Hài hòa giữa quản trị và lợi ích kinh tế từ vỉa hè

2 giờ trướcBài gốc

Sinh kế trước áp lực trật tự đô thị

Một chuyên gia phân tích, khu vực kinh tế phi chính thức đang đóng góp ít nhất 20% GDP quốc gia; trong đó lao động gắn với vỉa hè chiếm tới 31% ở lĩnh vực thương mại và 26% ở lĩnh vực dịch vụ. Tuy nhiên, mật độ dân cư quá cao và hạ tầng chật hẹp buộc mỗi mét vuông vỉa hè nhất là khu vực nội đô, phải gánh cùng lúc “hai vai” quá nặng, vừa là không gian lưu thông công cộng, vừa là sinh kế của những lao động tự do, hộ kinh doanh bám mặt phố. Việc siết chặt không gian kinh doanh đã đẩy nhiều tiểu thương vào tình cảnh khó khăn.

Điển hình như trường hợp của anh Nguyễn Trung Hiếu - chủ quán trà chanh tại phường Hoàng Liệt. Khi phải thu dọn bàn ghế vào trong không gian chật hẹp 28m2, doanh thu của quán lập tức giảm một nửa dù chi phí thuê mặt bằng 10 triệu đồng/tháng không đổi. Anh đã rao sang nhượng quán với giá 80 triệu đồng suốt nửa tháng mà vẫn không có khách hỏi.

Thực tế này cho thấy, câu chuyện vỉa hè còn là bài toán hóc búa về quy hoạch, văn hóa đường phố và sự sinh tồn của hàng nghìn hộ kinh doanh, gia đình.

Hình ảnh vỉa hè trên nhiều tuyến phố Thủ đô đang dần thay đổi trước các đợt ra quân siết chặt trật tự đô thị

Không thể “gọt chân cho vừa giày” trong quy hoạch

Đứng trước bài toán trên, đề xuất cho thuê khai thác vỉa hè có kiểm soát đang được xem là một giải pháp khả dĩ. Nhìn lại thực tiễn, đây không phải là câu chuyện hoàn toàn mới. Từ năm 2021, Hà Nội đã chấp thuận thí điểm cho thuê tại 4 địa điểm đắc địa ở trung tâm, và đến nay vẫn duy trì 3 điểm kinh doanh cà phê tại 94 Lý Thường Kiệt, 15 Ngô Quyền và 11 Lê Phụng Hiểu. Với mức giá 45.000 đồng/m2/tháng và cấp phép 6 tháng/lần, các khu vực này được bài trí gọn gàng, vẫn bảo đảm được diện tích cho người đi bộ lưu thông.

Kết quả ghi nhận từ người dân xung quanh cho thấy sự đồng thuận cao: vỉa hè được giữ gìn sạch sẽ, không gian chung không bị lấn chiếm vô tội vạ, trong khi doanh nghiệp có cơ hội tạo điểm nhấn thu hút khách hàng. Sự thành công bước đầu của mô hình thí điểm 5 năm qua chính là cơ sở thực tiễn quan trọng để thành phố tiếp tục nghiên cứu, mở rộng một cách bài bản.

Dù việc cho thuê vỉa hè mang lại những hiệu quả tích cực nhất định, các chuyên gia cảnh báo rằng đây không phải là “cây đũa thần” có thể áp dụng đại trà. KTS. Nguyễn Thanh Tú, giảng viên bộ môn Quy hoạch, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) nhấn mạnh, cần có sự tính toán kỹ lưỡng về không gian và diện tích, bởi không phải con đường nào cũng đủ tiêu chuẩn để vừa dành cho người đi bộ, vừa gánh thêm các hoạt động kinh tế.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Quyền - nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam cho rằng Hà Nội cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể cho từng tuyến phố, xác định rõ nơi nào được thuê, nơi nào cấm tuyệt đối dựa trên đặc điểm thương mại và mật độ người đi bộ, tránh tình trạng lộn xộn, nhếch nhác.

TS. Võ Trí Thành thì phân tích, vỉa hè là một “hàng hóa công cộng” đặc thù, vừa phải phục vụ lợi ích chung, vừa gắn chặt với kế sinh nhai và nét văn hóa đô thị. Nút thắt lớn nhất nằm ở công tác quy hoạch, chúng ta không thể dùng một chiếc giày để ép vừa cho mọi bàn chân. Quy hoạch cần sự minh bạch nhưng cũng phải tạo điều kiện linh hoạt về không gian, thời gian và vị trí. Do đó, khung pháp lý cho vấn đề này cần dựa trên thực địa và lắng nghe đa chiều từ chuyên gia, doanh nghiệp đến những người lao động chịu tác động trực tiếp.

Để bảo vệ sinh kế của người dân, một chuyên gia kiến nghị, quyền thuê vỉa hè phải được xác định là đặc quyền gắn liền hữu cơ với hợp đồng thuê hoặc quyền sử dụng mặt bằng vật lý bên trong nhà ống. Nếu chủ nhà hoặc người thuê cửa hàng mặt tiền có nhu cầu sử dụng, họ phải được ưu tiên. Nếu họ không thuê, phần không gian đó phải để trống làm lối đi bộ hoặc cảnh quan xanh, không cấp phép cho bên thứ ba thuê chỗ trước cửa nhà, giảm thiểu các xung đột lợi ích dân sự.

Về tầm nhìn dài hạn, một chuyên gia khẳng định việc cho thuê chỉ là giải pháp trước mắt. Thành phố cần tận dụng quỹ đất công (như sau khi sáp nhập xã, phường) để kêu gọi đầu tư bãi đỗ xe kết hợp chợ dân sinh quy mô nhỏ, tạo nguồn thu bền vững.

Suy cho cùng, như lời KTS. Trần Huy Ánh nhận định, đây chính là thời điểm chín muồi để tái thiết không gian đô thị. Quản lý vỉa hè không chỉ là dẹp bỏ vi phạm, mà là quá trình tổ chức lại không gian sinh kế một cách sinh động, an toàn và có kiểm soát, hướng tới mục tiêu xây dựng một “thành phố phát triển vì con người”.

Hương Giang

Nguồn TBNH : https://thoibaonganhang.vn/hai-hoa-giua-quan-tri-va-loi-ich-kinh-te-tu-via-he-182573.html