Hạ tầng giao thông - 'trụ đỡ' cho tăng trưởng kinh tế

2 giờ trướcBài gốc

Trong đó, đầu tư công quy mô lớn, chuyển đổi số, khoa học công nghệ, nông nghiệp giá trị cao và các đại dự án hạ tầng giao thông chiến lược được xem là những “đầu kéo” quan trọng, đóng vai trò là “trụ đỡ” cho tăng trưởng kinh tế.

Hàng không đi trước “mở đường”

Trong cấu trúc hạ tầng giao thông hiện đại, sân bay không chỉ là điểm đi, đến của hành khách mà còn là nút kết nối chiến lược, quyết định khả năng liên thông vùng, thu hút đầu tư và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Với Việt Nam, quốc gia có không gian phát triển trải dài theo trục Bắc - Nam và bờ biển dài, vai trò của hệ thống cảng hàng không ngày càng trở nên rõ nét trong chiến lược phát triển dài hạn.

Theo số liệu của Cục Hàng không Việt Nam và Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), trong năm 2025, tổng lượng khách quốc tế đi và đến Việt Nam trong năm 2025 đạt 46,2 triệu lượt. Cùng với đó, thị trường đã cho thấy sự phục hồi rõ nét của mạng lưới đường bay quốc tế, đặc biệt là tại các thị trường trọng điểm. Trên nền tảng đó, năm 2026 được ngành hàng không đặt nhiều kỳ vọng vận chuyển 95 triệu hành khách (tăng 13%) và 1,6 triệu tấn hàng hóa (tăng 15%) so với năm 2025.

Việt Nam hiện có 22 cảng hàng không, gồm 9 cảng quốc tế và 13 cảng nội địa, với tổng công suất thiết kế đạt 106,5 triệu hành khách mỗi năm. Trong đó, Cảng hàng không quốc tế Nội Bài và Tân Sơn Nhất đóng vai trò là hai đầu mối trung tâm, kết nối các đường bay nội địa và quốc tế. Hiện nay, dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành được các đối tác quốc tế kỳ vọng sẽ là “điểm kích hoạt” cho giai đoạn phát triển mới.

Theo PGS-TS Nguyễn Thiện Tống, chuyên gia hàng không, việc kết nối giao thông đến sân bay Long Thành được đề cập nhiều nhất trong thời gian qua là tuyến metro từ trung tâm TPHCM (cũ) đến sân bay Long Thành. Ở đây cần xác định sân bay Long Thành không phải là dự án của riêng Đồng Nai hay TPHCM, mà là dự án liên vùng, tầm quốc gia.

Chính vì thế, kết nối giao thông đến sân bay Long Thành phải được hoạch định và xây dựng với tư duy liên vùng, cùng với đa nền tảng kết nối. Sự đồng bộ kết nối giao thông cũng cần mở tuyến để khu vực ĐBSCL đi thẳng đến sân bay Long Thành mà không cần đi xuyên qua trung tâm TPHCM. Tuyến cao tốc Bến Lức - Long Thành không chỉ là một tuyến đường, mà còn đóng vai trò là mắt xích quyết định trong cấu trúc giải tỏa giao thông vùng.

Xe buýt điện lưu thông khu vực chợ Bến Thành, phường Bến Thành, TPHCM (ẢNH: HOÀNG HÙNG)

Theo Quy hoạch tổng thể hệ thống cảng hàng không quốc gia giai đoạn 2021 - 2030, Việt Nam đặt mục tiêu phát triển 30 sân bay, trong đó có 14 sân bay quốc tế, với tổng công suất dự kiến đạt 294,5 triệu hành khách mỗi năm. Quy hoạch này phản ánh nhu cầu mở rộng mạnh mẽ hạ tầng hàng không trong bối cảnh lưu lượng vận chuyển tăng nhanh và áp lực quá tải ngày càng rõ tại các sân bay lớn.

“Cú hích” từ hạ tầng giao thông đường bộ

Cho đến nay hạ tầng giao thông đường bộ được xem là dấu mốc thành công quan trọng trong chiến lược phát triển hạ tầng của Việt Nam, khi hàng loạt dự án giao thông quy mô lớn được triển khai đồng bộ và tăng tốc về đích. Điểm nhấn đặc biệt của năm 2025 là sự kiện đồng loạt 234 công trình, dự án trên địa bàn 34 tỉnh, thành phố đủ điều kiện khởi công, khánh thành hoặc thông xe kỹ thuật vào ngày 19-12-2025, nhằm chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ XIV.

Danh mục các dự án trải rộng trên nhiều lĩnh vực then chốt như giao thông, năng lượng, đô thị, công nghiệp và logistics, trong đó hạ tầng giao thông giữ vai trò trung tâm với hàng loạt tuyến cao tốc, đường vành đai, cầu lớn và công trình kết nối liên vùng.

Tiêu biểu cho nỗ lực này là việc gấp rút hoàn thiện tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, trục giao thông xương sống của quốc gia với tổng chiều dài khoảng 2.063km, kết nối từ cửa khẩu Hữu Nghị (Lạng Sơn) đến Cà Mau. Việc hình thành trục cao tốc xuyên suốt Bắc - Nam đã tạo ra bước ngoặt hạ tầng chưa từng có, đặt nền móng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong những năm tiếp theo.

Song song với cao tốc, dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được xem là công trình đặc thù, có ý nghĩa kinh tế và địa chính trị lớn. Tuyến đường dài hơn 419km, gồm 18 nhà ga, kết nối trực tiếp với hệ thống đường sắt Trung Quốc tại ga Hà Khẩu Bắc và kết thúc tại cảng Lạch Huyện - cửa ngõ xuất khẩu chiến lược của miền Bắc.

Với tổng vốn đầu tư hơn 203.200 tỷ đồng, tuyến đường sắt được quy hoạch là đường đôi. Các đoàn tàu sử dụng công nghệ động lực tập trung, tốc độ khai thác từ 120 - 160km/giờ. Dự án thành phần 1 đã khởi công ngày 19-12-2025 và theo kế hoạch thì dự án thành phần 2 dự kiến triển khai vào cuối năm nay.

Theo TS Trần Hữu Minh, Chánh Văn phòng Ủy Ban An toàn giao thông Quốc gia, hạ tầng giao thông đã có bước phát triển đột phá, tạo ra đòn bẩy tăng trưởng dài hạn của kinh tế Việt Nam. Các dự án mang tính đột phá như cao tốc Bắc - Nam đều là những dự án trọng điểm quốc gia, tạo không gian phát triển mới cho các vùng, các hành lang kinh tế, đặc biệt là tháo gỡ được “điểm nghẽn” lâu nay về chi phí logistics.

Sự cộng hưởng từ hạ tầng cảng biển

Theo quy hoạch, nhu cầu vốn đầu tư cho hệ thống cảng biển Việt Nam đến năm 2030 ước khoảng 359.500 tỷ đồng, trong đó 72.800 tỷ đồng dành cho hạ tầng hàng hải công cộng, và khoảng 286.700 tỷ đồng đầu tư cho các bến cảng kinh doanh dịch vụ xếp dỡ.

Ở phía Bắc, cảng Hải Phòng được xếp loại cảng biển đặc biệt và đóng vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu của toàn bộ khu vực miền Bắc, được quy hoạch 5 khu với khoảng 70 - 74 bến cảng, đảm bảo đến năm 2030 thông quan được hơn 215 triệu tấn hàng hóa và 22.800 lượt khách mỗi năm.

Ở phía Nam, sau quá trình sắp xếp lại hệ thống cảng, TPHCM hiện sở hữu mạng lưới cảng biển lớn nhất cả nước với 99 bến cảng. Mục tiêu đến năm 2030, tổng lượng hàng hóa thông qua khu vực đạt khoảng 253 triệu tấn; trong đó container đạt 16,25-18,25 triệu TEU.

Theo GS-TS Đặng Đình Đào, chuyên gia logistics, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và phát triển, Đại học Kinh tế Quốc dân, nhìn vào cấu trúc hạ tầng giao thông hiện nay, có thể thấy cảng biển giữ vai trò như những “van tim” của nền kinh tế xuất nhập khẩu. Cụm cảng TPHCM lớn nhất Việt Nam vẫn là cửa ngõ thương mại quốc tế quan trọng nhất của phía Nam, với hệ thống bến từ Cát Lái, Phú Hữu đến Hiệp Phước và Cần Giờ.

Nhưng trọng tâm chiến lược trong nhiều năm trở lại đây đang dịch chuyển về phía Đông, tới cảng Cái Mép - Thị Vải với tổng chiều dài cầu cảng hơn 14km, cụm cảng nước sâu hiếm hoi trong khu vực có thể đón tàu trọng tải lớn đi thẳng châu Âu và Bắc Mỹ mà không cần trung chuyển. Đặc biệt, vị trí của cảng Cái Mép - Thị Vải nằm gần các tuyến đường biển quốc tế, đặc biệt là tuyến đường vận tải biển xuyên Thái Bình Dương, là một lợi thế lớn cho sự phát triển của cảng.

Điều này giúp cảng dễ dàng kết nối với các cảng biển lớn trên thế giới như Singapore, Hồng Công (Trung Quốc) và các nước châu Âu. Với vị trí chiến lược này, cụm cảng TPHCM giữ vai trò cửa ngõ quốc tế quan trọng, kết nối hoạt động xuất nhập khẩu, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đất nước.

Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước, đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030 phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng chiến lược, đồng bộ, hiện đại đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; tập trung hoàn thành các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia, quy mô lớn, kết nối liên vùng, liên tỉnh, khu vực và thế giới.

Đây là hạ tầng thể chế quan trọng về vai trò của kinh tế Nhà nước mở đường, dẫn dắt, tạo trục kết nối từ các dự án cao tốc, sân bay, cảng biển, logistics, đường sắt, năng lượng tạo ra bước đột phá về hạ tầng, đưa nền kinh tế phát triển mạnh mẽ. Theo các chuyên gia, Nghị quyết 79 đang tạo ra “cú hích” để các dự án hạ tầng giao thông nói chung và hạ tầng cảng biển nói riêng trở nên hấp dẫn hơn với các nhà đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng TRẦN HỒNG MINH:

Khuyến khích đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư

Bộ Xây dựng khuyến khích đầu tư tư nhân, đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư vào các lĩnh vực trọng yếu như: cảng biển, cảng hàng không, hạ tầng giao thông đô thị. Đồng thời, cải cách mạnh mẽ thủ tục đầu tư, quy hoạch, đất đai, bảo đảm chia sẻ rủi ro hợp lý trong các dự án hợp tác công - tư, có chính sách khuyến khích ứng dụng công nghệ mới, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận đất đai, hạ tầng, tín dụng và thông tin quy hoạch để thu hút đầu tư tư nhân.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng từng bước làm chủ công nghệ thi công đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, giảm phụ thuộc vào nhà thầu nước ngoài, mà trước hết trong lĩnh vực vận hành khai thác và tiến tới từng bước sản xuất. Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng số đồng bộ, coi đây là “hạ tầng cứng” của nền kinh tế số.

LƯU THỦY

Nguồn SGGP : https://sggp.org.vn/ha-tang-giao-thong-tru-do-cho-tang-truong-kinh-te-post850131.html