Góc nhìn chiến sự Trung Đông: Những con át chủ bài đàm phán Mỹ - Iran

3 giờ trướcBài gốc

Iran và thế “đối đầu cứng rắn”

Sau nhiều vòng xung đột, Iran không những không suy yếu mà còn cho thấy khả năng thích ứng đáng kể. Lập trường cứng rắn của Tehran được xây dựng trên một loạt đòn bẩy chiến lược.

Trước hết là “lá bài” eo biển Hormuz. Tuyến hàng hải này là huyết mạch năng lượng toàn cầu, và việc Iran có khả năng đe dọa kiểm soát hoặc gián đoạn lưu thông đã tạo ra sức ép không chỉ với Mỹ mà với toàn bộ thị trường quốc tế. Lợi thế địa lý giúp Tehran duy trì chi phí thấp trong khi vẫn tạo ra rủi ro cao, khiến đối phương khó có thể vô hiệu hóa hoàn toàn. Việc gia tăng kiểm soát rồi nới lỏng hoạt động lưu thông ở eo biển này thời gian phần nào nói lên Tehran vẫn giữ ưu thế chủ động ở đây.

Song song với đó là năng lực tác chiến bất đối xứng. Không sở hữu ưu thế quân sự truyền thống, Iran lại phát triển mạnh hệ thống tên lửa và máy bay không người lái, tạo ra phương thức răn đe “chi phí thấp, hiệu quả cao”. Đây là công cụ cho phép Tehran duy trì khả năng phản công ngay cả khi bị áp đảo về công nghệ và hỏa lực.

Một tầng sức mạnh khác nằm ở “trục kháng chiến” - mạng lưới lực lượng đồng minh trải rộng trong khu vực. Từ Hezbollah tại Lebanon, các nhóm vũ trang tại Iraq đến lực lượng Houthi ở Yemen, Iran có thể phân tán áp lực trên nhiều mặt trận. Đáng chú ý, thông qua Houthi, Tehran còn mở rộng khả năng gây sức ép tại eo biển Bab el-Mandeb – một nút thắt hàng hải quan trọng khác sau eo biển Hormuz.

Cuối cùng, chương trình hạt nhân vẫn là quân bài mang tính quyết định. Lượng uranium làm giàu không chỉ là tài sản chiến lược mà còn là công cụ mặc cả trực tiếp trong đàm phán, gắn với yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt và bảo đảm an ninh.

Tuy nhiên, yếu tố then chốt nằm ở “độ bền chiến lược”. Dù chịu sức ép liên tục, hệ thống chính trị – quân sự của Iran vẫn duy trì ổn định, cho thấy khả năng theo đuổi một cuộc đối đầu dài hạn.

Bản đồ thông tin chiến dịch phong tỏa eo biển Hormuz của Quân đội Mỹ. Đồ họa: WSJ / Việt hóa: TRUNG THÀNH

Mỹ và thế “bao vây nhiều tầng”

Ở chiều ngược lại, Washington triển khai một chiến lược gây sức ép toàn diện, kết hợp giữa kinh tế, quân sự và tâm lý.

Trọng tâm là chiến dịch phong tỏa và trừng phạt. Thông qua việc siết chặt hoạt động hàng hải và nhắm vào mạng lưới xuất khẩu dầu mỏ, Mỹ tìm cách làm suy giảm nguồn thu chủ lực của Iran. “Chiến dịch thịnh nộ kinh tế” không nhằm tạo ra kết quả tức thì, mà hướng tới bào mòn năng lực tài chính của Tehran trong trung và dài hạn.

Bên cạnh đó là sức ép quân sự. Việc tăng cường hiện diện tại Trung Đông, đặc biệt khả năng triển khai nhiều nhóm tác chiến tàu sân bay, cho thấy Washington vẫn duy trì lựa chọn sử dụng vũ lực như một công cụ răn đe.

Đáng chú ý hơn là “đòn đánh tâm lý”. Những thông điệp vừa cứng rắn vừa mâu thuẫn - từ cảnh báo leo thang quân sự đến tín hiệu sẵn sàng đàm phán - phản ánh chiến thuật gây nhiễu và tạo áp lực tâm lý. Mục tiêu không chỉ là Tehran, mà còn hướng tới tác động đến nội bộ và các đối tác của Iran.

Tuy nhiên, điểm hạn chế của chiến lược này nằm ở yếu tố thời gian. Các biện pháp trừng phạt và phong tỏa thường cần thời gian dài để phát huy hiệu quả, trong khi chi phí duy trì áp lực cũng không nhỏ.

Đối đầu trong thế giằng co kéo dài

Sau vòng tiếp xúc không đạt kết quả tại Islamabad, các nỗ lực trung gian đang thúc đẩy một vòng đàm phán mới. Nếu diễn ra, đây có thể sẽ là giai đoạn mà cả hai bên đều buộc phải sử dụng trực tiếp những “con bài mạnh nhất”.

Mỹ đặt cược vào chiến lược “áp lực tối đa” nhằm buộc Iran nhượng bộ trong thời gian ngắn. Ngược lại, Tehran theo đuổi cách tiếp cận “trường kỳ”, dựa vào khả năng chịu đựng và phân tán rủi ro để kéo dài cuộc chơi.

Khoảng cách giữa hai bên vẫn rất lớn, đặc biệt trong các vấn đề cốt lõi như kiểm soát Hormuz hay giới hạn chương trình hạt nhân. Điều này khiến khả năng đạt được một thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn là không cao.

Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran sắp tới có thể sẽ chuyển sang trạng thái “bài ngửa”, nơi mỗi bên đều hiểu rõ điểm mạnh và điểm yếu của đối phương.

Trong thế trận đó, ưu thế không thuộc hoàn toàn về bên nào. Mỹ có lợi thế về sức mạnh tổng thể và khả năng gây sức ép toàn cầu, nhưng Iran lại nắm trong tay những đòn bẩy khu vực và khả năng chịu đựng dài hạn.

Chính sự cân bằng mong manh này khiến tiến trình đàm phán trở nên phức tạp, khó đạt đột phá, nhưng cũng chưa hẳn sẽ đổ vỡ hoàn toàn. Và vì thế, cục diện Trung Đông nhiều khả năng sẽ tiếp tục bị chi phối bởi trạng thái đối đầu kéo dài, với mức độ rủi ro luôn ở ngưỡng cao.

VĂN DUYÊN

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/quoc-te/binh-luan/goc-nhin-chien-su-trung-dong-nhung-con-at-chu-bai-dam-phan-my-iran-1035670