Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters
Liên minh châu Âu đang trong giai đoạn hoàn thiện gói trừng phạt thứ 20 chống lại Nga do chiến tranh ở Ukraine kéo dài, dự kiến trình làng trong đầu năm 2026. Các biện pháp mới tiếp tục nhắm vào lĩnh vực tài chính, năng lượng và công cụ né tránh trừng phạt, đồng thời bổ sung cơ chế mới nhằm hạn chế các dịch vụ hàng hải hỗ trợ vận chuyển dầu Nga.
Mặc dù mục tiêu chính là gây sức ép lên nền kinh tế Nga, việc thiết lập các “công cụ chống né tránh trừng phạt” có thể ảnh hưởng tới thương mại quốc tế rộng hơn và đòi hỏi các doanh nghiệp xuất khẩu tuân thủ thêm các quy định về giao dịch xuyên biên giới.
Song song với các biện pháp trừng phạt, EU đang áp dụng hàng loạt chính sách mới liên quan đến chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn môi trường nhằm tăng độ bền vững cho thị trường nội khối. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) - dự kiến thực hiện đầy đủ từ năm 2026 - yêu cầu đánh thuế carbon đối với hàng hóa nhập khẩu căn cứ vào lượng khí thải phát sinh trong sản xuất, trước mắt tập trung vào thép, nhôm, xi măng và phân bón.
Bên cạnh đó, các chỉ thị thẩm định chuỗi cung ứng (CSDDD) cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải minh bạch về điều kiện lao động, tác động môi trường trong chuỗi giá trị, nếu không sẽ bị hạn chế tiếp cận thị trường EU.
Mặc dù nhiều gói trừng phạt của EU không nhắm trực tiếp vào Việt Nam, các tiêu chuẩn mới về môi trường và chuỗi cung ứng có thể gián tiếp tác động tới hàng hóa xuất khẩu.
Theo các báo cáo của Bộ Công Thương và các chuyên gia thị trường, doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khó tiếp cận và hiểu rõ các yêu cầu pháp lý mới tại EU, trong đó gần 60% doanh nghiệp “mù mờ” về thẩm định chuỗi cung ứng. Các sản phẩm Việt Nam xuất khẩu vào EU như sản phẩm chế biến, nông sản và hàng công nghiệp sẽ phải đáp ứng các quy định ngày càng khắt khe, từ phát thải carbon đến truy xuất nguồn gốc và chứng nhận bền vững - nếu không sẽ gặp rào cản kỹ thuật và thuế quan cao hơn.
Mặt khác, việc EU đặt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050 và thúc đẩy thương mại bền vững cũng mở ra cơ hội cho hàng hóa “xanh” của Việt Nam nếu các doanh nghiệp nhanh chóng nâng cao tiêu chuẩn sản xuất và minh bạch chuỗi cung ứng. Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) đã tạo nền tảng ưu đãi thuế quan và mở rộng thị trường xuất khẩu; nay các doanh nghiệp có thể tận dụng để phát triển sản phẩm đáp ứng các yêu cầu về môi trường và trách nhiệm xã hội nhằm củng cố vị thế tại thị trường này.
Gói trừng phạt thứ 20 của EU dù tập trung vào Nga nhưng diễn ra trong bối cảnh EU siết chặt các quy định về chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn nhập khẩu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho doanh nghiệp Việt Nam nâng cao chất lượng sản xuất, minh bạch chuỗi giá trị và đáp ứng các tiêu chí bền vững để không chỉ duy trì xuất khẩu vào thị trường châu Âu mà còn khai thác hiệu quả cơ hội mới trong thương mại toàn cầu.
TUẤN ĐÔNG