Hà Nội: Hệ lụy từ sự bùng nổ tự phát của các điểm thu mua phế liệu

3 giờ trướcBài gốc

Khi “vựa đồng nát” lấn át doanh nghiệp chính thống

Thành phố Hà Nội đang bước vào giai đoạn quyết liệt trong việc chuẩn hóa quy trình quản lý chất thải rắn, nhằm hướng tới nền kinh tế tuần hoàn. Ngày 29-12-2025, UBND thành phố đã ban hành Quyết định số 87/2025/QĐ-UBND quy định quản lý chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn Thủ đô. Quyết định này đã tạo ra hành lang pháp lý quan trọng, trong đó nhấn mạnh các loại chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế phải được chuyển giao cho các cơ sở có chức năng xử lý theo đúng quy định.

Các điểm đồng nát tự phát mọc lên nhan nhản giữa các khu dân cư. Ảnh: Hoàng Hiệp

Tuy nhiên, thực tế triển khai lại đang bộc lộ những bất cập. Dạo quanh các khu dân cư, khu đô thị mới, hình ảnh những chiếc xe ba gác chất đầy phế liệu và các "vựa đồng nát" mọc lên tự phát vẫn là thực trạng nhức nhối. Một cuộc chiến không cân sức về giá cả đang diễn ra, bởi những đơn vị làm đúng luật đang bị "vắt kiệt" bởi đủ loại chi phí và nghĩa vụ hành chính, trong khi những cơ sở tự phát lại "dễ thở" hơn, phát triển lấn át thị trường.

Lý do đầu tiên và lớn nhất khiến các doanh nghiệp chính thống "hụt hơi" trong cuộc đua thu mua chính là nghĩa vụ tài chính. Theo quy định, doanh nghiệp được cấp phép phải thực hiện đầy đủ các sắc thuế, từ việc đóng thuế thu nhập cá nhân thay cho người bán đến việc chịu mức thuế giá trị gia tăng (VAT) đầu ra. Đây là những khoản nộp trực tiếp vào ngân sách, nhưng vô tình lại trở thành rào cản khiến giá thu mua của doanh nghiệp bị kéo xuống thấp hơn đáng kể so với thị trường tự do.

Các điểm tập kết rác thải tái chế tự phát tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất vệ sinh môi trường, an toàn phòng cháy chữa cháy. Ảnh: Hoàng Hiệp

Ngược lại hoàn toàn, các vựa đồng nát tự phát hoạt động không phải gánh mức thuế hai đầu, giúp họ có thể linh hoạt đẩy giá thu mua lên cao hơn. Với người dân, khi đứng trước lựa chọn bán một bao giấy vụn hay vỏ lon, họ thường chỉ quan tâm đến việc nơi nào trả giá cao hơn mà ít khi cân nhắc đến tư cách pháp nhân hay quy trình xử lý sau đó.

Bên cạnh áp lực thuế, các doanh nghiệp chính quy còn phải đầu tư bài bản cho hệ thống hạ tầng và nhân sự. Để được cấp phép, nhà xưởng của doanh nghiệp phải đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe về bảo vệ môi trường và đặc biệt là công tác PCCC, một hạng mục tiêu tốn chi phí bảo trì thường xuyên rất lớn. Mỗi mét vuông nhà xưởng đều phải được kiểm định nghiêm ngặt, trang bị hệ thống phun nước và lối thoát nạn đúng chuẩn để đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Chưa dừng lại ở đó, chi phí cho con người cũng là một gánh nặng tài chính không nhỏ. Một doanh nghiệp chính thống phải đảm bảo đầy đủ quyền lợi cho người lao động bao gồm lương, thưởng, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm tai nạn và trang bị bảo hộ chuyên dụng. Trong khi đó, tại các vựa đồng nát, nhân công thường là lao động tự do, làm việc theo thời vụ, hoàn toàn không có bảo hiểm hay thiếu trang thiết bị bảo vệ sức khỏe. Khi mọi chi phí đầu vào được tối giản đến mức cực đoan, các cơ sở tự phát dễ dàng "ép sân" doanh nghiệp bằng giá cả.

Cần giải pháp quyết liệt, bảo vệ các đơn vị thu gom chính quy

Sự lấn át này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế cho các doanh nghiệp chân chính, mà còn để lại những hệ lụy khôn lường cho cảnh quan đô thị. Hầu hết các điểm thu mua tự phát đều không có hệ thống xử lý nước thải, rác thải tồn đọng lâu ngày gây mùi hôi thối và mất vệ sinh. Nguy hiểm hơn, các kho bãi phế liệu tạm bợ chứa nhiều vật liệu dễ cháy đã biến chúng thành những "quả bom hẹn giờ" nằm sâu trong các con ngõ nhỏ, đe dọa trực tiếp đến an toàn tính mạng của cư dân xung quanh.

Một phương tiện vận chuyển rác thải không đảm bảo an toàn giao thông. Ảnh: Thanh Loan

Để giải quyết tận gốc vấn đề, chính quyền địa phương cần có những hành động quyết liệt và đồng bộ hơn, thay vì chỉ dừng lại ở việc ban hành văn bản hành chính. Nếu thực trạng này tiếp tục kéo dài, các doanh nghiệp chính quy sẽ dần kiệt quệ và rút lui khỏi thị trường, nhường chỗ hoàn toàn cho hệ thống tự phát thiếu kiểm soát. Điều này, không chỉ làm suy giảm hiệu quả của chính sách quản lý chất thải mà còn tiềm ẩn rủi ro về ô nhiễm môi trường và trật tự an toàn đô thị tại Thủ đô.

Trao đổi với phóng viên, lãnh đạo một đơn vị duy trì vệ sinh môi trường trên địa bàn thành phố Hà Nội cho rằng, để khắc phục tình trạng trên, các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và kiên quyết xử lý, thậm chí đình chỉ hoạt động đối với các tụ điểm thu mua phế liệu không đủ điều kiện kinh doanh hoặc vi phạm các quy định về PCCC. Việc rà soát phải được thực hiện thường xuyên tại từng địa bàn phường, xã và nếu phát hiện có sai phạm phải xử lý nghiêm minh.

Một trường hợp vận chuyển phế thải không đảm bảo an toàn giao thông. Ảnh: Hoàng Hiệp

Đồng thời, các cơ quan quản lý cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ, ưu đãi về thuế hoặc mặt bằng cho các doanh nghiệp thu gom chính thống để họ có thêm nguồn lực cạnh tranh về giá, tạo động lực cho người dân chuyển giao chất thải đúng địa chỉ. Đây là bước đi cần thiết để cân bằng lại "sân chơi" vốn đang quá nghiêng về phía các cơ sở tự phát.

Đồng quan điểm trên, PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, môi trường và phát triển cộng đồng cho rằng, song song với các biện pháp cưỡng chế, công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng đóng vai trò then chốt. Người dân cần được giải thích rõ rằng việc bán chất thải cho các đơn vị có chức năng không chỉ là giao dịch mua bán, mà còn là trách nhiệm bảo vệ môi trường sống.

“Một quy trình tái chế chuẩn chỉ từ doanh nghiệp sẽ giúp tài nguyên được tái sử dụng tối đa, giảm thiểu rác thải chôn lấp, thay vì chỉ dừng lại ở việc lấy đi phần giá trị nhất và vứt bỏ phần còn lại ra môi trường, như cách làm của các vựa tự phát hiện nay. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, người dân và doanh nghiệp, hệ thống quản lý chất thải rắn mới có thể vận hành hiệu quả”, PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh.

Vân Nhi

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/ha-noi-he-luy-tu-su-bung-no-tu-phat-cua-cac-diem-thu-mua-phe-lieu-742289.html