Giáo dục STEM - Khơi nguồn sáng tạo trong kỷ nguyên số

3 giờ trướcBài gốc

Sáng 9/4, trong tiết tin học tại phòng học STEM, không khí lớp 9/1 Trường THCS Nguyễn Tri Phương sôi nổi hẳn. Học sinh được chia thành 4 nhóm để thuyết trình, lắp ráp robot và thi đấu. Quây quần bên các bộ linh kiện, các em vừa trao đổi, vừa thử nghiệm mô hình trong không khí hào hứng.

Thầy giáo Nguyễn Thanh Nam, giáo viên tin học đưa ra tình huống thực tế: Làm thế nào để robot di chuyển qua khu vực có vật cản mà không va chạm? Từ đó, thầy hướng dẫn học sinh tìm hiểu nguyên lý hoạt động của cảm biến siêu âm, cách lập trình robot. Mỗi nhóm chủ động đề xuất phương án thiết kế, trình bày ý tưởng, sau đó lắp ráp, lập trình mô hình theo phương án đã lựa chọn.

Hà Huy Kiên, học sinh lớp 9/1 chia sẻ, quá trình lắp ráp và lập trình giúp chúng em rèn luyện sự nhạy bén, khả năng tư duy logic, đồng thời khơi gợi tính tò mò, sáng tạo. “Những giờ học STEM luôn thú vị, chúng em không chỉ học kiến thức mà còn biết cách phối hợp để tạo ra sản phẩm vận hành hiệu quả”, Kiên nói.

Theo thầy giáo Nguyễn Thanh Nam, giáo dục STEM góp phần hiện thực hóa quan điểm “học đi đôi với hành”, gắn kiến thức lý thuyết với thực tiễn. Các hoạt động STEM không chỉ tạo hứng thú học tập, giảm bớt căng thẳng cho học sinh mà còn mang lại niềm vui khám phá, trải nghiệm. Quá trình học được tổ chức theo hướng từ cụ thể đến tư duy trừu tượng rồi quay trở lại ứng dụng thực tiễn, vì vậy việc tiếp nhận kiến thức của học sinh sâu hơn.

Không chỉ được triển khai sôi nổi tại các trường khu vực trung tâm, giáo dục STEM đang dần lan tỏa về vùng nông thôn. Tại phường Hương Thủy, Hội thi STEM cấp tiểu học đã tạo nên một sân chơi bổ ích, nơi học sinh được trải nghiệm môi trường học tập sáng tạo ngay từ cấp học đầu tiên.

Các sản phẩm của học sinh gắn với những vấn đề gần gũi như đồ dùng học tập, bảo vệ môi trường hay ứng dụng công nghệ trong đời sống. Điểm đáng ghi nhận là các em không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn tự tin thuyết trình, giải thích ý tưởng.

Bà Nguyễn Thị Hương, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thủy Lương (phường Hương Thủy) cho biết, trường triển khai giáo dục STEM theo hướng bài bản, có định hướng rõ ràng và đồng bộ. Trọng tâm là nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên, bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động STEM, đồng thời khơi dậy hứng thú học tập, tinh thần sáng tạo của học sinh.

Giáo dục STEM được tổ chức linh hoạt thông qua các bài học tích hợp trong các môn: toán, khoa học, tin học, nghệ thuật…, cùng với các hoạt động trải nghiệm như dự án học tập, ngày hội STEM. Mỗi khối lớp đều duy trì tối thiểu một bài học STEM mỗi tháng, bảo đảm tính liên tục và từng bước hình thành năng lực cho học sinh.

Thời gian qua, giáo dục STEM trên địa bàn thành phố đã có bước chuyển rõ nét, từ giai đoạn thí điểm sang triển khai diện rộng, mang lại nhiều kết quả tích cực. Đến nay, 100% trường tiểu học với 212 cơ sở đã xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục STEM. Mỗi năm, toàn thành phố triển khai hơn 12.000 bài học STEM cùng trên 1.000 hoạt động trải nghiệm; trên 60 dự án khoa học kỹ thuật và 15 dự án khởi nghiệp đạt giải cấp thành phố; nhiều dự án tiếp tục đạt giải ở cấp quốc gia.

Ngành giáo dục cũng đã chú trọng bồi dưỡng đội ngũ thông qua các đợt tập huấn cho cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán, từng bước hình thành lực lượng giáo viên nòng cốt có khả năng tổ chức, dẫn dắt các dự án nghiên cứu khoa học và khởi nghiệp trong học sinh.

Ông Nguyễn Vinh Hưng, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) nhấn mạnh, giáo dục STEM không đơn thuần là kiến thức học thuật mà là “chìa khóa” mở ra tư duy của thế kỷ XXI cho học sinh. Điểm cốt lõi của STEM là xóa bỏ ranh giới giữa các môn học, giúp học sinh biết vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết những vấn đề thực tiễn, thay vì học lý thuyết một cách rời rạc.

Đặc biệt, trong bối cảnh thành phố Huế định hướng phát triển công nghệ cao, STEM còn góp phần hình thành tư duy công dân số, giúp học sinh tiếp cận và làm chủ các lĩnh vực AI, Robotics và IoT, sẵn sàng thích ứng với yêu cầu của thời đại mới.

Từ thực tiễn giảng dạy, bà Nguyễn Thị Diệu Trang, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Tri Phương cho rằng, STEM giữ vai trò quan trọng trong giáo dục. Thông qua các hoạt động học tập, học sinh biết vận dụng kiến thức của từng môn học để tạo ra những sản phẩm gắn với thực tiễn, từ đó phát triển tư duy, khả năng phản biện và năng lực tìm tòi, nghiên cứu. STEM giúp học sinh phát triển nhiều năng lực hơn, đặc biệt là khả năng tự học, tự nghiên cứu và sáng tạo.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai giáo dục STEM vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn. Về đội ngũ, phần lớn giáo viên được đào tạo theo hướng đơn môn nên còn gặp khó trong việc tổ chức dạy học liên môn cũng như tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học. Một bộ phận giáo viên, nhất là giáo viên lớn tuổi, vẫn còn tâm lý e ngại khi tiếp cận thiết bị công nghệ mới.

Về cơ sở vật chất, nhiều trường chưa có phòng học STEM đạt chuẩn, thiếu thiết bị và học liệu đặc thù. Kinh phí cho vật tư tiêu hao như nhựa in 3D, hóa chất hay việc bảo trì thiết bị cũng là áp lực không nhỏ đối với các trường.

Để tháo gỡ những khó khăn này, ông Hưng cho biết, Sở GD&ĐT đang triển khai lộ trình với nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết là đầu tư cơ sở vật chất với mục tiêu đến năm 2030, 100% trường tiểu học và trung học có phòng học STEM Lab hiện đại. Tổng kinh phí dự kiến cho đề án này lên đến hơn 52 tỷ đồng.

Công tác bồi dưỡng đội ngũ được chú trọng theo lộ trình từ cơ bản đến nâng cao, chú trọng kỹ năng lập trình, robot tự động hóa và an toàn mạng. Ngành cũng đẩy mạnh xây dựng kho học liệu số dùng chung, ngân hàng bài giảng mẫu.

Trong định hướng dài hạn, ngành giáo dục thành phố hướng tới xây dựng một hệ sinh thái học tập sáng tạo. Theo đó, mô hình liên kết “Nhà trường - Doanh nghiệp - Đại học” sẽ được đẩy mạnh, tạo cơ hội để học sinh tiếp cận với môi trường nghiên cứu, sản xuất hiện đại thông qua các phòng thí nghiệm của Đại học Huế và các doanh nghiệp công nghệ cao. Đây được xem là cầu nối quan trọng giúp học sinh trải nghiệm thực tế, định hình sớm năng lực và định hướng nghề nghiệp.

Việc liên thông giữa các cấp học cũng được chú trọng để kiến thức STEM được kế thừa từ tiểu học lên trung học, không bị đứt quãng. Qua đó, từng bước hình thành nền tảng để học sinh trở thành những người trẻ sáng tạo trong kỷ nguyên số.