Ủy ban châu Âu kết luận TikTok vi phạm luật an toàn kỹ thuật số, buộc nền tảng thay đổi hoặc nộp phạt tương đương 6% doanh thu hàng năm.
EU cáo buộc TikTok có “thiết kế gây nghiện”
Theo AP, Liên minh châu Âu (EU) ngày 6.2 đã cáo buộc TikTok vi phạm các quy định kỹ thuật số của khối khi cho rằng nền tảng này sở hữu những tính năng “thiết kế gây nghiện”, khiến trẻ em và người dùng dễ bị tổn thương sử dụng ứng dụng một cách cưỡng chế.
Theo các cáo buộc sơ bộ, cuộc điều tra kéo dài gần hai năm của EU cho thấy TikTok chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đánh giá rủi ro đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của người dùng, đặc biệt là trẻ vị thành niên.
Các tính năng như tự động phát video, cuộn vô hạn và hệ thống đề xuất nội dung cá nhân hóa cao bị cho là góp phần làm gia tăng hành vi sử dụng quá mức.
Ủy ban châu Âu cho biết TikTok có thể buộc phải thay đổi “thiết kế cơ bản” của dịch vụ nếu không chứng minh được các biện pháp bảo vệ người dùng là đầy đủ, hợp lý và hiệu quả. Theo quy định, các nền tảng vi phạm có thể đối mặt với mức phạt lên tới 6% doanh thu toàn cầu hằng năm.
Phát biểu tại Brussels, người phát ngôn Ủy ban châu Âu Thomas Regnier nhấn mạnh các tính năng như cuộn vô hạn, tự động phát, thông báo đẩy và thuật toán đề xuất “dẫn đến hành vi sử dụng mang tính cưỡng chế, đặc biệt ở trẻ em, từ đó tiềm ẩn rủi ro lớn đối với sức khỏe tinh thần và hạnh phúc của người dùng”.
“Những biện pháp mà TikTok đang áp dụng hiện nay là chưa đủ,” ông nói.
Theo số liệu do Ủy ban dẫn lại, TikTok hiện có khoảng 170 triệu người dùng tại EU. Trong đó, 7% trẻ em từ 12–15 tuổi dành từ 4 đến 5 giờ mỗi ngày trên nền tảng này, và TikTok là ứng dụng được nhóm tuổi 13–18 sử dụng nhiều nhất vào ban đêm. “Đây là những con số đáng báo động,” ông Regnier nhận định.
Ủy ban cho rằng TikTok thúc đẩy hành vi lướt xem liên tục bằng cách liên tục cung cấp nội dung mới, làm suy giảm khả năng tự kiểm soát của người dùng. Báo cáo cũng chỉ ra nền tảng này chưa xử lý hiệu quả các dấu hiệu cho thấy hành vi sử dụng mang tính cưỡng chế, như việc trẻ em sử dụng ứng dụng vào ban đêm với tần suất cao.
Trong khi đó, các công cụ quản lý thời gian hiện có được đánh giá là “dễ bỏ qua”, còn công cụ kiểm soát dành cho phụ huynh lại đòi hỏi nhiều thời gian và kỹ năng.
EU đề xuất TikTok xem xét vô hiệu hóa hoặc điều chỉnh các tính năng như cuộn vô hạn; thiết lập các khoảng nghỉ sử dụng màn hình hiệu quả hơn, kể cả vào ban đêm; đồng thời giảm mức độ cá nhân hóa của hệ thống đề xuất nội dung.
Phản hồi trước cáo buộc, TikTok phủ nhận vi phạm và cho rằng kết luận sơ bộ của Ủy ban là “sai lệch và thiếu căn cứ”. Công ty khẳng định đã triển khai nhiều công cụ như giới hạn thời gian sử dụng tùy chỉnh, nhắc nhở giờ ngủ và các tài khoản dành riêng cho thanh thiếu niên, cho phép phụ huynh thiết lập giới hạn và khuyến khích người dùng trẻ tắt ứng dụng vào buổi tối.
Phản ứng thận trọng của giới sáng tạo nội dung Việt Nam
Tại Việt Nam, quy định mới từ EU nhanh chóng thu hút sự chú ý trong cộng đồng sáng tạo nội dung trên TikTok. Trên các nền tảng mạng xã hội và trong các nhóm nghề nghiệp về sáng tạo số, nhiều nhà sáng tạo bày tỏ sự lo ngại rằng việc siết chặt thuật toán và các tính năng “gây nghiện” có thể làm thay đổi cách phân phối nội dung, ảnh hưởng đến lượt tiếp cận và thu nhập.
Một số nhà sáng tạo cho rằng nếu TikTok buộc phải giảm mức độ cá nhân hóa, nội dung của họ có thể khó tiếp cận đúng đối tượng hơn, đặc biệt với những tài khoản phụ thuộc nhiều vào đề xuất của thuật toán.
Ngược lại, cũng có ý kiến ủng hộ động thái của EU, cho rằng việc tăng cường bảo vệ trẻ em và minh bạch hóa thuật toán là cần thiết, đồng thời buộc người làm nội dung phải chuyển sang hướng sản xuất nội dung chất lượng, bền vững hơn thay vì chạy theo xu hướng gây nghiện.
Giới chuyên gia truyền thông số tại Việt Nam nhận định, dù quy định của EU chưa áp dụng trực tiếp trong nước, các thay đổi từ TikTok ở thị trường châu Âu có thể lan sang các khu vực khác, qua đó tác động gián tiếp đến hệ sinh thái sáng tạo nội dung toàn cầu, trong đó có Việt Nam.
ĐỨC AN