Hà Nội sẽ định hướng phát triển theo mô hình "đa cực, đa trung tâm". Ảnh: Hoàng Anh
4 nhóm đề bài lớn trong phát triển Thủ đô
Danh mục các bài toán lớn của Hà Nội được chia làm 4 nhóm lớn, bao trùm hầu hết lĩnh vực then chốt của đô thị hiện đại, các điểm nghẽn đô thị kéo dài; không gian đô thị; kiến tạo tăng trưởng kinh tế, làm chủ công nghệ; và an ninh, an sinh xã hội gắn với phát triển bền vững.
Ở nhóm thứ nhất, thành phố Hà Nội đưa ra 5 bài toán lớn mang tính cấp bách, như giải quyết ùn tắc giao thông trong điều kiện quỹ đất hạn chế, cơ chế thiết lập trật tự, kỷ cương và vệ sinh đô thị dựa trên quản trị hiện đại, giám sát tự động.
Đáng chú ý, thành phố cũng đặt yêu cầu kiểm soát triệt để các nguồn phát thải, phục hồi chất lượng môi trường nước, không khí gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), cùng với đó là tìm giải pháp xử lý tình trạng ngập úng đô thị.
Với nhóm không gian đô thị, thành phố ưu tiên giải quyết 4 đề bài lớn, cách thức để quản trị và khai thác hiệu quả tài nguyên không gian đô thị đa tầng (ngầm – mặt đất – tầm thấp – tầng cao) bên cạnh cách thức thiết lập hành lang bay và hệ thống quản lý an toàn nhằm kích hoạt "kinh tế không gian tầm thấp".
Thành phố đặt mục tiêu tái thiết và phát triển hạ tầng đô thị xanh, thông minh, bền vững, hiệu quả cùng việc số hóa toàn diện và quản trị minh bạch tài nguyên đất đai và thị trường bất động sản minh bạch bằng công nghệ số.
Nhóm lớn nhất với 16 bài toán tập trung vào kiến tạo tăng trưởng kinh tế và làm chủ công nghệ. Trong đó, Hà Nội đặt mục tiêu đổi mới mô hình quản trị theo hướng phục vụ, cung cấp dịch vụ công toàn trình, cá thể hóa, tự động hóa dựa trên dữ liệu. Thành phố cũng tìm kiếm mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) và kinh tế tri thức; thúc đẩy kinh tế dữ liệu trở thành động lực chủ đạo, phấn đấu kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP vào năm 2030.
Một nội dung đáng chú ý khác là xây dựng hệ sinh thái kinh tế nền tảng “Make in Hanoi” theo hướng bền vững, tự chủ, có khả năng cạnh tranh cao.
Ở nhóm cuối cùng về an sinh, xã hội và phát triển bền vững gồm 4 đề bài, nêu lên các tồn tại cần giải quyết như thiết lập "pháo đài dữ liệu" và hệ thống an ninh thông minh; kiến trúc và mô hình quản trị để vận hành hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hiện đại và thích ứng linh hoạt trên nền tảng dữ liệu lớn.
Theo lãnh đạo Hà Nội, danh mục các bài toán lớn của thành phố là căn cứ và định hướng chiến lược để các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp tham gia đề xuất, nghiên cứu và triển khai các giải pháp, sản phẩm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời là cơ sở để hình thành các nhiệm vụ, dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có sử dụng ngân sách.
Trong đó, thành phố ưu tiên bố trí nguồn lực để triển khai các nhiệm vụ, dự án nhằm giải quyết bài toán lớn; khuyến khích thử nghiệm/thử nghiệm có kiểm soát các công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới, phù hợp với các quy định của pháp luật và cơ chế đặc thù.
Đối với nguồn lực thực hiện, quyết định nêu rõ được huy động tổng hợp từ ngân sách thành phố, các quỹ, nguồn xã hội hóa, hợp tác công – tư và các nguồn hợp pháp khác; trong đó, khuyến khích mạnh mẽ sự tham gia của khu vực tư nhân nhằm đa dạng hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả triển khai.
Thủ đô Hà Nội thể hiện cách tiếp cận mới trong quy hoạch đô thị, với tầm nhìn định hướng dài hạn cho việc tái cấu trúc không gian phát triển. Ảnh: Hoàng Anh
Tầm nhìn thế kỷ của Thủ đô Hà Nội
Theo nhiều chuyên gia, với việc công bố các “bài toán lớn” này, Thủ đô Hà Nội thể hiện cách tiếp cận mới trong quy hoạch đô thị, với tầm nhìn định hướng dài hạn cho việc tái cấu trúc không gian phát triển gắn với áp dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số góp phần tháo gỡ “điểm nghẽn đô thị kéo dài”, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.
Đồng thời, trong các bài toán lớn, hạ tầng không còn chỉ được nhìn nhận như phương tiện giao thông, mà đang trở thành công cụ dẫn dắt phát triển đô thị.
Kinh nghiệm phát triển kinh tế châu Á cho thấy, những quốc gia và thành phố bứt phá mạnh mẽ đều có chung một điểm xuất phát: hạ tầng đi trước và đóng vai trò dẫn dắt. Hàn Quốc trong giai đoạn hậu chiến đã lựa chọn chiến lược phát triển hạ tầng, công nghiệp và khu vực kinh tế tư nhân để tạo nên “kỳ tích sông Hàn”.
Đặt trong bối cảnh hiện nay, việc Hà Nội đặt ra các "bài toán lớn" với mục tiêu chú trọng đồng loạt đầu tư mạnh vào các dự án hạ tầng chiến lược cho phép người ta liên tưởng đến khả năng hình thành một “kỳ tích sông Hồng”, không phải bằng tuyên ngôn, mà bằng những dự án cụ thể đang được đặt nền móng.
Cách làm này hoàn toàn khác so với những quy hoạch trước đây, cho thấy một tầm nhìn dài hạn cho sự phát triển bền vững. Điều này cũng thể hiện rõ trong bản dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được thành phố lấy ý kiến nhân dân trước đó.
Với một kịch bản phát triển mở, không áp đặt giới hạn dân số cơ học mà quản lý quy mô dân số phù hợp với sức chịu tải của hạ tầng.
Trong đó, không gian đô thị được tổ chức theo mô hình “đa cực - đa trung tâm, đa tầng - đa lớp”, trong đó sông Hồng giữ vai trò trục xanh và trục động lực phát triển mới. Hà Nội phát triển theo chiều sâu, hướng tới đô thị xanh, thông minh, giàu bản sắc và liên kết chặt chẽ với các đô thị vệ tinh trong vùng với mô hình tăng trưởng được định hình dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thúc đẩy các lĩnh vực kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và các ngành công nghệ chiến lược.
Dẫu vậy, để thực hiện “cuộc cách mạng” này, Hà Nội sẽ phải đối mặt với nhiều vấn đề khó khăn, thách thức. Quy mô tái cấu trúc toàn diện với khoảng 70% diện tích đất xây dựng nội đô đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ.
Theo tính toán sơ bộ, sẽ cần tới hơn 64,8 triệu tỷ đồng đến năm 2045, riêng giai đoạn 2026-2035 cần khoảng 14,5 triệu tỷ đồng. Để tạo nguồn lực, Hà Nội cần xây dựng mô hình tài chính song hành để thu hút nguồn vốn từ các nhà đầu tư chiến lược, khu vực tư nhân và tạo nguồn thu hiệu quả.
Khó khăn lớn nhất là việc di dời dân cư. Dự kiến di dời hơn 860.000 người từ vành đai 3 trở vào (giai đoạn 2026-2045), bao gồm 26.730 người ở khu vực phố cổ, 23.000 người từ khu vực phố cũ và 370.000 người ở các khu vực còn lại.
Một trong các giải pháp mà thành phố Hà Nội đưa ra là khuyến khích người dân di dời ra các khu đô thị mới tại các cực tăng trưởng (Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc...) và cơ chế hỗ trợ hấp dẫn, hệ số đền bù (k) từ 1-2 lần. Các khu đô thị mới sẽ được đầu tư xây dựng đồng bộ, hiện đại, đầy đủ tiện ích, bảo đảm chất lượng cuộc sống tốt hơn nơi ở cũ.
Song hành với triển khai quy hoạch tổng thể, để tạo hành lang pháp lý cho những cơ chế, chính sách đặc thù và đủ mạnh, Hà Nội cũng đang triển khai việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm khắc phục những vấn đề chưa phù hợp với tính chất đô thị đặc biệt và yêu cầu phát triển của Thủ đô, việc chưa trao đầy đủ thẩm quyền cho thành phố trong áp dụng các biện pháp quản lý đặc thù.
Việt Dương