Góc nhìn văn hóa: Mệnh lệnh từ trái tim - Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

2 giờ trướcBài gốc

Ẩn sau đó là biết bao câu chuyện còn dang dở, bao người mẹ, người cha, người vợ, người con vẫn mòn mỏi đợi chờ. Bởi vậy, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là một nhiệm vụ chính trị, mà là một mệnh lệnh từ trái tim, một sứ mệnh thiêng liêng của dân tộc.

Tranh cổ động Tổ quốc ghi công các anh hùng liệt sĩ. Nguồn: Internet.

Hành trình đưa những người con trở về

Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, từ năm 1945 đến 1975, gần 1,2 triệu người con ưu tú của dân tộc đã ngã xuống. Riêng giai đoạn 1954–1975, con số ước tính từ 850.000 đến hơn 1.000.000 liệt sĩ trên khắp các chiến trường miền Nam, Lào, Campuchia… Đau xót hơn, đến nay vẫn còn khoảng gần 200.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt; khoảng 300.000 hài cốt đã được quy tập nhưng chưa xác định được danh tính. Đó là những con số không chỉ mang ý nghĩa thống kê, mà là những khoảng trống khắc khoải trong lòng dân tộc.

Mỗi hài cốt chưa xác định tên tuổi là một phận người chưa trọn vẹn hành trình trở về. Họ có thể đã ngã xuống nơi rừng sâu núi thẳm, nơi dòng sông biên giới hay trên những cao điểm khốc liệt. Thân xác có thể hòa vào đất mẹ, nhưng linh hồn những người lính vẫn mong được gọi đúng tên mình, được trở về trong vòng tay gia đình. Họ trở về qua những lá thư tay đã úa màu, qua những trang nhật ký dở dang, qua ký ức của đồng đội và cả trong những giấc mơ của người thân.

Chính vì vậy, Chương trình hoạt động của Ban Chỉ đạo giai đoạn 2026–2030 đặt ra mục tiêu rất cụ thể và quyết liệt. Giai đoạn 1 sẽ tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành lấy mẫu đối với toàn bộ mộ chưa xác định thông tin trong các nghĩa trang và số hài cốt mới quy tập; giám định khoảng 18.000 mẫu ADN; xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu Gen thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Giai đoạn 2 tiếp tục tìm kiếm khoảng 3.000 hài cốt, giám định khoảng 30.000 mẫu và đẩy mạnh xác minh, bổ sung, đính chính thông tin mộ liệt sĩ bằng phương pháp thực chứng.

Đặc biệt, mục tiêu từ nay đến 27/7/2027 là hoàn thành lấy mẫu đối với toàn bộ khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa có thông tin trong các nghĩa trang trên toàn quốc. Con số ấy cho thấy quy mô công việc khổng lồ, đòi hỏi quyết tâm chính trị cao độ, sự phối hợp liên ngành chặt chẽ và nguồn lực bảo đảm lâu dài.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì Hội nghị triển khai công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Ảnh: VGP.

“Chiến dịch 500 ngày đêm” – mệnh lệnh từ trái tim

Sáng 3/3, tại Bộ Quốc phòng, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã triển khai công tác năm 2026, chuẩn bị phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm” (từ tháng 01/2026 - 07/2027) sẽ hoàn thành lấy mẫu đối với toàn bộ mộ liệt sĩ chưa có thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ trên toàn quốc (khoảng 230 nghìn mộ) và số hài cốt mới tìm kiếm, quy tập được; giai đoạn 2 (từ 7/2027- 12/2030) sẽ nghiên cứu đề xuất triển khai lấy mẫu đối với mộ liệt sĩ có một phần thông tin nhưng chưa xác định được danh tính bằng phương pháp thực chứng và số hài cốt mới tìm kiếm, quy tập được. Hoạt động này nhằm tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, thần tốc trong thực hiện nhiệm vụ cao cả này. Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh tinh thần: nói phải đi đôi với làm, phải tổ chức ngay trong tháng 3 này, không để chậm trễ. Đó không chỉ là yêu cầu hành chính, mà là lời nhắc nhở về trách nhiệm trước anh linh các anh hùng liệt sĩ và trước nhân dân.

Việc phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm” không chỉ là một sáng kiến hành động, mà là sự khẳng định quyết tâm của cả hệ thống chính trị. Khi kế hoạch của Bộ Quốc phòng được điều chỉnh thành kế hoạch chung của Ban Chỉ đạo quốc gia và gắn với chiến dịch cụ thể, trách nhiệm sẽ được phân công rõ ràng, sản phẩm đầu ra được xác định minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho kiểm tra, đánh giá.

Đây là một nhiệm vụ đặc biệt, bởi nó không đơn thuần là tìm kiếm di vật hay khai quật khảo cổ. Đó là hành trình đi tìm tên tuổi cho những con người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc. Công tác giám định ADN vì thế giữ vai trò then chốt. Hệ thống viện pháp y của Bộ Y tế, Viện Khoa học hình sự của Bộ Công an, Viện Pháp y Quân đội của Bộ Quốc phòng đã tạo thành một mạng lưới chuyên môn tương đối đồng bộ. Chỉ riêng từ năm 2016 đến nay, Viện Pháp y Quốc gia đã tiếp nhận hơn 13.100 mẫu sinh phẩm hài cốt và hơn 2.800 mẫu thân nhân để phân tích, so sánh. Đó là khối lượng công việc khổng lồ, đòi hỏi quy trình nghiêm ngặt và trình độ chuyên môn cao.

Tuy nhiên, để chiến dịch đạt hiệu quả thực chất, cần giải quyết đồng bộ nhiều vấn đề: cơ chế tài chính, định mức chi phí giám định, đầu tư trang thiết bị cho các trung tâm pháp y địa phương, giảm áp lực cho tuyến trung ương. Sự vào cuộc của Bộ Tài chính, Bộ Y tế, Bộ Nội vụ và chính quyền các địa phương không chỉ thể hiện trách nhiệm quản lý, mà còn là sự sẻ chia đối với nỗi đau của hàng trăm nghìn gia đình.

Quan trọng hơn cả là công tác truyền thông và sự đồng thuận xã hội. Khi mỗi người dân hiểu rằng việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là cách chúng ta tri ân quá khứ, gìn giữ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, thì mỗi người sẽ trở thành một “cộng tác viên ký ức”: cung cấp thông tin, chia sẻ tư liệu, kết nối nhân chứng. Có thể một mẩu tin nhỏ, một ký ức tưởng chừng mờ nhạt, lại là chìa khóa mở ra hành trình trở về của một người lính.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng trách nhiệm của hôm nay vẫn ở phía trước. Gần 200.000 liệt sĩ còn mất tích, hàng trăm nghìn ngôi mộ chưa có tên là lời nhắc nhở không cho phép chúng ta chậm trễ. “Chiến dịch 500 ngày đêm” vì thế không chỉ tính bằng thời gian, mà được đo bằng sự tận tâm, bằng khát vọng khép lại những khoảng trống đau thương.

Để một ngày nào đó, trên những tấm bia đá lạnh lẽo kia, sẽ khắc lên những cái tên cụ thể. Để những người mẹ có thể thì thầm gọi con bằng chính tên con mình. Để những người lính năm xưa, sau hành trình dài nửa thế kỷ, thực sự được trở về với quê hương, với gia đình, trong vòng tay của Tổ quốc yêu thương.

Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ – đó không chỉ là nhiệm vụ. Đó là bổn phận, là đạo lý, là mệnh lệnh từ trái tim của cả dân tộc Việt Nam hôm nay và mai sau.

Vũ Xuân Bân

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/goc-nhin-van-hoa-menh-lenh-tu-trai-tim-tim-kiem-quy-tap-va-xac-dinh-danh-tinh-hai-cot-liet-si-a32170.html