Gỡ 'nút thắt', thúc đẩy vận tải đa phương thức

2 giờ trướcBài gốc

Tỷ trọng vận tải bằng đường bộ đang chiếm tới 75,1%, gây mất cân đối trong hoạt động vận tải. Ảnh: N.Lộc

Thiếu kết nối trong hoạt động vận tải

Theo Bộ Xây dựng, năm 2025, sản lượng vận tải hàng hóa đạt trên 3 tỷ tấn, tăng 14,1% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, hoạt động vận tải còn nhiều bất cập, thị phần vận tải mất cân đối, vận tải đường bộ đạt trên 2,2 tỷ tấn (khoảng 75% khối lượng vận chuyển hàng hóa), trong khi các loại hình vận chuyển khối lượng lớn như đường sắt lại không phát triển và chiếm tỷ trọng rất nhỏ (chỉ chiếm 0,18%), từ đó gây lãng phí các nguồn lực đầu tư ở một số lĩnh vực vận tải.

“Sự mất cân đối này khiến cho nhiều loại hình vận tải có lợi thế nhưng không được khai thác; hoặc được đầu tư nhưng không được phát huy, gây lãng phí nguồn lực” - đại diện Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) cho biết.

Do đó, yêu cầu cấp bách đặt ra, đó là cần phát triển vận tải đa phương thức, gắn kết các loại hình vận tải trong chuỗi để phát huy tối đa giá trị, hiệu quả trong vận tải. Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông, Bộ Xây dựng Đỗ Công Thủy cho biết, vận tải đa phương thức đã trở thành mô hình tổ chức vận tải chủ đạo trong xu thế phát triển toàn cầu khi kết hợp tối ưu các phương thức vận tải trong chuỗi vận chuyển thay vì hoạt động riêng lẻ, giúp tận dụng được ưu thế của từng phương thức.

Nhưng tại Việt Nam, tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa đạt tới 10%, trong khi ở các nước phát triển, tỷ trọng này đạt trên 25 - 40%. Theo ông Thủy, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm hạ tầng, mà còn ở năng lực tổ chức, kết nối và tối ưu hóa hệ thống hiện hữu.

Tỷ trọng vận tải bằng đường bộ đang chiếm tới 75,1%, đường thủy nội địa chiếm 19,8%, đường biển 4,9%, đường sắt 0,18% và hàng không chỉ chiếm 0,02%, gây mất cân đối lớn trong hoạt động vận tải. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết thúc đẩy phát triển vận tải đa phương thức, từ đó tạo đột phá trong lĩnh vực logistics

Bên cạnh đó, đội tàu biển của Việt Nam còn hạn chế, sản lượng vận chuyển chủ yếu tập trung vào các hãng tàu nước ngoài. Vận tải đường thủy vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp chưa phát triển do hạn chế bởi luồng lạch, tĩnh không cầu; kết nối giữa vận tải đường sắt với cảng biển, cảng cạn (ICD), trung tâm đầu mối hàng hóa lớn hầu như chưa có...

Hệ thống cảng biển của Việt Nam gồm 34 cảng biển với 320 bến cảng, tổng công suất thiết kế đạt trên 1 tỷ tấn hàng hóa mỗi năm. Sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển năm 2025 đạt khoảng 960 triệu tấn, trong đó, container khoảng 34 triệu Teu, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao trong khu vực.

Nêu dẫn chứng, Phó Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam Lê Minh Đạo cho rằng, cảng biển là trung tâm kết nối vận tải đa phương thức. Tuy nhiên, trên thực tiễn, việc kết nối giữa các phương thức còn hạn chế và còn những điểm nghẽn. Tổ chức vận tải còn phân tán, hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, dữ liệu giữa các lĩnh vực chưa được chia sẻ hiệu quả. Do đó, vấn đề hiện nay là làm sao để cảng biển thực sự trở thành trung tâm tổ chức và kết nối toàn bộ hệ thống vận tải quốc gia.

Tạo đột phá trong lĩnh vực logistics

Để phát triển vận tải đa phương thức, Bộ Xây dựng đang hoàn thiện 5 quy hoạch chuyên ngành thuộc lĩnh vực giao thông vận tải, thúc đẩy phát triển kinh tế, hướng đến thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số. Trong đó, các luật chuyên ngành, các văn bản liên quan đang được xây dựng với những chính sách đủ mạnh để phát triển kết nối vận tải đa phương thức.

Với quan điểm lấy cảng biển làm hạt nhân, thời gian tới, Phó Cục trưởng Lê Minh Đạo cho biết, ngành Hàng hải xác định rõ ba định hướng lớn: Phát triển cảng biển trở thành trung tâm tổ chức vận tải của quốc gia; Thúc đẩy kết nối đa phương thức như một đột phá chiến lược để giảm chi phí logistics; Đổi mới mô hình quản lý theo hướng tích hợp, dựa trên dữ liệu và chuỗi logistics.

Đặc biệt, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung pháp luật được thực hiện theo hướng hợp nhất Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa, tiến tới xây dựng một khuôn khổ pháp lý thống nhất cho toàn bộ hệ thống giao thông thủy. Đây không chỉ là việc hoàn thiện pháp luật, mà là chuyển đổi mô hình quản lý từ phân tán theo lĩnh vực sang quản lý tích hợp theo chuỗi vận tải và logistics.

“Trước mắt, trong Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), Bộ đã bổ sung quy định về vận tải đa phương thức và ưu tiên phát triển vận tải đa phương thức để quy định cơ chế quản lý cho phù hợp với từng loại hình” - ông Đạo cho biết.

Phát triển cảng biển thành trung tâm tổ chức vận tải quốc gia. Ảnh ST

Từ góc độ doanh nghiệp, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) Nguyễn Ngọc Ánh đề xuất nhiều giải pháp để phát triển hệ thống cảng biển như ưu tiên đầu tư đồng bộ hệ thống kết nối dịch vụ sau cảng, đẩy mạnh đầu tư kết nối đường sắt với cảng biển; nâng cấp hạ tầng đường thủy nội địa phục vụ vận tải container, quy hoạch và phát triển trung tâm logistics quy mô lớn.

Về cơ chế, chính sách thu hút đầu tư, lãnh đạo VIMC đề xuất cơ quan quản lý cần ban hành cơ chế tín dụng xanh và ưu đãi đầu tư thiết bị xanh, hỗ trợ phát triển điện bờ (OPS) tại cảng biển, khuyến khích phát triển vận tải xanh và logistics xanh.

Nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải phát triển các hành lang vận tải đa phương thức gắn với địa giới hành chính sau sáp nhập các tỉnh, tại Hội nghị về thúc đẩy kết nối phát triển vận tải đa phương thức do Bộ Xây dựng tổ chức mới đây, Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề nghị cần phải rà soát, điều chỉnh quy hoạch tỉnh và các quy hoạch chuyên ngành giao thông vận tải, bảo đảm tính liên kết, đồng bộ, thống nhất, hiệu quả và bền vững làm cơ sở điều chỉnh kế hoạch đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, từ đó tạo đột phá trong lĩnh vực logictics.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng cho biết, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục phối hợp Bộ ngành chức năng nghiên cứu đề xuất cơ chế ưu đãi đầu tư để phát triển đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa vận chuyển container có sức chở lớn, tốc độ vận chuyển nhanh; cơ chế hợp tác giữa doanh nghiệp cảng biển, hãng tàu, doanh nghiệp vận tải thủy với với các cảng cạn/bến thủy nội địa nằm gần chân hàng; triển khai các giải pháp để kết nối trực tiếp giữa chủ hàng, chủ phương tiện vận chuyển để giảm chi phí trung gian; khuyến khích các doanh nghiệp phát triển và cung cấp giải pháp dịch vụ vận tải đa phương thức trọn gói.

Các ngành, các doanh nghiệp vận tải phải chuyển mạnh từ tư duy phát triển từng phương thức vận tải sang tổ chức hệ thống vận tải tích hợp theo chuỗi liên thông; chuyển từ đầu tư hạ tầng đơn lẻ sang tập trung phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại trên các hành lang vận tải đa phương thức có tính kết nối cao, quản trị hệ thống vận tải dựa trên dữ liệu và nền tảng số.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh