Hai 'yết hầu' hàng hải cùng ngạt thở khi Houthi tham chiến

2 giờ trướcBài gốc

Các chiến binh mới được tuyển mộ gia nhập lực lượng quân sự Houthi vào năm 2023. Ảnh: Reuters.

Kể từ khi cuộc xung đột ở Trung Đông khiến eo biển Hormuz gần như tê liệt, Biển Đỏ - tuyến thay thế vận chuyển dầu thô từ Saudi Arabia sang châu Á - nổi lên như một trong những yếu tố giúp hạn chế thiệt hại cho thị trường dầu mỏ.

Tuy nhiên, lực lượng Houthi - một nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn, kiểm soát phần lớn Yemen - đã làm gián đoạn nghiêm trọng lưu thông qua tuyến hàng hải chiến lược này trong suốt hai năm, bắt đầu từ cuối năm 2023.

Đáp trả việc Israel tấn công vào Gaza, họ đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và hải quân gần eo biển Bab el-Mandeb - nơi nối phía nam Biển Đỏ với Vịnh Aden. Theo Bloomberg, động thái này gây ra sự gián đoạn thương mại toàn cầu lớn nhất kể từ đại dịch Covid-19.

Giờ đây, nỗi lo ngại lại gia tăng trở lại trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran.

Ngày 25/3, hãng tin Tasnim của Iran cảnh báo “mặt trận” mới có thể mở ra. Washington sau đó đã nhắc lại về mối đe dọa từ Houthi đối với hoạt động hàng hải.

Vài ngày sau, Houthi phóng tên lửa vào Israel - lần đầu tiên kể từ khi cuộc xung đột ở Trung Đông bùng nổ - và tuyên bố sẽ tiếp tục cho đến khi các cuộc tấn công nhằm vào Iran và lực lượng ủy nhiệm của họ chấm dứt.

“Chúng ta đã thấy trong 2,5 năm qua rằng Houthi sở hữu sức mạnh đáng kể”, giáo sư Mohamad Elmasry tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha nói với Al Jazeera.

“Nếu họ quyết định phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, Biển Đỏ và cuối cùng là kênh đào Suez, chúng ta sẽ đối mặt với việc hai điểm nghẽn chiến lược lớn bị đóng cửa cùng lúc với eo biển Hormuz", ông cho hay.

Sự can thiệp của Houthi đang làm dấy lên nỗi lo về cuộc khủng hoảng vận tải biển mới. Ảnh: Reuters.

Mối đe dọa với tàu thuyền ở Biển Đỏ

Houthi, tên chính thức là Ansar Allah, chiếm quyền kiểm soát thủ đô Sanaa của Yemen năm 2014 - khởi đầu cho cuộc nội chiến kéo dài đến nay. Có nguồn gốc từ tỉnh Saada ở phía tây bắc, Houthi theo nhánh Zaidi của Hồi giáo Shiite, chiếm khoảng 25% dân số Yemen.

Phong trào Houthi theo đuổi một hệ tư tưởng chống phương Tây và chống Israel mạnh mẽ. Khẩu hiệu chính thức của phong trào này bao gồm các thông điệp đối đầu với Mỹ và Israel, phản ánh lập trường chính trị và tôn giáo cứng rắn của lực lượng này, theo Fox News.

Sau khi cuộc xung đột Hamas - Israel nổ ra vào năm 2023, Houthi bắt đầu phóng tên lửa và UAV về phía Israel, rồi chuyển sang nhắm mục tiêu tàu thuyền. Ban đầu, nhóm này tuyên bố chỉ nhắm vào tàu có liên quan đến Israel. Tuy nhiên, theo Bloomberg, sau đó, nhiều tàu không có liên hệ trực tiếp cũng bị tấn công.

Mặc dù đối mặt với chiến dịch quân sự kéo dài từ liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu (2015 - 2020), Houthi vẫn duy trì được vị thế. Nhóm vũ trang này chưa bị đánh bại hoàn toàn, và nguy cơ tấn công vẫn đủ khiến nhiều công ty vận tải phương Tây tránh xa vùng biển Yemen.

Địa hình hiểm trở dọc bờ biển Biển Đỏ của Yemen giúp Houthi che giấu vũ khí. Vào năm 2025, các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã tiêu diệt nhiều thủ lĩnh và phá hủy đáng kể khí tài quân sự. Tuy nhiên, theo một quan chức khu vực, lực lượng này đã tái tổ chức và tái trang bị phần nào.

Các lực lượng đối địch được Saudi Arabia và trước đây là UAE hậu thuẫn không thể đánh bật Houthi khỏi các cứ điểm. Nhóm này vẫn kiểm soát phần lớn bờ biển Biển Đỏ của Yemen, bao gồm các cảng quan trọng như Hodeidah.

Theo Lầu Năm Góc, từ tháng 11/2023 đến tháng 6/2024, Houthi đã nhắm mục tiêu vào các tàu quân sự và thương mại hơn 190 lần. Mối đe dọa này khiến nhiều hãng tàu phải đổi hướng đi vòng xuống mũi Hảo Vọng (Nam Phi).

Theo Flexport Inc, điều này khiến hành trình kéo dài tới 25% so với tuyến Biển Đỏ - kênh đào Suez, làm chi phí tăng mạnh.

Việc vận chuyển hàng hóa qua Biển Đỏ cũng trở nên tốn kém hơn trước đây do phí bảo hiểm tăng cao.

Năm 2023, trung bình có khoảng 75 tàu đi qua eo biển mỗi ngày, theo dữ liệu của IMF-Oxford. Đến năm 2025, con số này giảm còn khoảng 33 tàu.

Tàu chở dầu Luojiashan neo đậu tại Muscat, Oman vào ngày 7/3. Ảnh: Reuters.

Ảnh hưởng thương mại toàn cầu

Sự can thiệp của Houthi đang làm dấy lên nỗi lo về cuộc khủng hoảng vận tải biển mới.

Eo biển Bab el-Mandeb từ lâu là tuyến giao thương huyết mạch Đông - Tây. Trước khi các cuộc tấn công của lực lượng Houthi bắt đầu, khoảng 9% thương mại đường biển toàn cầu đi qua đây, bao gồm 20% lưu lượng container và hơn 2.000 tỷ USD hàng hóa mỗi năm.

Dầu thô, diesel, khí tự nhiên và các hàng hóa khác từ Trung Đông và Ấn Độ vẫn cần đi qua Biển Đỏ để đến châu Âu vì đây là tuyến ngắn nhất.

Sau khi phương Tây trừng phạt Nga liên quan tới cuộc xung đột tại Ukraine năm 2022, tuyến này còn trở nên quan trọng hơn cho dầu thô theo chiều ngược lại, khi Nga chuyển phần lớn xuất khẩu dầu sang châu Á.

Lựa chọn tham chiến của Houthi vào lúc này không chỉ đơn thuần là vấn đề quân sự mà còn có thể là đòn giáng mạnh vào kinh tế thế giới.

Nếu Houthi hành động trở lại, họ có thể gây thiệt hại kinh tế lớn, nhất là khi eo biển Hormuz - tuyến huyết mạch khác cho vận chuyển hàng hóa ra vào Trung Đông - phần lớn đã bị phong tỏa do cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran.

Đối với các nền kinh tế châu Á, đặc biệt là các trung tâm sản xuất, tác động từ khu vực này là đáng kể. Trong trường hợp tuyến đường bị gián đoạn, hàng hóa phải chuyển hướng, làm tăng chi phí logistics.

Thời gian vận chuyển kéo dài cũng làm chậm vòng quay vốn, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu từ châu Á, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Vị trí của eo biển Bab al-Mandeb. Đồ họa: NDTV.

Việc duy trì Bab el-Mandeb mở cửa cũng đặc biệt quan trọng với Saudi Arabia. Nước này đã duy trì xuất khẩu dầu bằng cách vận chuyển qua đường ống xuyên sa mạc tới cảng Yanbu bên Biển Đỏ để chất lên tàu. Từ đó, nhiều tàu trong số đó vẫn cần đi qua khu vực Yemen rồi quay xuống phía Bab el-Mandeb để đến tay khách hàng ở châu Á.

Lượng hàng hóa vận chuyển tăng cao từ Yanbu đã trở thành “phao cứu sinh” cho thị trường dầu mỏ, và là một trong những lý do khiến giá dầu thô không tăng vọt hơn nữa.

Lượng dầu xuất khẩu của Saudi Arabia qua cảng Biển Đỏ hiện chiếm khoảng 70% tổng xuất khẩu dầu của nước này trước xung đột.

Houthi có thể leo thang đến mức nào?

Lợi thế thực sự cho Iran có thể xuất hiện nếu Houthi quay lại tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ.

Tuy nhiên, Bloomberg nhận định dù Iran là bên hậu thuẫn, Houthi không hoàn toàn hành động theo chỉ đạo của Tehran mà có tính toán riêng.

Việc tham gia sâu vào cuộc chiến khu vực rộng lớn sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn, bao gồm nguy cơ bị Mỹ hoặc Israel trả đũa mạnh vào thời điểm lực lượng này vẫn đang phục hồi sau đợt không kích trước đó.

Ngoài ra, họ cũng phải đưa ra lý do đối với người dân Yemen - khi nền kinh tế đang khủng hoảng và khoảng một nửa dân số đối mặt với nạn đói nghiêm trọng, theo Liên Hợp Quốc.

Giới chức Israel cho rằng Houthi có thể tấn công tàu và đóng cửa eo biển Bab el-Mandeb một lần nữa. Tuy nhiên, nhóm này cũng có thể dè chừng việc gây tổn hại lợi ích của Saudi Arabia - đối thủ khu vực của Iran nhưng đã đạt thỏa thuận ngừng bắn với Houthi từ năm 2022.

Tổ chức tư vấn chính trị Eurasia Group, đặt trụ sở tại New York, nhận định Houthi hiện có khả năng sẽ tránh tấn công cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia.

Mặc dù lực lượng Houthi “cần cho thấy đang tham gia, họ vẫn có xu hướng hạn chế hệ lụy tiêu cực của việc can thiệp sâu hơn vào xung đột, đồng thời duy trì thỏa thuận ngầm với Saudi Arabia”, các nhà phân tích của Eurasia nhận định.

“Tuy vậy, trong trường hợp xung đột leo thang và chịu áp lực từ Iran, Houthi vẫn có thể nhắm vào hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia”, họ cảnh báo.

Cháy dữ dội tại trung tâm công nghiệp Israel sau đòn tập kích của Iran Một tên lửa được cho là phóng từ Iran đã đánh trúng một nhà máy hóa chất tại miền Nam Israel, cách thành phố Beersheba khoảng 9 km. Giới chức lập tức phát đi cảnh báo yêu cầu người dân khu vực lân cận ở yên trong nhà, do lo ngại nguy cơ rò rỉ các chất độc hại.

Minh An

Nguồn Znews : https://znews.vn/hai-yet-hau-hang-hai-cung-ngat-tho-khi-houthi-tham-chien-post1639547.html