Giữ gìn sức khỏe theo tinh thần dưỡng sinh

9 giờ trướcBài gốc

1. Dưỡng sinh – không chỉ là ăn uống mà là nghệ thuật giữ gìn sức khỏe

Theo BSNT. Nguyễn Thanh Hằng – Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội, khái niệm "dưỡng sinh" trong Đông y không đơn thuần là bồi bổ bằng thuốc hay thực phẩm, mà là nghệ thuật giữ gìn sức khỏe, nuôi dưỡng thân – tâm hài hòa với quy luật tự nhiên. Tinh thần này được đề cập rõ trong Hoàng Đế Nội Kinh – nền tảng lý luận của Y học cổ truyền phương Đông.

NỘI DUNG:

1. Dưỡng sinh – không chỉ là ăn uống mà là nghệ thuật giữ gìn sức khỏe

2. Điều hòa giấc ngủ – phục hồi dương khí

3. Ăn thanh đạm, kiện tỳ vị

4. Điều hòa cảm xúc – dưỡng can khí

5. Vận động nhẹ, uống đủ nước – đánh thức cơ thể

Theo đó, con người cần sống thuận theo "xuân sinh, hạ trưởng, thu liễm, đông tàng". Mùa xuân – thời điểm đầu năm – là giai đoạn vạn vật sinh sôi, dương khí bắt đầu phát triển. Vì vậy, nguyên tắc dưỡng sinh mùa xuân là nuôi dưỡng dương khí, điều hòa cảm xúc, giúp cơ thể khởi động nhẹ nhàng nhưng bền vững.

2. Điều hòa giấc ngủ – phục hồi dương khí

Sau kỳ nghỉ kéo dài, nhiều người vẫn giữ thói quen ngủ muộn, dậy trễ. Theo BSNT. Nguyễn Thanh Hằng, thức khuya kéo dài làm rối loạn nhịp sinh học âm dương, ảnh hưởng can huyết và chất lượng giấc ngủ, lâu dần gây mệt mỏi và suy giảm chức năng tiêu hóa. Vì vậy, nên ngủ trước 23 giờ; thức dậy sớm hơn, hít thở không khí buổi sáng.

Giấc ngủ điều độ giúp khí huyết vận hành trôi chảy, tinh thần minh mẫn khi bắt đầu công việc đầu năm.

Cháo gạo tẻ nấu đậu xanh có tác dụng thanh nhiệt, giải độc.

3. Ăn thanh đạm, kiện tỳ vị

Sau những ngày ăn nhiều đạm, béo, rượu bia, tỳ vị dễ bị "quá tải", đầu năm bạn nên:

Giảm thịt đỏ, đồ chiên rán;
Tăng rau xanh, canh thanh mát;
Ăn ấm, chín, dễ tiêu;
Hạn chế ăn quá no buổi tối...

Một số món ăn hỗ trợ kiện tỳ như cháo gạo tẻ, đậu xanh, canh bí đỏ… có thể dùng xen kẽ giúp hệ tiêu hóa hồi phục.

Cháo gạo tẻ: Gạo tẻ vị ngọt, tính bình, quy kinh tỳ – vị, có tác dụng bổ trung ích khí, kiện tỳ hòa vị, sinh tân dịch. Cháo nấu loãng giúp giảm gánh nặng tiêu hóa, phù hợp với người mệt mỏi, ăn uống kém.

Cách dùng: Vo sạch 50–100 g gạo tẻ, nấu với lượng nước vừa đủ thành cháo loãng hoặc đặc tùy thể trạng. Có thể dùng 1–2 bữa/ngày.

Lưu ý: Người tỳ hư nên ăn ấm, tránh để nguội lạnh vì dễ làm tổn thương dương khí của tỳ vị.

Cháo gạo tẻ nấu đậu xanh: Đậu xanh vị ngọt, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi thủy; khi phối hợp với gạo tẻ giúp vừa bổ trung, vừa hỗ trợ điều hòa tiêu hóa, thích hợp cho người tỳ hư kèm cảm giác nóng trong, miệng khô, táo nhẹ.

Cách làm: Gạo tẻ 50 g; đậu xanh đã bỏ vỏ 20–30 g. Ninh nhừ thành cháo, ăn ấm.

Lưu ý: Người tỳ vị hư hàn (hay lạnh bụng, tiêu chảy, sợ lạnh) nên hạn chế đậu xanh hoặc dùng với lượng ít vì đậu xanh tính mát.

Canh bí đỏ: Bí đỏ vị ngọt, tính ấm, có tác dụng bổ trung ích khí, kiện tỳ vị, hỗ trợ tiêu hóa; phù hợp với người ăn kém, mệt mỏi, suy nhược nhẹ.

Cách chế biến: Bí đỏ 200 - 300g, nấu canh với thịt nạc băm hoặc nấu thuần chay; có thể thêm vài lát gừng tươi để tăng tác dụng ôn trung, đặc biệt với người dễ lạnh bụng.

Lưu ý: Không nên nấu quá nhiều dầu mỡ vì có thể gây đầy bụng ở người tỳ hư.

Tập các bài vươn vai giúp đánh thức cơ thể.

4. Điều hòa cảm xúc – dưỡng can khí

Theo học thuyết Ngũ hành, mùa xuân thuộc hành Mộc, tương ứng với tạng Can. Mộc chủ sinh phát, vì vậy, mùa xuân cần nuôi dưỡng sự điều đạt của can khí để cơ thể thích nghi với quá trình khởi động tự nhiên của vạn vật. Những cảm xúc như căng thẳng, tức giận, lo âu kéo dài sẽ làm can khí uất, ảnh hưởng tiêu hóa và giấc ngủ.

Để dưỡng can khí đầu năm bạn nên dành thời gian đi bộ ngoài trời 20–30 phút mỗi ngày; tập hít thở sâu, thiền nhẹ hoặc dưỡng sinh; tránh làm việc quá sức. Tinh thần thư thái giúp khí cơ điều đạt, cơ thể thích nghi tốt hơn với nhịp làm việc.

5. Vận động nhẹ, uống đủ nước – đánh thức cơ thể

Sau kỳ nghỉ dài, việc quay lại luyện tập cường độ cao đột ngột có thể gây mệt mỏi, đau cơ, vì vậy, bạn nên ưu tiên đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ; tập các bài vươn vai, xoay khớp buổi sáng; xoa bóp vùng cổ vai gáy, thắt lưng để tăng lưu thông khí huyết. Vận động nhẹ nhàng giúp dương khí lưu thông mà không làm cơ thể bị "quá tải".

Uống nước ấm vào buổi sáng giúp kích hoạt hệ tiêu hóa; có thể dùng thêm trà hoa cúc, trà gừng nhạt hoặc atiso với lượng vừa phải để hỗ trợ tiêu hóa, điều hòa cơ thể. Tuy nhiên, không nên lạm dụng các loại nước "giải độc" hay nhịn ăn cực đoan đầu năm vì có thể làm tổn thương tỳ vị.

Theo BSNT. Nguyễn Thanh Hằng, dưỡng sinh không phải là "uống gì cho bổ" mà là thiết lập lại nhịp sống điều độ: Ăn vừa đủ, ngủ đúng giờ, vận động hợp lý và giữ tinh thần lạc quan.

Đầu năm là thời điểm cơ thể giống như mảnh đất vừa qua mùa đông – cần được chăm sóc nhẹ nhàng để nảy mầm khỏe mạnh. Khi dương khí được nuôi dưỡng đúng cách, khí huyết điều hòa, nền tảng sức khỏe sẽ được củng cố cho cả năm dài phía trước.

Mai Hương

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/giu-gin-suc-khoe-theo-tinh-than-duong-sinh-169260304174620936.htm