Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm mới được phê duyệt, hệ thống đường sắt thành phố sẽ được phát triển đồng bộ giữa đường sắt quốc gia, đường sắt liên vùng và đường sắt đô thị. Đây được xác định là khung hạ tầng vận tải khối lượng lớn, trực tiếp dẫn dắt mô hình phát triển đô thị đa cực, đa trung tâm cho toàn vùng Thủ đô.
Cấu trúc mạng lưới giao thông công cộng đa cấp
Hệ thống đường sắt TP Hà Nội được tổ chức theo cấu trúc đa cấp “vòng - xuyên tâm - đa cấp”. Mạng lưới này kết hợp giữa các tuyến trục chính, tuyến vành đai và hành lang liên tỉnh, đảm bảo kết nối thông suốt giữa trung tâm Hà Nội với các đô thị vệ tinh cũng như các tỉnh lân cận. Quy hoạch bổ sung các tuyến liên vùng đã nâng tổng chiều dài mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn lên khoảng 979 km (đạt khoảng 1.200 km nếu tính cả đường sắt liên vùng).
Hệ thống đường sắt TP Hà Nội được tổ chức theo cấu trúc đa cấp “vòng - xuyên tâm - đa cấp”. (Ảnh: Báo điện tử Chính phủ).
Đáng chú ý, đường sắt tốc độ cao và đường sắt quốc gia sẽ giữ vai trò trục vận tải hướng tâm cấp quốc tế và quốc gia. Các tuyến này kết nối Thủ đô với các vùng kinh tế trọng điểm, gắn liền với những đầu mối trung chuyển quy mô lớn. Trong đó, tổ hợp ga Ngọc Hồi, TP Hà Nội được quy hoạch trở thành ga đầu mối lớn nhất, tích hợp nhà ga, depot và trạm bảo dưỡng hiện đại.
Kết nối liên vùng và phát triển mô hình TOD
Mạng lưới đường sắt vùng sẽ kết nối trung tâm Hà Nội với các cực tăng trưởng tại các tỉnh Bắc Ninh, Hưng Yên, Phú Thọ, Ninh Bình và Thái Nguyên. Cấu trúc mạng lưới vành đai đường sắt vòng liên vùng được tổ chức theo mô hình “2 vòng - 7 tuyến”. Đặc biệt, các vành đai đường sắt sẽ được hình thành gắn liền với cụm sân bay Nội Bài, Gia Bình và sân bay thứ hai tại khu vực phía nam thành phố.
Hà Nội cũng xác định phát triển đô thị theo mô hình TOD (Transit-Oriented Development). Cụ thể, thành phố quy hoạch 3 cấp độ TOD:
TOD quốc gia/vùng: Khoảng 5 - 10 điểm gắn với các hub liên vùng mật độ cao.
TOD cấp thành phố: Khoảng 20 - 30 điểm tại các trục đường sắt chính và khu đô thị mới.
TOD cấp khu vực: Khoảng 120 - 150 điểm dọc theo mạng lưới đường sắt đô thị có tiềm năng khai thác quỹ đất.
Bản đồ định hướng TOD tại Dự thảo Quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm.
Bên cạnh đó, công năng ga Hà Nội sẽ được chuyển đổi thành ga trung tâm của tuyến đường sắt đô thị, kết hợp không gian thương mại và văn hóa. Thành phố cũng dự kiến xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt quy mô 250 ha tại xã Chuyên Mỹ và xã Ứng Hòa, TP Hà Nội để phục vụ sản xuất, bảo trì và nội địa hóa phụ tùng.
Lộ trình triển khai giai đoạn 2026 - 2035
Dự án bao gồm 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài 979 km được phân kỳ đầu tư cụ thể. Trong giai đoạn 2026 - 2035, Hà Nội tập trung xây dựng kế hoạch đầu tư khoảng 500 km. Ưu tiên hàng đầu là hoàn thành các tuyến trong giai đoạn 2026 - 2030 theo Nghị quyết 188 và tuyến số 1 đoạn Nội Bài - Yên Viên - ga Hà Nội - Ngọc Hồi.
Giai đoạn tiếp theo từ năm 2036 đến 2045, thành phố dự kiến sẽ đầu tư hoàn thiện 479 km còn lại để khép kín mạng lưới. Việc phát triển hệ thống đường sắt này không chỉ giải quyết bài toán ùn tắc giao thông mà còn là tiền đề để Hà Nội mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Lưu ý: Thông tin quy hoạch có thể được điều chỉnh theo quyết định chính thức của cơ quan có thẩm quyền.
Tuệ Nhân