Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Từ ký ức đô thị đến sứ mệnh dẫn dắt mô hình phát triển mới

2 giờ trướcBài gốc

Những bài học quy hoạch xuyên thế kỷ

Nhìn lại tiến trình phát triển của Hà Nội có thể thấy, mỗi giai đoạn lịch sử đều để lại những dấu ấn rõ nét trong cấu trúc đô thị. Từ cuối thế kỷ XIX, khi Hà Nội được quy hoạch trở thành trung tâm hành chính của Đông Dương, một hệ thống hạ tầng kỹ thuật và xã hội tương đối đồng bộ đã được hình thành, bao gồm giao thông, trường học, bệnh viện, thiết chế văn hóa và các không gian công cộng. Đến năm 1902, việc thành lập cơ quan tiền thân của Viện Viễn Đông Bác cổ không chỉ có ý nghĩa về nghiên cứu mà còn góp phần định hình Hà Nội như một trung tâm văn hóa, khoa học. Dù trong bối cảnh lịch sử đặc biệt, những bước đi đó đã tạo nên một cấu trúc đô thị mang tính nền tảng, mà đến nay vẫn tiếp tục được kế thừa và phát triển.

Phối cảnh dự án thành phố thông minh Bắc Hà Nội.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam chia sẻ, quy hoạch đô thị Hà Nội luôn gắn với bối cảnh lịch sử cụ thể và chịu tác động của nhiều yếu tố. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất trong các giai đoạn trước là tầm nhìn chưa đủ dài, chủ yếu theo chu kỳ phát triển ngắn hạn, dẫn đến việc phải điều chỉnh nhiều lần.

Hà Nội đã trải qua 8 lần xây dựng và điều chỉnh quy hoạch. Mỗi lần điều chỉnh đều nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong từng giai đoạn, song cũng bộc lộ không ít bất cập. Tình trạng điều chỉnh cục bộ, thiếu đồng bộ trong quản lý, cùng với áp lực gia tăng dân số và đô thị hóa nhanh đã dẫn đến hàng loạt vấn đề như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu không gian công cộng, quá tải trường học và bệnh viện.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là quy hoạch chưa theo kịp sự thay đổi nhanh chóng của thực tiễn. Nhiều đồ án được xây dựng trong bối cảnh dự báo còn hạn chế, khi đi vào triển khai đã không còn phù hợp, buộc phải điều chỉnh. Những bài học này cho thấy, một quy hoạch dù được xây dựng công phu đến đâu cũng khó đạt hiệu quả nếu thiếu tầm nhìn dài hạn và cơ chế thực thi đồng bộ. Đây chính là cơ sở quan trọng để Hà Nội đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản tư duy trong lần lập quy hoạch lần này.

Từ những bài học của quá khứ, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm được triển khai trong bối cảnh có nhiều điều kiện thuận lợi hơn về cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Theo Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh: Việc lập Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm được triển khai từ đầu năm 2026, dựa trên Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới”, Luật Thủ đô và các định hướng chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ. Quy hoạch kế thừa các đồ án trước đây, huy động chuyên gia trong nước và quốc tế, đồng thời được Hội đồng thẩm định xem xét, nhằm phát triển Thủ đô vượt trội, bền vững, lấy con người làm trung tâm, giữ gìn văn hóa và bản sắc.

Quá trình xây dựng quy hoạch đã huy động sự tham gia của nhiều chuyên gia trong và ngoài nước, đồng thời lấy ý kiến rộng rãi của người dân. Hơn 13.700 ý kiến góp ý tập trung vào các vấn đề lớn như: Phát triển trục sông Hồng, bảo tồn di sản, mô hình TOD, cơ chế bồi thường, tái định cư và các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu. Các chuyên gia đánh giá, điểm đột phá lớn nhất của quy hoạch lần này là sự chuyển dịch từ tư duy ngắn hạn sang chiến lược dài hạn.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm nhận định: Đây là bước đột phá quan trọng, giúp khắc phục hạn chế trước đây khi quy hoạch thường bị chi phối bởi các chu kỳ ngắn. Không gian đô thị cũng được tổ chức lại theo hướng mở, linh hoạt và đa tầng. Mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm được xác lập với các cực tăng trưởng ở phía Bắc, phía Tây và phía Nam, nhằm giảm tải cho khu vực lõi và tạo động lực phát triển mới.

Một điểm nhấn đáng chú ý là việc tái định vị sông Hồng. Từ vai trò là yếu tố tự nhiên cần kiểm soát lũ, sông Hồng được xác định là trục không gian trung tâm, đóng vai trò kết nối các khu vực và tạo dựng cảnh quan đô thị. Cùng với đó, hệ thống hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường sắt đô thị, được xác định là nền tảng cho cấu trúc đô thị mới. Việc phát triển mô hình TOD gắn với các nhà ga metro được kỳ vọng sẽ góp phần tái cấu trúc không gian và giảm áp lực giao thông. Để kiểm soát áp lực hạ tầng, thành phố đưa ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm, bao gồm điều tiết dân cư theo mô hình đa trung tâm, kiểm soát quy mô dân số, phát triển hạ tầng dẫn dắt, quản lý không gian đa tầng và ứng dụng công nghệ trong quản trị đô thị.

Tầm nhìn thế kỷ và yêu cầu hiện thực hóa

Từ những chuyển biến trong hiện tại, Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm đặt ra một khát vọng lớn hơn, đó là định vị lại vai trò và sứ mệnh của Hà Nội trong bối cảnh mới. Theo định hướng này, Hà Nội không chỉ là trung tâm hành chính - chính trị, mà còn là cực tăng trưởng, trung tâm kết nối và động lực lan tỏa cho cả nước. Đây là sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận, đặt Thủ đô vào vị thế chủ động hơn trong tiến trình phát triển quốc gia.

Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội Nguyễn Đức Hùng cho rằng, việc đặt ra tầm nhìn 100 năm là bước đi cần thiết nhằm khắc phục hạn chế trước đây, khi quy hoạch thường chỉ trong khoảng 10-20 năm và phụ thuộc vào nhiệm kỳ. Tầm nhìn dài hạn cho phép thành phố chủ động tích hợp các xu hướng phát triển mới như: Đô thị thông minh, chuyển đổi số, kinh tế xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu ngay từ giai đoạn đầu.

TS.KTS Tô Kiên - chuyên gia cao cấp về quy hoạch và thiết kế đô thị tại Tập đoàn Tư vấn Phát triển hạ tầng Eight-Japan, Tokyo chỉ ra rằng, để bảo đảm tính khả thi, cần xác định rõ các yếu tố “khung cứng” như di sản, hành lang xanh, trục giao thông, đồng thời cho phép linh hoạt trong các nội dung còn lại, đi kèm với cơ chế huy động nguồn lực minh bạch.

Ở góc độ thực thi, GS.TS.KTS Trần Trọng Hanh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội nhấn mạnh, nhiều quy hoạch trước đây không đạt kỳ vọng không phải do chất lượng đồ án, mà do cơ chế thực thi chưa hiệu quả. Vì vậy, cần có lộ trình rõ ràng, cơ chế giám sát chặt chẽ và sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không chỉ là một bản vẽ không gian phát triển, mà là sự lựa chọn con đường đi cho tương lai của một đô thị đặc biệt - Thủ đô của cả nước. Từ những bài học của quá khứ, những chuyển động của hiện tại, đến khát vọng trong tương lai, Hà Nội đang đứng trước cơ hội định hình một mô hình phát triển mới. Nếu hiện thực hóa hiệu quả, quy hoạch này sẽ không chỉ tạo dựng diện mạo mới cho Thủ đô, mà còn giúp Hà Nội thực sự đảm nhận vai trò dẫn dắt, lan tỏa và đại diện cho Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

“Đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm thể hiện rõ khát vọng phát triển và bước chuyển tư duy khi đặt con người, hạnh phúc và chất lượng sống vào trung tâm. Đây là điểm mới quan trọng, cho thấy sự chuyển dịch từ quy hoạch thuần túy về không gian sang hướng tiếp cận toàn diện hơn, gắn với phúc lợi xã hội và giá trị nhân văn”.

GS.TS Trần Thị Vân Hoa, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế quốc dân

Lại Tấn

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/ha-noi-tam-nhin-100-nam-tu-ky-uc-do-thi-den-su-menh-dan-dat-mo-hinh-phat-trien-moi-747940.html