Bên hố khai quật số sáu ngay cạnh hố bom ở trên đồi thuộc thôn Cựp, xã Hướng Lập (tỉnh Quảng Trị), chỉ sau vài nhát xẻng đầu tiên, những dấu tích dưới lớp đất đỏ dần lộ ra, khiến những người lính quy tập chợt lặng đi.
Sau hơn nửa thế kỷ nằm lại chiến trường, nay các anh đã được đồng đội tìm thấy, đưa trở về.
Hàng ngàn liệt sĩ nằm lại chiến trường khốc liệt của chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh năm 1968. Ảnh: MINH TRƯỜNG.
Linh cảm của người lính
Ngồi xuống cạnh khu vực hố số sáu vừa tìm được một hài cốt liệt sĩ, Trung tá Phan Đình Phi, Đội trưởng Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 (Quân Khu 4) lặng người rồi chia sẻ, đây là khu vực mà anh đã có nhiều linh cảm, suốt một đêm mất ngủ, trằn trọc thì ngày hôm sau đã tìm được một liệt sĩ sau vài phút.
Trung tá Phan Đình Phi bên cạnh khu vực tìm thấy hài cốt liệt sĩ sau một đêm khó ngủ. Ảnh: MINH TRƯỜNG.
Trung tá Phi kể, hôm đó, anh em trong đội tìm được năm vị trí có năm hài cốt liệt sĩ tại một khu vực hố bom ở trên đồi thuộc thôn Cựp.
Sau đó anh em đào sâu xuống và mở rộng xung quanh để không bỏ sót chiếc răng, mẫu xương hay di vật, tìm kiếm thông tin liệt sĩ. Công việc xong xuôi anh em di chuyển về vị trí lán trại để nghỉ qua đêm.
Ngày đó, ai cũng rất mệt nhưng vui vì tìm được nhiều liệt sĩ. Tối đến, anh em ngủ hết nhưng anh Phi lại rất khó ngủ.
Đôi dép cao su, lọ thuốc được tìm thấy khi đào đất tại khu vực hố bom trên đồi cao. Ảnh: MINH TRƯỜNG.
Ngoài trời, cơn mưa rừng cứ rả rích, lâu lâu lại có tiếng vượn giữa đại ngàn Trường Sơn như tiếng giục của ai đó khiến anh thêm nặng lòng.
Anh suy nghĩ, sao vị trí kia mình không đào nhỉ?. Hay thôi, chắc không có đâu. Cứ vậy, anh đấu tranh tư tưởng đến gần sáng thì chợp mắt được một lúc.
Đúng ngay sáng hôm sau, anh Phi cùng đội quay lại vị trí hôm qua. Anh liền dùng xẻng xúc đất tại khu vực đã có linh tính.
“Chỉ sau vài nhát xẻng, tôi tìm được một liệt sĩ. Mừng lắm, mừng lắm. Tôi cảm nhận như có ai đó không cho tôi ngủ để thôi thúc tôi đào khu vực đó lên. Vậy là đúng rồi, một liệt sĩ nữa được trở về với đồng đội, quê hương và gia đình”, Trung tá Phi xúc động nói.
Thiếu tá Dư Quang Vượng túc trực, lo hương khói cho các liệt sĩ tại nghĩa trang sau khi quy tập. Ảnh: MINH TRƯỜNG.
Trung tá Phan Đình Phi cũng cho biết, anh đã tham gia công việc quy tập hài cốt liệt sĩ được khoảng sáu năm nay.
Trước đây, Trung tá Phi thuộc đội quy tập hài cốt liệt sĩ của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An và triển khai tìm kiếm ở các tỉnh tại nước bạn Lào. Sau đó, tiếp tục về lại Việt Nam và chuyển công tác sang đơn vị 337 của Quân khu 4.
“Với gần sáu năm đi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ cho đồng đội. Tôi cùng với các đồng chí trong đơn vị đã tìm kiếm được hàng trăm hài cốt liệt sĩ với nhiều di vật. Dù công việc vất vả, ở vị trí rừng núi hiểm trở, mưa nắng thất thường nhưng so với sự hy sinh xương máu của các liệt sĩ thì không thể nào so sánh được”, Trung tá Phan Đình Phi nói.
Đồng đội là anh em ruột thịt
Giữa cái nắng như đổ lửa của mùa hè miền Trung, cơn mưa rừng bất chợt xối xả đổ xuống khiến đội quy tập phải dừng lại. Anh em đội quy tập nhanh chóng di chuyển vào lán nhỏ dựng bằng tre để trú.
Bị vắt hút máu hay mưa rào bất chợt giữa đại ngàn Trường Sơn cũng không thể làm khó được đội quy tập. Ảnh: MINH TRƯỜNG.
Nhìn những giọt mưa rơi trên lá cây, Thiếu tá Trần Văn Hoàng, nhân viên đội quy tập nhớ về gia đình, sau thời gian dài chưa về thăm vợ con ở Nghệ An, cách xa hàng trăm km.
Thiếu tá Hoàng tâm sự, dù biết xa gia đình là thiệt thòi cho vợ con và bản thân cũng rất nhớ gia đình nhưng với đạo lý uống nước nhớ nguồn cũng như trách nhiệm của chính mình nên luôn cố gắng để làm tốt nhiệm vụ. Cố gắng tìm kiếm cho được các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh sớm đưa họ trở về quê hương.
Thông tin về các điểm có dấu hiệu của liệt sĩ được đánh dấu trên bản đồ giấy, hỗ trợ cho đội quy tập triển khai công tác. Ảnh: MINH TRƯỜNG.
“Ở đây sóng điện thoại chập chờn, lúc có lúc không nên gọi về cho gia đình bị hạn chế. Vợ con cũng động viên nhiều, mong bố cố gắng công tác tốt để đưa các anh, các bác, các cô đã hy sinh về với vòng tay của gia đình, đồng đội. Bởi ai cũng là ruột thịt, máu đỏ, da vàng cả”, Thiếu tá Hoàng nói.
Nói về Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đang được triển khai, Đại tá Nguyễn Đức Thạo, Chính ủy Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 xác định, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ được triển khai trong nhiều năm qua và được triển khai nhanh, khẩn trương hơn nữa trong thời gian này.
Đại tá Nguyễn Đức Thạo, Chính ủy Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337. Ảnh: MINH TRƯỜNG.
Việc đặt ra hàng đầu bây giờ được xác định là nguồn thông tin về các vị trí có dấu hiệu của liệt sĩ. Bởi các nhân chứng đã ngày càng già yếu.
Cũng như việc phát triển kinh tế, các địa hình bị xáo trộn nên rất khó khăn để xác định vị trí trước đây có sự hy sinh của đồng đội.
Vì vậy, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 xác định đây là nhiệm vụ rất quan trọng, mang ý nghĩa sâu sắc truyền thống uống nước nhớ nguồn và tình cảm của cán bộ, chiến sĩ hiện nay đối với thế hệ cha ông đi trước.
Từng tấc đất tại các khu vực nghi vấn được đào xới để tìm đồng đội. Ảnh: MINH TRƯỜNG.
Từ đầu năm, Đoàn đã đưa ra các chỉ tiêu để làm sao thực hiện được nhanh nhất, nhiều nhất, chạy đua với thời gian. Sớm quy tập các hài cốt liệt sĩ ở chiến trường năm xưa về nghĩa trang để chăm lo, hương khói.
“Chúng tôi đặt ra mục tiêu, trong chiến dịch 500 ngày đêm này sẽ làm nhanh nhất để quy tập được 170 hài cốt liệt sĩ về nơi an táng”, Đại tá Nguyễn Đức Thạo khẳng định.
Hàng ngàn liệt sĩ được quy tập và xác định danh tính trong nhiều năm qua. Ảnh: MINH TRƯỜNG.
Để làm được việc đó, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 đã phối hợp với địa phương ở khu vực chiến trường Khe Sanh năm xưa và các già làng, trưởng bản để nắm bắt thông tin.
Từ đó, triển khai các mũi tìm kiếm nhằm tăng hiệu quả trong quá trình quy tập. Ngoài ra còn ứng dụng chuyển đổi số, xét nghiệm lấy mẫu ADN để xác định nhân thân của liệt sĩ.
Trải qua hơn 40 ngày, kể từ lúc phát động chiến dịch 500 ngày đêm đến nay, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 đã thực hiện tìm kiếm, quy tập được tám hài cốt liệt sĩ và đưa về an táng tại nghĩa trang xã Khe Sanh cũng như thực hiện lấy mẫu ADN để xác định nhân thân, quê quán.
Minh Trường