Hà Nội thử nghiệm dự báo sớm chất lượng không khí

21 giờ trướcBài gốc

Đây là bước đi quan trọng nhằm chuyển từ ứng phó bị động sang quản lý chủ động, kịp thời cảnh báo và kích hoạt các giải pháp kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Hà Nội sẽ thử nghiệm dự báo sớm chất lượng không khí. Ảnh: ST

Chủ động “đi trước một bước”

Ô nhiễm không khí đang trở thành thách thức môi trường nghiêm trọng đối với Thủ đô Hà Nội. Nhiều năm qua, vào thời điểm giao mùa, đặc biệt là mùa đông - xuân, chất lượng không khí tại không ít khu vực thường xuyên rơi vào ngưỡng kém, xấu, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và hoạt động kinh tế - xã hội của thành phố.

Thực tế cho thấy, công tác kiểm soát ô nhiễm không khí gặp nhiều khó khăn do nguồn phát thải đa dạng, đan xen: Giao thông, xây dựng, đốt ngoài trời, hoạt động sản xuất công nghiệp, cùng với các yếu tố khí tượng bất lợi như nghịch nhiệt, ít gió. Trong khi đó, việc thiếu các công cụ dự báo đủ sớm khiến nhiều giải pháp chỉ được triển khai khi ô nhiễm đã xảy ra, hiệu quả chưa như mong muốn.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội phối hợp với Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia và Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) triển khai thử nghiệm hệ thống dự báo sớm chất lượng không khí cho Thủ đô, gọi tắt là HanoiAir. Hệ thống này cho phép dự báo xu hướng chất lượng không khí theo thời gian và không gian, từ đó hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành các biện pháp kiểm soát ô nhiễm.

Trong những ngày đầu tháng 1-2026, chất lượng không khí trên địa bàn thành phố có xu hướng xấu đi. Dự báo, chỉ số AQI trung bình toàn thành phố trong giai đoạn từ ngày 9 đến ngày 13-1-2026 tăng so với tuần trước; riêng ngày 10-1, AQI cao nhất đạt 114 và ngày 11-1 lên tới 139, ở mức kém. Các khu vực phía Nam, Tây Nam và Tây Bắc của Thủ đô được dự báo là những địa bàn chịu ảnh hưởng rõ nét nhất của đợt ô nhiễm này.

Những con số trên cho thấy, nếu không có các công cụ cảnh báo sớm và cơ chế ứng phó kịp thời, nguy cơ ô nhiễm không khí gia tăng là hiện hữu, nhất là trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh xây dựng hạ tầng, chỉnh trang đô thị.

Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, HanoiAir được xác định là công cụ để kích hoạt hành động quản lý cụ thể. Trên cơ sở dự báo chất lượng không khí, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã có văn bản đề nghị các sở, ngành, địa phương và đơn vị liên quan triển khai đồng loạt các biện pháp cấp bách nhằm hạn chế phát sinh nguồn ô nhiễm.

Theo đó, Sở Xây dựng được yêu cầu tăng cường đôn đốc, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các biện pháp kiểm soát bụi tại các công trình xây dựng, đặc biệt là những dự án đang thi công xén vỉa hè, mở rộng lòng đường trong khu vực nội đô. Các biện pháp như tưới nước giảm bụi, rửa đường, phun sương phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, không mang tính đối phó.

Cùng với đó, Công an thành phố tập trung tăng cường tuần tra, kiểm soát, kiên quyết xử lý các phương tiện vận chuyển nguyên vật liệu, chất thải xây dựng vi phạm quy định, làm phát tán bụi ra môi trường, gây mất trật tự đô thị. Đây là khâu được đánh giá có ý nghĩa quyết định trong việc giảm bụi thứ cấp - một trong những nguyên nhân khiến chất lượng không khí suy giảm nhanh.

Một điểm đáng chú ý là ngành Dân tộc và Tôn giáo cũng được huy động tham gia kiểm soát ô nhiễm không khí. Theo đó, các cơ sở tâm linh, tôn giáo và người dân được tuyên truyền, vận động hạn chế đốt vàng mã; đồng thời xây dựng kế hoạch tuyên truyền dài hạn nhằm thay đổi thói quen, tiến tới chấm dứt việc đốt vàng mã - nguồn phát thải đáng kể trong các dịp lễ, Tết.

Chiều 8-1-2026, chất lượng không khí một số khu vực trên địa bàn thành phố Hà Nội ở ngưỡng xấu. Ảnh ST

Gắn dự báo sớm với trách nhiệm điều hành

Nhấn mạnh vai trò của hệ thống dự báo sớm trong công tác quản lý, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Vũ Xuân Tùng khẳng định, HanoiAir không phải để “tham khảo”, mà là cơ sở quan trọng cho điều hành thực tiễn.

“Dự báo sớm chất lượng không khí phải gắn chặt với hành động cụ thể của từng ngành, từng địa phương. Khi hệ thống cảnh báo nguy cơ ô nhiễm gia tăng, các biện pháp kiểm soát bụi tại công trình xây dựng, tăng cường rửa đường, siết chặt vận chuyển vật liệu, hạn chế các nguồn phát thải ngoài trời phải được triển khai ngay, không chờ đến khi chỉ số AQI vượt ngưỡng xấu mới xử lý”, ông Vũ Xuân Tùng nhấn mạnh.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Vũ Xuân Tùng, các đợt ô nhiễm không khí trong mùa đông - xuân thường diễn biến nhanh, chịu tác động lớn của điều kiện khí tượng bất lợi. Nếu không có dự báo đủ sớm, công tác chỉ đạo rất dễ rơi vào thế bị động, hiệu quả kiểm soát không cao.

“HanoiAir là bước đi quan trọng để Hà Nội chuyển từ ứng phó tình huống sang quản lý theo kịch bản. Trên cơ sở dự báo, Sở sẽ phối hợp với các sở, ngành, xã, phường chủ động triển khai các nhiệm vụ cấp bách theo Chỉ thị số 19 của UBND thành phố, bảo đảm thực hiện thường xuyên, liên tục, không mang tính phong trào”, ông Vũ Xuân Tùng cho biết.

Đốt chất thải là nguyên nhân gây ô nhiễm không khí. Ảnh: HS

Cũng theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong quá trình thử nghiệm, hệ thống dự báo sớm tiếp tục được theo dõi, đánh giá, hoàn thiện để nâng cao độ chính xác, từng bước hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý chất lượng không khí lâu dài.

Việc thử nghiệm hệ thống dự báo sớm chất lượng không khí HanoiAir được đặt trong tổng thể các giải pháp mà Hà Nội đang triển khai nhằm thực hiện Chỉ thị số 19 của UBND thành phố và Kế hoạch số 372 về tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí.

Về lâu dài, khi hệ thống được hoàn thiện và vận hành ổn định, HanoiAir không chỉ hỗ trợ kiểm soát các đợt ô nhiễm ngắn hạn, mà còn là cơ sở để Hà Nội triển khai các mô hình quản lý tiên tiến hơn, như xây dựng vùng phát thải thấp, điều tiết giao thông theo mức độ ô nhiễm, hay đưa chất lượng không khí trở thành chỉ số quan trọng trong điều hành đô thị thông minh.

Đối với người dân, dự báo sớm chất lượng không khí cũng giúp nâng cao khả năng tự bảo vệ sức khỏe, nhất là đối với nhóm đối tượng nhạy cảm như trẻ em, người cao tuổi, người mắc các bệnh hô hấp, tim mạch.

Có thể khẳng định, dự báo sớm không khí không phải là “giải pháp vạn năng”, nhưng là công cụ quan trọng để các biện pháp kiểm soát được triển khai đúng thời điểm, đúng địa bàn và đồng bộ hơn. Khi dữ liệu dự báo được gắn chặt với trách nhiệm của từng ngành, từng địa phương, Hà Nội có cơ sở để từng bước kéo giảm các đợt ô nhiễm nghiêm trọng, hướng tới mục tiêu cải thiện môi trường sống và phát triển bền vững Thủ đô.

Hoàng Sơn

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/ha-noi-thu-nghiem-du-bao-som-chat-luong-khong-khi-729429.html