Đây là hai cơ quan từng giữ vai trò đặc biệt trong bộ máy vận hành của triều Nguyễn, một bên gắn với quyền lực chính trị, một bên đại diện cho tri thức thiên văn - khí tượng của thời đại.
Phủ Phụ Chính nằm phía đông Hoàng thành, phía trước Lục bộ đường. Công trình được xây dựng khoảng cuối thời Thành Thái đến đầu thời Duy Tân (khoảng từ năm 1906-1907), toàn bộ phần móng, tường xây bằng gạch, kể cả tường ngăn, mái lợp ngói liệt, phong cách kiểu kiến trúc Pháp.
Phủ Phụ Chính từng là nơi làm việc của Hội đồng Cơ mật - cơ quan quyền lực bậc cao của triều đình, sau đó là nơi làm việc của các Phụ chánh đại thần thời vua Duy Tân.
Không chỉ có giá trị về kiến trúc, công trình còn phản ánh rõ nét cơ chế vận hành của bộ máy chính quyền triều Nguyễn trong giai đoạn cuối, góp phần giúp hậu thế hiểu sâu hơn về cấu trúc chính trị của Nhà nước phong kiến cuối cùng ở Việt Nam.
Từ cuối năm 2015, khu vực này được khai thác thành "Không gian văn hóa Lục Bộ", giới thiệu các sản phẩm làng nghề và giá trị văn hóa truyền thống Huế. Tuy nhiên do đơn vị khai thác hết hạn hợp đồng, hoạt động tại đây đã tạm dừng trong thời gian gần đây.
Hiện công trình đóng cửa, nhiều hạng mục xuống cấp.
Đối với di tích Khâm Thiên Giám, hiện ở tại số 82 Hàn Thuyên, phường Phú Xuân. Theo sử liệu, Khâm Thiên Giám được thành lập từ thời vua Gia Long, đảm nhiệm việc quan sát thiên văn, dự báo thời tiết, làm lịch, xem ngày giờ và phụ trách phong thủy cho triều đình.
Đến thời vua Minh Mạng, cơ quan này được đặt tại phường Nam An, cạnh Quan Tượng Đài - nơi thu thập dữ liệu thiên văn với các hạng mục như Bát Phong Đình và cờ xem gió.
Dưới triều Nguyễn, Khâm Thiên Giám đóng vai trò quan trọng khi tính toán ngày lành tháng tốt phục vụ các nghi thức cung đình, tính lịch gieo trồng mùa vụ lúa trong năm…
Đến thời vua Khải Định, Khâm Thiên Giám được dời về vị trí hiện nay. Đầu thế kỷ XX, khi chính quyền bảo hộ Pháp xây dựng các trạm khí tượng hiện đại và lịch phương Tây được sử dụng rộng rãi, vai trò của cơ quan này dần thu hẹp, chủ yếu phục vụ việc xem ngày giờ và phong thủy trong nội bộ triều đình.
Theo lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, hai di tích quan trọng dưới triều Nguyễn là Khâm Thiên Giám và Phủ Phụ Chính được công nhận là di tích quốc gia là điều rất cần thiết. Đây là bước đầu để đơn vị xây dựng phương án trùng tu, bảo tồn và phát huy giá trị hai di tích đặc biệt này.
Thùy Nhung