Hà Nội hạ rào công viên: Chuyển đổi tư duy quản trị, kiến tạo đô thị đáng sống

một giờ trướcBài gốc

Hàng loạt công viên Hà Nội đã được hạ rào, mở rộng không gian công cộng đón bước chân người dân đến với không gian tươi xanh, trong lành và đầy sức sống. Hoa đua sắc màu, nắng len qua tán cây, gió khẽ lướt trên mặt hồ… tất cả tạo nên một cảm giác thư thái rất riêng trong lòng đô thị. Và giờ đây, việc bước vào công viên trở nên tự nhiên như chính nhịp sống thường ngày, bởi ai cũng có thể đi vào từ mọi ngả, mọi lối.

Những hàng rào sắt từng quen thuộc với người dân đô thị đã dần lùi lại phía sau, nhường chỗ cho những khoảng xanh liền mạch, nơi không gian không còn bị chia cắt, nơi con người có thể đi qua, dừng chân, rồi ở lại lâu hơn mà không cần lý do. Công viên vì thế không chỉ là nơi để đến, mà trở thành một phần dịu dàng trong đời sống, thật sự gần gũi, cởi mở và gắn bó một cách tự nhiên.

Thay đổi ấy tưởng chừng chỉ là những điều chỉnh nhỏ về hạ tầng, nhưng lại mở ra một chuyển động lớn trong cách tổ chức không gian và quản trị đô thị. Công viên không còn là “điểm đến” tách biệt, mà trở thành một phần của đời sống thường nhật. Không gian công cộng không còn bị giới hạn bởi những đường ranh cứng khi đang được tái định nghĩa theo hướng mở, linh hoạt và gần gũi hơn với con người.

Và đằng sau những hàng rào được tháo dỡ là sự thay đổi sâu sắc trong tư duy phát triển: Từ khép kín sang kết nối, từ kiểm soát sang phục vụ, từ quản lý đơn thuần sang quản trị đô thị hiện đại. Trong hành trình hiện thực hóa các định hướng lớn tại Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, việc hạ rào công viên không chỉ là một quyết định kỹ thuật, mà là một biểu hiện cụ thể sự chuyển đổi tư duy quản trị, kiến tạo đô thị đáng sống.

Việc tháo dỡ hàng rào tại hàng loạt công viên như: Cầu Giấy, Bách Thảo, Thống Nhất hay Indira Gandhi đang tạo ra những chuyển động rõ nét trong đời sống đô thị. Từ những thay đổi tưởng như rất nhỏ của hạ tầng, không gian xanh dần trở nên gần gũi hơn, dễ chạm tới hơn, kéo theo sự gia tăng tần suất sử dụng, sự đa dạng trong hoạt động và những kết nối cộng đồng được hình thành một cách tự nhiên.

Giờ đây, không chỉ hai ngày cuối tuần, mà cả những ngày trong tuần, tại Công viên Cầu Giấy, nhịp sống hiện lên chậm rãi mà sinh động với hình ảnh người cao tuổi tập dưỡng sinh dưới tán cây, trẻ em nô đùa trong khu vui chơi, những bước chân chạy bộ đều đặn trên các tuyến đường dạo. Không còn cảm giác phải đi qua cổng để bước vào công viên như trước, giờ đây, người dân có thể bước vào không gian xanh từ nhiều hướng khác nhau, nhẹ nhàng như tiếp nối một đoạn đường quen thuộc. Công viên vì thế không còn là một nơi tách biệt, mà dần hòa vào dòng chảy của đời sống.

Sự liền mạch ấy không chỉ là câu chuyện của những lối đi được mở thêm mà là sự thay đổi trong cảm nhận không gian. Ranh giới giữa bên trong và bên ngoài không còn rõ rệt, thay vào đó là một khoảng chuyển tiếp mềm mại, nơi con người có thể đi qua, dừng lại và ở lại một cách tự nhiên.

Người dân nhiều lứa tuổi tập thể dục, dạo bộ và thư giãn trong không gian mở tại Công viên Bách Thảo sau khi tháo dỡ hàng rào, tạo sự kết nối liền mạch với khu vực xung quanh.

Ông Vũ Trung Kiên, Trưởng phòng Kinh tế, hạ tầng và đô thị phường Cầu Giấy cho biết: “Sau khi hạ rào, người dân rất thoải mái và đánh giá cao việc dễ tiếp cận công viên. Không chỉ cư dân trên địa bàn mà cả người dân ở các khu vực lân cận cũng sang để thụ hưởng. Việc tiếp cận trở nên dễ dàng hơn rất nhiều”.

Không gian công viên vì thế cũng “thức dậy” theo một cách khác. Buổi sáng sớm hay chiều muộn, công viên trở nên nhộn nhịp hơn, đặc biệt vào những ngày cuối tuần. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, các nhóm gia đình, bạn bè… cùng hiện diện, tạo nên một bức tranh đời sống đa dạng mà trước đây ít thấy rõ. Ở góc độ rộng hơn, sự gia tăng tần suất sử dụng cho thấy công viên đang phát huy đúng vai trò của một thiết chế công cộng. Không gian xanh không còn đứng yên mà được kích hoạt liên tục bởi các hoạt động đa dạng của người dân.

Tại Công viên Bách Thảo, sự thay đổi còn rõ nét hơn ở những khu vực giáp phố. Khi hàng rào được tháo bỏ, công viên như mở rộng ra phía đô thị, đón dòng người từ nhiều hướng. Những thảm cỏ, lối đi ven hồ trở thành nơi dừng chân quen thuộc, nơi người ta có thể ngồi lại lâu hơn, trò chuyện nhiều hơn.

“Việc bỏ hàng rào và không thu phí giúp người dân sống xung quanh khu vực Ba Đình có thể vào công viên từ nhiều hướng thay vì phải đi qua các cổng chính như trước. Ngoài những người tập thể dục, công viên ghi nhận thêm nhiều bạn trẻ đến chụp ảnh, dã ngoại và trẻ em đến vui chơi tại các khu vực vừa được mở rộng kết nối với vỉa hè”, Đội trưởng Đội Duy trì Công viên Bách Thảo Nguyễn Thị Lành chia sẻ.

Trẻ em vui chơi sôi động tại Công viên Cầu Giấy trong không gian mở.

Sự xuất hiện của các nhóm người sử dụng mới, đặc biệt là giới trẻ, cho thấy không gian công viên đang được đổi mới theo hướng linh hoạt và đa chức năng hơn. Không chỉ là nơi tập luyện, công viên còn trở thành không gian trải nghiệm, sáng tạo và tương tác xã hội.

Ở Công viên Indira Gandhi, việc hạ rào không chỉ tạo thuận lợi trong tiếp cận mà còn làm thay đổi cảm nhận không gian. Phó Chủ tịch UBND phường Giảng Võ Nguyễn Anh Dũng nhận định khi hàng rào được tháo dỡ, công viên hòa nhập hoàn toàn với vỉa hè và không gian đường phố xung quanh. Tầm nhìn xuyên suốt giúp giảm cảm giác ngột ngạt của các khối bê tông, tạo nên sự chuyển tiếp mềm mại giữa các lớp không gian đô thị.

Sự thay đổi này có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chất lượng cảnh quan đô thị. Khi các khoảng xanh không còn bị “đóng khung”, chúng góp phần làm dịu không gian, giảm áp lực thị giác và mang lại cảm giác dễ chịu hơn cho người sử dụng.

Trước đây, việc vào công viên thường gắn với một mục đích cụ thể như tập thể dục hay dạo mát. Nay, công viên dần trở thành một phần của đời sống thường nhật, nơi người dân có thể ghé qua, dừng chân và sử dụng một cách tự nhiên trong nhịp sinh hoạt hàng ngày. Sự thay đổi này không ồn ào, nhưng đủ sâu để định hình lại cách con người tương tác với không gian đô thị. Công viên không còn là nơi “đi đến”, mà trở thành nơi “đi qua, ở lại và gắn bó”.

Tại Công viên Thống Nhất, một trong những nơi triển khai hạ rào sớm, sự thay đổi diễn ra rõ nét qua từng giai đoạn. Sau khi tháo dỡ hơn 2km hàng rào, các mặt tiếp giáp từ 3 đến 4 tuyến đường đã được kết nối đồng bộ, hình thành không gian mở liên thông với khu vực xung quanh. Sự liên thông này không chỉ giúp tăng khả năng tiếp cận mà còn tạo ra dòng chảy liên tục giữa công viên và đô thị. Người dân có thể đi bộ xuyên qua công viên như một phần của tuyến đường hàng ngày, thay vì chỉ sử dụng công viên như một điểm đến riêng biệt.

Người dân đạp xe, đi bộ trong không gian xanh tại Công viên Thống Nhất.

Theo ông Nguyễn Tiến Quang, Phó Chủ tịch UBND phường Hai Bà Trưng: “Trước đây, người dân vào công viên chủ yếu qua cổng, không gian khi đó mang tính khép kín, tách biệt với khu dân cư xung quanh. Hiện nay, người dân có thể ra vào từ nhiều hướng, tiếp cận thuận tiện hơn nên tần suất sử dụng tăng lên đáng kể. Công viên không chỉ là nơi để đến mà còn trở thành không gian gắn trực tiếp với sinh hoạt hàng ngày của người dân”.

Cùng với đó, các hoạt động trong công viên cũng trở nên phong phú hơn. Bên cạnh việc đi bộ, tập thể dục, người ta bắt đầu mang theo sách để đọc, mang theo đồ ăn để dã ngoại, hoặc đơn giản là tìm một góc yên tĩnh để làm việc ngoài trời. Sự xuất hiện ngày càng nhiều của du khách nước ngoài, du học sinh cũng mang lại những sắc màu mới cho không gian này, khiến công viên không chỉ là nơi sinh hoạt mà còn là nơi giao thoa văn hóa một cách tự nhiên, tính cởi mở và hội nhập của không gian đô thị.

Ở góc độ xã hội, sự thay đổi này còn phản ánh chuyển biến trong nhận thức. Khi không còn rào cản vật lý, tâm lý đi vào một khu vực quản lý dần được thay thế bằng cảm giác sở hữu chung. Người dân không chỉ sử dụng mà còn chủ động giữ gìn không gian, góp phần hình thành nếp sống đô thị văn minh.

Nhìn từ thực tiễn các công viên đã hạ rào có thể thấy tác động không chỉ dừng lại ở việc tăng lượng người sử dụng, mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống đô thị theo nhiều chiều.

Không gian xanh trở nên dễ tiếp cận hơn giúp người dân có thêm cơ hội vận động, thư giãn và kết nối với thiên nhiên. Những hoạt động giản dị như đi bộ dưới tán cây, ngồi nghỉ bên hồ hay trò chuyện cùng bạn bè lại chính là yếu tố quan trọng cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần. Trong bối cảnh áp lực đô thị ngày càng lớn, những khoảng không gian như vậy đóng vai trò như vùng đệm giúp cân bằng đời sống, giảm căng thẳng và nâng cao chất lượng sinh hoạt hàng ngày.

Đồng thời, công viên mở góp phần tăng cường kết nối xã hội. Khi không gian không còn bị giới hạn, các hoạt động giao lưu diễn ra tự nhiên hơn, từ những nhóm tập thể dục buổi sáng đến các sự kiện cộng đồng nhỏ vào cuối tuần. Những tương tác này, dù nhỏ, nhưng tích lũy theo thời gian sẽ góp phần xây dựng cộng đồng cư dân gắn kết hơn, tạo nền tảng cho một đô thị nhân văn.

Người dân vui chơi, sinh hoạt cộng đồng tại không gian mở Công viên Cầu Giấy.

Ông Lê Văn Hữu, cư dân phường Hai Bà Trưng nhìn nhận, việc hạ rào công viên là quyết định đúng đắn và kịp thời, giúp không gian công cộng trở nên cởi mở hơn. Công viên không chỉ dễ tiếp cận mà còn mang lại lợi ích thiết thực trong sinh hoạt, vui chơi và thư giãn. Đặc biệt, sự kết nối liền mạch với hệ thống hè phố xung quanh đã góp phần hình thành một không gian đô thị thông suốt, thân thiện.

Ở góc độ chuyên môn, TS.KTS Phạm Anh Tuấn, Trưởng nhóm chuyên môn Kiến trúc cảnh quan, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch, trường Đại học Xây dựng Hà Nội chia sẻ: “Trước khi hạ rào, việc tiếp cận công viên cũng không quá khó khăn. Tuy nhiên, xét dưới góc độ tổ chức không gian, việc hạ rào đã tạo ra sự thông thoáng rõ rệt, giúp không gian trở nên mở và dễ tiếp cận hơn. Quan trọng hơn, sự thay đổi này mang lại cảm giác gần gũi cho người dân. Dù số lượng lối vào không tăng nhiều, nhưng việc xóa bỏ hàng rào khiến công viên trở thành một phần tự nhiên trong đời sống hằng ngày”.

Về mặt tổ chức không gian, việc hạ rào góp phần xóa bỏ ranh giới giữa không gian thiên nhiên như mặt nước, cây xanh với không gian nhân tạo là vỉa hè, đường phố, tạo nên sự chuyển tiếp mềm mại giữa các khu vực. Chính sự chuyển tiếp này giúp không gian trở nên thân thuộc hơn, từ đó, khuyến khích người dân đến công viên nhiều hơn, thay vì dành thời gian cho các thiết bị thông minh. Kiến trúc sư Phạm Anh Tuấn đánh giá đây là một cách tiếp cận hiệu quả trong tổ chức không gian công cộng, góp phần tăng cường tương tác trực tiếp giữa con người với con người, cũng như giữa con người với thiên nhiên.

Diện mạo mới của các "lá phổi xanh" của Thủ đô.

Người dân Thủ đô thư giãn tại công viên Cầu Giấy.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, Trưởng phòng Quản lý không gian ngầm và cây xanh, chiếu sáng, Sở Xây dựng Hà Nội, việc phát triển các công viên mở giúp tăng khả năng kết nối, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận, qua đó nâng cao tần suất sử dụng không gian công cộng. “Công viên được ví như lá phổi xan’ của đô thị. Khi người dân được tiếp cận dễ dàng hơn, sức khỏe thể chất và tinh thần được cải thiện, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống hằng ngày”, ông Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định.

Có thể thấy, từ những thay đổi cụ thể như tháo dỡ hàng rào, mở thêm lối tiếp cận và chỉnh trang hạ tầng, không gian công viên tại Hà Nội đang từng bước chuyển mình theo hướng gần gũi hơn với đời sống đô thị. Khi người dân có thể chạm tới không gian xanh chỉ sau vài bước chân, công viên không còn là một điểm đến riêng biệt, mà trở thành một phần tự nhiên của nhịp sống. Quan trọng hơn, những thay đổi này đang góp phần định hình lại cách tiếp cận đối với không gian công cộng, từ chỗ bị giới hạn bởi ranh giới hành chính sang một cấu trúc mở, linh hoạt và hướng đến con người.

Từ những thay đổi tưởng như nhỏ đó, một cách tiếp cận mới đối với không gian công cộng đang dần hình thành, hướng tới mục tiêu xây dựng một đô thị đáng sống, nơi con người, thiên nhiên và kiến trúc có thể cùng tồn tại trong một cấu trúc hài hòa, bền vững.