Hà Nội siết vỉa hè: Phép thử lớn cho kinh tế mặt phố

36 phút trướcBài gốc

Việc lập lại trật tự vỉa hè ở Hà Nội thực ra không phải là câu chuyện mới. Hơn 20 năm qua, Hà Nội đã nhiều lần tổ chức các đợt cao điểm ra quân xử lý lấn chiếm vỉa hè. Nhưng rồi sau những chiến dịch, vỉa hè lại bị tái chiếm, hàng quán tiếp tục bày tràn ra phố, xe máy lại dựng kín lối đi, còn người đi bộ vẫn phải len lỏi xuống lòng đường giữa dòng xe cộ.

Nhưng có lẽ lần này sẽ khác.

6 giờ sáng một ngày giữa tháng 5, khi phố phường bắt đầu ngày mới, Tổ Cảnh sát trật tự Công an phường Hai Bà Trưng đã có mặt tại địa bàn. Sáu tổ công tác khép kín phối hợp cùng tổ dân phố chia nhau bám sát địa bàn qua những trục đường đông người như Nguyễn Bỉnh Khiêm, Phố Huế. Đây vốn là những "điểm nóng", nằm giữa Viện Mắt Trung ương và Viện Y học cổ truyền, nơi hàng quán từ lâu đã quen "bủa vây" vỉa hè để phục vụ bệnh nhân và người nhà lưu trú.

Hành trình giữ gìn trật tự, ngăn vỉa hè bị tái lấn chiếm của lực lượng chức năng kéo dài từ 6 giờ sáng đến 22h. Cùng với việc tuyên truyền, nhắc nhở từng hộ kinh doanh, lực lượng chức năng kiên quyết lập biên bản các trường hợp dừng đỗ sai quy định và xử lý dứt điểm các hành vi bày bán lấn chiếm không gian chung.

Trước sự kiểm tra thường xuyên và quyết liệt của lực lượng chức năng, người dân cũng dần điều chỉnh để thích ứng.

Lực lượng chức năng tuần tra, xử lý vi phạm lấn chiếm vỉa hè tại các trục giao thương sầm uất Thủ đô.

Bị nhắc nhở vì lấn chiếm không gian bộ hành, bà Ngà – một tiểu thương kinh doanh trên Phố Huế – cùng gia đình chủ động thu dọn đồ đạc vào đúng nơi quy định.

Toàn bộ hàng hóa, đồ nghề mưu sinh của gia đình bà Ngà mấy chục năm qua giờ bỏ gọn trong một chiếc tủ kính nhỏ nép sát vách tường.

Bà Ngà cho biết, sau khi được tuyên truyền, phổ biến, bà nhận thức rõ việc bày hàng và để biển quảng cáo như vậy là chưa đúng. "Mọi người ở đây đều chấp hành chủ trương. Đường thông hè thoáng thì phố xá mới sạch đẹp. Nhưng thú thực, giờ thu hẹp thế này, hàng hóa cũng ế ẩm. Mong nhà nước cho chúng tôi thuê một phần diện tích trên vỉa hè để yên tâm buôn bán”, bà Ngà nói.

Thấu hiểu cái khó của dân nhưng không thể thỏa hiệp với vi phạm, Trung tá Dương Đại Việt, Tổ trưởng tổ Cảnh sát trật tự Công an phường Hai Bà Trưng, chia sẻ: "Để tránh tái lấn chiếm vỉa hè, chúng tôi duy trì 6 tổ địa bàn tuần tra khép kín liên tục từ 6h sáng đến 22h. Tổ công tác phối hợp sát sao với tổ dân phố, đi từng tuyến đường, gõ cửa từng hộ kinh doanh để tuyên truyền, và cương quyết xử lý mọi hành vi tái vi phạm".

Cuộc lập lại trật tự vỉa hè ở Hà Nội lần này không ồn ào nhưng quyết liệt và bền bỉ thông qua cơ chế "neo" trách nhiệm giữ đường thông, hè thoáng vào người đứng đầu cấp ủy và công an cơ sở.

Được biết, Giám đốc Công an Hà Nội đã báo cáo, đề xuất Thường trực Thành ủy chỉ đạo xem xét trách nhiệm đối với cấp ủy, chính quyền địa phương để xảy ra tái vi phạm nhiều lần.

Theo đó, đối với vi phạm trật tự đô thị, nếu để tồn tại, tái vi phạm thì cấp ủy, chính quyền địa phương và công an xã, phường phải kiểm điểm rõ trách nhiệm. 3 lần vi phạm bị nhắc nhở sẽ đề nghị không hoàn thành nhiệm vụ; 3 lần bị hạ mức phân loại cán bộ, thi đua sẽ xem xét công tác cán bộ.

Với cơ chế trách nhiệm này, lực lượng chức năng cấp cơ sở phải hành động sát sao, đảm bảo tính bền vững của kỷ cương thay vì "hạ nhiệt" sau các đợt cao điểm ngắn hạn.

Sự quyết liệt của lực lượng chức năng đã mang lại diện mạo mới, ngăn nắp và sạch sẽ cho các tuyến phố thủ đô. Theo Tổ trưởng tổ Cảnh sát trật tự Công an phường Hai Bà Trưng, 6 tháng kiên trì ra quân kể từ tháng 12/2025, đến nay các tuyến phố trên địa bàn cơ bản đã đường thông hè thoáng, nhận được sự đồng thuận lớn từ nhân dân.

Tại phường Cửa Nam - một trong những phường lõi của Thủ đô, từ đầu năm 2026 đến ngày 4/5/2026, các lực lượng chức năng của phường đã ra quân xử phạt tổng cộng 475 trường hợp vi phạm về trật tự đô thị với số tiền hơn 607 triệu đồng.

Khi không gian công cộng được trả về đúng chức năng, những mô hình kinh doanh vốn quen dựa vào vỉa hè buộc phải đối diện với thực tại khắc nghiệt của thị trường.

Thậm chí, đây là phép thử lớn đối với các quán nước, hàng ăn, cửa hàng từng lấy vỉa hè làm phần mở rộng tự nhiên — nay buộc phải thu hẹp, sắp xếp lại, hoặc tính đến phương án rút lui.

Anh Hiếu, chủ một quán trà chanh tại Đại Mỗ, muốn sang nhượng mặt bằng cửa hàng từ đầu tháng 5 nhưng chưa tìm được người mua.

Quán rộng 28 m2, mặt tiền 5m, giá thuê 10 triệu đồng/tháng, anh Hiếu chua chát thừa nhận: “Thực tế tôi trả 10 triệu đồng là để thuê lấy diện tích vỉa hè phía trước, phù hợp với mô hình bán trà chanh. Khi siết quản lý vỉa hè, 10 bộ bàn ghế ngoài vỉa hè phải thu dọn, khách phải vào trong nhà.

Thế nhưng uống trà chanh không ai thích ngồi trong không gian bí bách, chỉ kê vừa vài cái bàn. Doanh thu lập tức giảm một nửa, trong khi chi phí mặt bằng vẫn đứng yên”.

Rao sang nhượng mặt bằng với giá 80 triệu đồng suốt nửa tháng nay nhưng anh Hiếu chỉ nhận về những cái lắc đầu.

Khi mất "vùng đệm" vỉa hè, nhiều hộ kinh doanh gồng mình xoay xở, thiết lập lại mô hình để thích ứng với tình hình mới.

Trên phố Hàng Chuối, chủ một quán cà phê đã chi khoản tiền lớn để đục tường, mở thêm cửa, đặt riêng băng ghế sát vách nhằm tận dụng từng centimet không gian. Nhưng vài mét vuông chắp vá không giữ được chân những vị khách thích sự thoáng đãng.

“Mặt bằng bé, giá thuê đắt, mong việc sửa chữa lại sẽ níu được chân khách hàng”, chủ quán chia sẻ.

Ở Ô Chợ Dừa, anh Minh, chủ một cửa hàng ăn uống cho biết, vỉa hè trước cửa hàng chỉ bố trí được đúng 6 chỗ để xe máy theo vệt sơn quy định.

“Vị khách thứ bảy dắt xe đến là tôi run. Mời khách đưa xe gửi ở chỗ khác thì họ bỏ đi ngay, mà để xe quá vạch là bị phạt", anh Minh nói và cho biết, cửa hàng mới mở cuối năm ngoái chưa kịp hòa vốn, hiện doanh thu giảm 30%.

Dọc tuyến phố Kim Mã, nhiều mặt bằng kinh doanh đang đóng cửa im lìm với những tấm biển "cho thuê", "sang nhượng" bạc màu theo mưa nắng.

Khi vỉa hè không còn đóng vai trò là "vùng đệm" tự phát để dừng đỗ phương tiện, các mặt tiền truyền thống dường như mất đi một phần lợi thế kinh doanh. Thậm chí, nhiều người thuê phải ngậm ngùi cắt lỗ, hoàn trả mặt bằng để tìm đường lui.

Loạt mặt bằng kinh doanh treo biển sang nhượng.

“Giai đoạn trước đây, nhiều mặt bằng nhà ở tại Hà Nội được định giá thuê dựa theo chiều dài mặt tiền và khả năng khai thác vỉa hè - vốn là nơi giúp tăng diện tích kinh doanh, nâng công suất khai thác. Thời gian qua, khi việc quản lý vỉa hè được siết chặt, sức chứa của nhiều địa điểm thuê giảm 50-60%. Hệ quả là trong 4 tháng đầu năm nay, công suất hoạt động và giá thuê mặt bằng bán lẻ tại các khu vực nội, ngoại thành đều sụt giảm".

Ông Nguyễn Chí Thanh, Phó Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS)

Mưu sinh vỉa hè giờ đây chuyển sang trạng thái 'linh hoạt': người bán tận dụng tối đa mọi khoảng trống, từ hàng rào dự án đến những chiếc cốp xe cá nhân để duy trì việc bán buôn.

Đánh giá của các chuyên gia quốc tế, khu vực kinh tế phi chính thức tạo ra ít nhất 20% GDP quốc gia. Trong đó, kinh tế vỉa hè với số lao động ở khu vực thương mại chiếm tới 31%, và ở khu vực dịch vụ chiếm 26%.

Theo bà Nguyễn Thị Mai, giảng viên Bộ môn Xã hội học (ĐH Công đoàn), tại Hà Nội và các thành phố ở Việt Nam, vỉa hè là nơi mưu sinh của không ít người dân, phần lớn là các đối tượng yếu thế, phụ nữ trung tuổi từ nông thôn ra đô thị. Bên cạnh đó, các hoạt động trên vỉa hè, đặc biệt là ẩm thực, còn trở thành nét văn hóa, là lựa chọn của nhiều du khách quốc tế mỗi khi đến Việt Nam.

Tuy nhiên, bà Mai cũng thẳng thắn chỉ ra điểm nghẽn tồn tại nhiều năm: “Kinh tế vỉa hè tồn tại ở Hà Nội từ nhiều năm trước, với số lượng lao động tham gia tương đối lớn.

Trước đây kinh tế vỉa hè không được kiểm soát chặt chẽ dẫn đến lấn chiếm vỉa hè khiến người đi bộ phải xuống lòng đường, còn chính quyền không thu được thuế. Chính quyền địa phương đã nhiều lần ra quân để "giành lại vỉa hè cho người đi bộ", nhưng chỉ được vài hôm, các vi phạm lại tái diễn”. Sự quyết liệt và cơ chế kiểm soát liên tục, bền bỉ hiện tại là bước đi tất yếu để thiết lập lại trật tự đô thị một cách bền vững.

Ở lăng kính kinh tế vĩ mô hơn, TS. Lê Xuân Sang, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, không coi làn sóng trả mặt bằng là một cuộc khủng hoảng, mà là một sự thanh lọc tất yếu.

Có thể thấy, việc siết chặt trật tự không chỉ đơn thuần trả lại lối đi cho người đi bộ, mà còn góp phần điều chỉnh lại cách định giá và khai thác không gian mặt phố — nơi từng tồn tại những giá trị “ảo” gắn với khả năng lấn chiếm vỉa hè và mở rộng kinh doanh tự phát.

Kỷ cương đã dần được thiết lập, những vỉa hè trở nên ngăn nắp, trật tự hơn. Nhưng phía sau đó là sự dịch chuyển đầy trăn trở và không dễ dàng của các mô hình kinh doanh truyền thống và những lao động tự do vốn quen dựa vào không gian vỉa hè để mưu sinh.

Làm sao để dung hòa giữa một trật tự đô thị nghiêm minh và dư địa mưu sinh cho người dân? Bài toán quy hoạch và quản lý linh hoạt không gian công cộng vẫn là một thách thức lớn đang chờ Thủ đô giải quyết trong giai đoạn tiếp theo.

Nhóm phóng viên

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/ha-noi-siet-via-he-phep-thu-lon-cho-kinh-te-mat-pho-post1842693.tpo