Giêng, Hai mùa hát hội

4 giờ trướcBài gốc

Mỗi vùng đất có một thanh âm để nhớ. Nếu Phú Thọ có hát xoan, Huế có nhã nhạc cung đình, Tây Nguyên có cồng chiêng... thì Bắc Ninh có dân ca quan họ. Về Kinh Bắc những ngày Giêng Hai, sẽ dễ dàng thấy khắp nẻo làng quê những tà áo tứ thân mớ ba mớ bảy phấp phới trong gió xuân. Liền anh áo the khăn xếp, liền chị yếm đào, nón quai thao thong dong trẩy hội. Không gian làng quê như duyên dáng hơn, thắm sắc hơn bởi ánh mắt lúng liếng, nụ cười e ấp của chị hai, chị ba quan họ.

Chị hai, chị ba quan họ xúng xính áo khăn trẩy hội.

Diễn xướng và thưởng thức quan họ là nhu cầu tự thân trong đời sống tinh thần của người Bắc Ninh. Trong nhịp sống đương đại hôm nay, không gian thực hành di sản quan họ ngày càng rộng mở, hình thức trình diễn đa dạng, phong phú hơn nhưng thưởng thức quan họ ngày xuân ở miền Kinh Bắc vẫn là một "đặc sản" văn hóa khó cưỡng mỗi độ Tết đến, xuân về. Bởi, ở chính chiếc nôi của mình, chất "vàng ròng" tinh túy của quan họ mới thực sự thắm sắc, thơm hương...

Bà Huỳnh Thị Thu Hà, Câu lạc bộ Quan họ Mười Nhớ (Thành phố Hồ Chí Minh) bày tỏ: "Mỗi dịp đầu xuân, chúng tôi lại sửa soạn hành trang bay ra Bắc để được gặp bạn quan họ, được đắm mình trong bầu không khí rộn ràng mùa hát hội. Mỗi lần ra chúng tôi đều dành khoảng 10-15 ngày để trẩy hội và giao lưu với khắp các làng quan họ vùng Kinh Bắc... Với nhiều bạn trẻ phương Nam, dân ca quan họ vẫn còn mới mẻ, bởi vậy chúng tôi đưa các thành viên trẻ về chính nơi quan họ được sinh ra vừa để du xuân trải nghiệm, vừa học câu ca làn điệu, học lối chơi, học cả văn hóa, nết ăn nết ở, cách đối nhân xử thế đậm nghĩa tình của người quan họ".

Mùa xuân là dịp để mỗi cộng đồng phô diễn vẻ đẹp văn hóa của mình, để những tâm hồn đồng điệu được gặp gỡ trong sự tinh tế của lễ nghi và câu hát. Những canh quan họ vẹn màu truyền thống vẫn được các nghệ nhân, liền anh liền chị ở nhiều làng quan họ công phu gìn giữ. Dưới mái đình cổ phảng phất nếp bụi thời gian, nền trải chiếu hoa, liền anh ngồi bên này, liền chị ngồi bên kia đối diện nhau, ở giữa là những chén trà và cơi trầu têm cánh phượng. Không nhạc đệm, không loa máy, canh hát mở đầu bằng câu ra của bên nữ "Mong người như cá mong mưa" và bên nam đối "Nhẽ ra em cũng ở nhà". Rồi bên nam lại ra câu "Đường bạn" thì bên nữ đối "Kim Lan". Nữ ra "Nhất ngon là mía Lam Điền" nam lại đối "Cổ tay đã trắng lại tròn"… Những câu quan họ mộc rung bật lên giữa không gian tĩnh lặng thuần khiết như mê hoặc lòng người.

Những nghệ nhân đã chơi quan họ, sống với quan họ từ thuở "răng non trắng tựa như ngà" đến khi "trơ lợi còn ca rõ nhời" bảo rằng, chất tinh túy vàng ròng của quan họ chính là ở giọng mộc vang-rền-nền-nảy. Để có thể tham gia một canh quan họ truyền thống đúng lề lối, người hát không chỉ thuộc bài, có "lưng vốn" dày dặn mà còn phải trải qua quá trình rèn luyện lâu dài từ cách lấy hơi, luyện giọng đến ứng xử, ăn nói, thưa gửi đều phải lịch thiệp, nhã nhặn. Quan họ không chấp nhận sự cẩu thả. Đó là một nghề chơi công phu, có tinh mới tường.

Bền bỉ gắn bó với nghề chơi, từng đạt thành tích bước đầu ở sân thi đối đáp quan họ đầu xuân, cặp liền anh Nguyễn Quang Tám và Nguyễn Đức Sáng (xã Văn Môn) tâm sự: "Chúng tôi chơi quan họ quanh năm suốt tháng nhưng nếu chỉ ở nhà chăm chú luyện giọng luyện hơi thì không bao giờ đủ, phải ham chơi, nghe nhiều, "va chạm" trong những canh hát chay hát mộc mới vỡ ra được... Mùa xuân là thời gian chúng tôi đi chơi, đi nghe, đi giao lưu nhiều nhất vì hầu hết làng quan họ trong vùng đều mở hội. Trong quá trình giao lưu, hễ thấy câu nào mình chưa đối được, chưa nghe đến bao giờ thì sau đó nhất định phải học cho bằng được".

Cứ thế, mùa nối mùa, quan họ được trao truyền, gìn giữ và lan tỏa như mạch xuân bền bỉ, miên man chảy mãi trong không gian văn hóa Kinh Bắc - Bắc Ninh. Giêng, Hai ở miền quan họ vì thế như dài ra, rộng thêm, thắm đượm hơn bởi những câu hát thiết tha, dùng dằng bịn rịn...

Thanh Lâm

Nguồn Bắc Ninh : https://baobacninhtv.vn/gieng-hai-mua-hat-hoi-postid439759.bbg