Giữ chân đội ngũ 'thầy nghề' ngành đặc thù

2 giờ trướcBài gốc

Thí sinh dự thi năng khiếu Trường Đại học Sư phạm Thể dục thể thao Hà Nội. Ảnh: Website nhà trường.

TS Phạm Thị Hương - giảng viên chính, Khoa Điền kinh - Thể dục, Trường Đại học Sư phạm Thể dục thể thao Hà Nội nhìn nhận, chính sách này sát sườn với giáo dục nghề nghiệp hiện nay và có những tác động tích cực.

5 tác động tích cực

Thứ nhất: Mô hình "cây cao bóng cả", các thầy cô kỳ cựu đóng vai trò dẫn dắt (mentor) để giúp giảng viên trẻ vững vàng hơn về tay nghề, việc bảo tồn "Bí quyết sống" của nghề tinh hoa không nằm ở sách vở. Với các ngành đặc thù như: Nghệ thuật, thủ công mỹ nghệ, kỹ thuật cao thì kỹ năng nằm ở "đôi bàn tay" và "nhạy cảm nghề nghiệp".

Ngăn chặn sự đứt gãy tri thức chuyển giao êm thấm để tạo ra khoảng đệm thời gian cho thế hệ kế cận kịp trưởng thành trước khi các tiền bối chính thức rời bục giảng. Theo TS Phạm Thị Hương, việc kéo dài thời gian công tác giúp những bậc thầy có thêm thời gian để hệ thống hóa, tư liệu hóa những kỹ thuật khó trước khi chuyển giao để nghỉ hưu.

Thứ hai: Thu hẹp khoảng cách “thế hệ” cơ chế truyền thụ trực tiếp: Tạo điều kiện cho mô hình "cầm tay chỉ việc" diễn ra liên tục. Người trẻ không chỉ học kỹ thuật mà còn học cả đạo đức và tác phong nghề nghiệp từ những cây đa, cây đề.

Thứ ba: Giữ nhịp truyền thống hay “truyền lửa nghề”. Trong các ngành đặc thù, sự hiện diện của những người thầy giàu kinh nghiệm là điểm tựa tinh thần, giúp thế hệ trẻ tự tin hơn với lựa chọn của mình.

Thứ tư: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đào tạo mang tính thực chứng: Những bài học từ thực tế xương máu của các chuyên gia lâu năm có giá trị hơn mọi lý thuyết suông.

Thứ năm: Tư vấn chiến lược. Những nhà giáo này đóng vai trò là "cố vấn cao cấp" trong việc thẩm định chương trình đào tạo, đảm bảo nhà trường không xa rời thực tiễn doanh nghiệp.

Từ các vấn đề nêu trên TS Phạm Thị Hương cho rằng, điểm mấu chốt của Nghị định 93/2026/NĐ-CP giúp chuyển dịch từ việc "nghỉ hưu theo độ tuổi" sang "cống hiến theo năng lực", đặc biệt có ý nghĩa với những ngành mà độ chín của nghề nghiệp thường đến muộn, không chỉ đơn thuần là giữ người lại làm việc, mà là “khai thác tối đa giá trị trí tuệ” ở giai đoạn chín muồi nhất của một đời nghề.

Giáo viên dạy học trò bằng cả kinh nghiệm và sự trải nghiệm của người nghệ sĩ'.

4 nhóm cơ chế và điều kiện then chốt

Để có cách nhìn sâu hơn, TS Phạm Thị Hương nhấn mạnh, cần tính toán đến những thách thức khi triển khai chính sách này tại các trường? Các nhóm ngành cụ thể nào sẽ hưởng lợi nhất? Cách xây dựng môi trường làm việc để các chuyên gia phát huy tối đa thế mạnh khi ở lại? Cách cân bằng giữa việc giữ chân người cũ và tạo cơ hội cho các nhà giáo trẻ?

Tuy nhiên, việc kéo dài thời gian công tác cũng đặt ra yêu cầu về việc duy trì phong độ chuyên môn và khả năng thích ứng với đổi mới giáo dục.

Theo TS Phạm Thị Hương, để chính sách kéo dài thời gian công tác của giảng viên có trình độ cao thực sự hiệu quả gắn với thực tiễn, không chỉ cần "giữ người" mà còn phải "dùng người" đúng cách.

TS Phạm Thị Hương gợi mở 4 nhóm cơ chế và điều kiện then chốt để phát huy hiệu quả trong thực tiễn của chính sách này.

Nhóm 1: Cơ chế sàng lọc và đánh giá định kỳ toàn diện. Việc kéo dài không nên là sự mặc định mà cần dựa trên năng lực thực tế và sức khỏe của giảng viên có trình độ cao.

Tiêu chuẩn khắt khe (bắt buộc): Thiết lập bộ chỉ số KPI về nghiên cứu (bài báo quốc tế) và đào tạo (hướng dẫn nghiên cứu sinh/học viên cao học).

Kiểm tra sức khỏe: Đảm bảo giảng viên đủ thể lực để đứng lớp và thực hiện các chuyến khảo sát, nghiên cứu.

Đánh giá sự thích ứng: Đo lường khả năng sử dụng công nghệ số và phương pháp giảng dạy hiện đại.

Nhóm 2: Đổi mới môi trường và nguồn lực làm việc.

Giảng viên giỏi cần "đất diễn" và công cụ để duy trì phong độ.

Phòng thí nghiệm trọng điểm: Ưu tiên nguồn vốn cho các dự án nghiên cứu mà giảng viên cao tuổi đang dẫn dắt.

Trợ lý nghiên cứu: Bố trí đội ngũ giảng viên trẻ hỗ trợ các công việc hành chính hoặc kỹ thuật để giáo sư tập trung vào chuyên môn sâu.

Giảm tải hành chính: Cắt giảm tối đa các cuộc họp không cần thiết, ưu tiên thời gian cho tư vấn chiến lược và viết sách, tài liệu chuyên môn.

Nhóm 3: Chế độ đãi ngộ và tôn vinh tương xứng.

Chính sách cần tạo ra động lực tinh thần và vật chất rõ ràng.

Lương và phụ cấp: Đảm bảo thu nhập khi kéo dài thời gian công tác phải cao hơn hoặc ít nhất bằng mức trước khi nghỉ hưu.

Học hàm vĩnh viễn: Tôn vinh các danh hiệu như "Giáo sư danh dự" hoặc "Chuyên gia cao cấp" để khẳng định vị thế xã hội.

Quỹ hưu trí bổ sung: Có thêm các gói bảo hiểm sức khỏe cao cấp dành riêng cho đối tượng này.

Nhóm 4: Cơ chế chuyển giao tri thức (Mentoring).

Đây là điều kiện để tránh việc "giữ thầy giỏi" gây cản trở sự phát triển của thế hệ trẻ.

Chỉ tiêu kèm cặp: Quy định giảng viên được kéo dài thời gian công tác phải có trách nhiệm đào tạo đội ngũ kế cận (Succession planning).

Vai trò tư vấn: Thay vì giữ ghế quản lý, họ nên chuyển sang vai trò cố vấn chuyên môn, hội đồng khoa học …

Điểm mấu chốt ở chính sách này chỉ phát huy hiệu quả khi nó tạo ra sự cộng hưởng giữa kinh nghiệm của người đi trước và sức trẻ của thế hệ sau, thay vì tạo ra sự trì trệ.

Với 30 tuổi nghề, trong đó có 20 năm trực tiếp đứng lớp giảng dạy và 10 năm làm công tác quản lý, dưới góc độ chuyên môn TS Phạm Thị Hương cho rằng: Nghị định 93/2026/NĐ-CP không chỉ là một văn bản hành chính, mà là "chiếc mỏ neo" quan trọng để giữ lại những giá trị cốt lõi của nghề.

Tuy nhiên chúng ta cũng cần tính toán đến các vấn đề sau:

1. Tiêu chuẩn cụ thể để đánh giá giảng viên được giữ lại?

2. Cách phân bổ ngân sách cho các nghiên cứu của giảng viên cao tuổi?

3. Làm sao để không làm mất cơ hội thăng tiến của giảng viên trẻ?

4. Việc kéo dài thời gian công tác không nên thực hiện “đại trà” mà dựa trên “tự nguyện” của nhà giáo và “nhu cầu thực tế” của cơ sở giáo dục.

Minh Phong (ghi)

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/giu-chan-doi-ngu-thay-nghe-nganh-dac-thu-post778673.html