. Năm 1906, khi Đại học Đông Dương được thành lập, về căn bản, đây là trung tâm đại học hiện đại đầu tiên không chỉ của Việt Nam mà còn của cả khu vực Đông Nam Á. Điều đó cho thấy vị trí đặc biệt của Đại học Quốc gia Hà Nội trong tiến trình phát triển giáo dục đại học nước nhà.

Bảy nhiệm vụ mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao cho Đại học Quốc gia Hà Nội mang tính bao trùm đối với toàn bộ các định hướng chiến lược về giáo dục đại học của Việt Nam, đã được thể hiện trong các Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị cũng như các chương trình hành động của Chính phủ và các bộ, ngành.

Trong đó, Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn chia sẻ điều ông tâm đắc nhất là thông điệp: Dù khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại phát triển đến đâu, đào tạo đại học tinh hoa cuối cùng vẫn phải hướng tới con người và văn hóa. Tinh thần này gắn với Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa và con người Việt Nam.

Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn cho rằng, con người Việt Nam hiện đại phải được xây dựng trên nền tảng những giá trị truyền thống tốt đẹp, đồng thời đáp ứng các yêu cầu mới của thời đại công nghệ. Thế hệ con người Việt Nam mới phải hội tụ đầy đủ tri thức, năng lực khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, năng lực số và các kỹ năng hiện đại. Nhưng tất cả những yếu tố đó chỉ có thể phát huy một cách tốt đẹp và bền vững trên cơ sở khẳng định được những giá trị cốt lõi của con người Việt Nam.

Từ góc nhìn đó, Đại học Quốc gia Hà Nội cần tiếp tục định vị và phát triển trên cơ sở hài hòa giữa phát triển khoa học công nghệ với gìn giữ bản sắc con người Việt Nam. Bản sắc ấy cần tiếp tục được bồi đắp, đồng thời tạo ra những hệ giá trị mới của con người Việt Nam.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Chí Nghĩa, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội bày tỏ: Nhiều năm qua, giáo dục đại học Việt Nam đã có bước phát triển mạnh về quy mô, số lượng ngành nghề, cơ sở đào tạo và hội nhập quốc tế. Nhưng về căn bản, giáo dục đại học vẫn còn thiên về đào tạo hơn là sáng tạo tri thức, thiên về truyền đạt hơn là dẫn dắt, thiên về thích ứng hơn là mở đường. Không ít trường đại học vẫn đang loay hoay trong tư duy quản lý hành chính, áp lực thủ tục, cơ chế, trong khi khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn phát triển còn khá lớn.

Nhìn tổng thể, có thể thấy, 7 nhiệm vụ mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao cho Đại học Quốc gia Hà Nội thực chất đã phác họa khá rõ những yêu cầu then chốt trong mô hình đại học mà Việt Nam hướng tới trong tương lai: đại học tự chủ, sáng tạo, tinh hoa, hội nhập quốc tế nhưng gắn chặt với lợi ích quốc gia; đại học không chỉ đào tạo mà còn nghiên cứu, kiến tạo chính sách, phát triển công nghệ và phụng sự xã hội; đại học không chỉ là nơi tiếp nhận tri thức thế giới mà còn góp phần tạo ra tri thức mới mang dấu ấn Việt Nam.

Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành địa chỉ tiêu biểu của ngoại giao học thuật Việt Nam. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Chí Nghĩa, đây không chỉ là yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế hay trao đổi học thuật, mà là tư duy đưa đại học trở thành một phần của hình ảnh quốc gia.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Chí Nghĩa nhấn mạnh: Trong thế giới hôm nay, nhiều đại học lớn đồng thời là biểu tượng văn hóa và trí tuệ của đất nước họ. Khi mỗi giảng viên, sinh viên được xem như đại diện cho phẩm giá, trí tuệ và bản sắc Việt Nam trong giao lưu quốc tế, giáo dục đại học đã được đặt vào vai trò mới: vừa là trung tâm tri thức, vừa là cầu nối văn hóa, vừa là lực lượng lan tỏa sức mạnh mềm quốc gia.

Thanh Hương - Việt Hà (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/thoi-su/giao-duc-dai-hoc-la-trung-tam-tri-thuc-cau-noi-van-hoa-lan-toa-suc-manh-mem-quoc-gia-20260517115922379.htm