Hạn chế trong việc ra đề kiểm tra Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực

một giờ trướcBài gốc

Những hạn chế trong việc ra đề kiểm tra môn Ngữ văn

Thứ nhất, theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT quy định về đánh giá học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông, bài kiểm tra định kỳ (giữa kì, cuối kì) môn Ngữ văn có thời gian tối đa là 90 phút.

Tuy nhiên, có đề được thiết kế với dung lượng và mức độ yêu cầu tương đương 120 phút làm bài, không khác gì đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông môn Ngữ văn. Khi khối lượng nội dung vượt quá thời gian quy định, học sinh sẽ quá tải, khó hoàn thành bài kiểm tra một cách trọn vẹn.

Thứ hai, ngữ liệu giữ vai trò quan trọng trong đề kiểm tra Ngữ văn. Thế nhưng, một số đề sử dụng văn bản quá dài hoặc kết hợp nhiều văn bản trong phần Đọc hiểu và phần Viết. Điều này khiến học sinh mất nhiều thời gian cho việc đọc và xử lý thông tin ban đầu, ảnh hưởng đến các nhiệm vụ tiếp theo.

Bên cạnh đó, việc trích dẫn nguồn chưa rõ ràng hoặc sử dụng văn bản từ các trang mạng thiếu kiểm chứng cũng là vấn đề cần lưu ý. Với những văn bản ngoài chương trình, nếu không có giới thiệu ngắn gọn về tác giả, hoàn cảnh sáng tác hoặc chú thích từ ngữ khó, học sinh sẽ gặp khó khăn trong quá trình tiếp cận.

Thứ ba, một đề kiểm tra cần được thiết kế theo trình tự hợp lý, từ yêu cầu nhận biết đến vận dụng. Nhưng, theo ghi nhận của người viết, ở một số đề, lệnh yêu cầu ở phần Đọc hiểu chưa rõ ràng. Chẳng hạn lệnh "trả lời các câu hỏi", trong khi không phải câu nào cũng có từ ngữ để hỏi như vì sao, như thế nào,...

Ngoài ra, giữa phần Đọc hiểu và phần Viết đôi khi chưa có sự liên kết chặt chẽ. Có đề mà nội dung câu hỏi Đọc hiểu đã định hướng sẵn gần như toàn bộ ý cho phần Viết, làm giảm khả năng tư duy của học sinh. Ngược lại, cũng có đề mà hai phần Đọc hiểu và Viết hoàn toàn tách rời, thiếu sự thống nhất về chủ đề và mạch tư duy.

Thứ tư, phần Viết là cơ hội để học sinh thể hiện năng lực lập luận và quan điểm cá nhân. Nếu đề bài chỉ xoay quanh những chủ đề quen thuộc, cứng nhắc thì học sinh dễ viết theo khuôn mẫu, bài làm vì thế thiếu tính cá nhân và ít chiều sâu.

Để khắc phục điều này, đề phần Viết nên gắn với ngữ liệu đã đọc hoặc đặt ra những tình huống cụ thể, gần gũi với đời sống. Cách đặt vấn đề cần khuyến khích học sinh suy nghĩ độc lập, đưa ra nhận xét và dẫn chứng từ trải nghiệm học tập, thay vì lặp lại những ý đã quen thuộc.

Nhìn chung, đổi mới kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn không chỉ là thay đổi hình thức đề mà còn là điều chỉnh cách tiếp cận trong xây dựng đề. Giáo viên cần tuân thủ quy định về thời lượng, lựa chọn ngữ liệu phù hợp, xây dựng hệ thống câu hỏi rõ ràng và định hướng theo hướng phát triển năng lực.

Khi đề kiểm tra được thiết kế hợp lý, học sinh sẽ có điều kiện thể hiện đúng khả năng của mình. Đây cũng là mục tiêu cốt lõi của đổi mới giáo dục hiện nay.

Đề kiểm tra định kì tham khảo - môn Ngữ văn 12 (90 phút)

I. ĐỌC HIỂU (5 điểm)

Đọc văn bản:

CHIM YẾN LÀM TỔ

Khi chim yến chắt máu mình làm tổ

Nơi tận cùng vách đảo giữa trùng khơi

Yến chỉ nghĩ giữa sóng thần bão tố

Phải có riêng một tổ ấm cho đời.

Dẫu nhỏ bé cũng là máu thịt

Yến xây nên khát vọng riêng mình

Chẳng hề nghĩ so cùng ai kiểu dáng

Chỉ muốn tự do được hót giữa trời xanh.

Con chim nhỏ suốt một đời lặng lẽ

Muốn giấu đi những gian khổ nhọc nhằn

Yến đâu biết cái nhỏ nhoi mình có

Đã hóa thành quà tặng cả thế gian.

(Chim yến làm tổ, Nguyễn Minh Khiêm, Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc, 1998)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Chủ thể trữ tình trong bài thơ xuất hiện trực tiếp hay gián tiếp? Dấu hiệu nào cho thấy điều đó?

Câu 2. Chỉ ra các từ ngữ trong khổ thơ đầu gợi lên sự khắc nghiệt của không gian sống nơi chim yến làm tổ.

Câu 3. Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa được sử dụng xuyên suốt trong bài thơ.

Câu 4. Nêu mạch cảm xúc của bài thơ.

Câu 5. So sánh sự tương đồng về ý nghĩa biểu tượng của hình tượng chim yến và cây xương rồng qua hai ngữ liệu sau (trả lời khoảng 5-7 dòng):

Yến đâu biết cái nhỏ nhoi mình có

Đã hóa thành quà tặng thế gian.

(Chim yến làm tổ, Nguyễn Minh Khiêm)

Mọc lên từ cát lửa

Hồn vẫn xanh mát trong

Che chở người lương thiện

Trộm cướp đều ngại ngùng

(Cây xương rồng, Phùng Quán, nguồn: vanvn.vn

II. VIẾT (5 điểm)

"Sự cống hiến là hành động tốt đẹp nhất mà con người có thể thực hiện để làm thế giới trở nên tốt đẹp hơn." (Mahatma Gandhi)

Từ góc nhìn của người trẻ, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) trình bày suy nghĩ về câu nói trên.

Phan Thế Hoài

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/han-che-trong-viec-ra-de-kiem-tra-ngu-van-theo-dinh-huong-phat-trien-nang-luc-1792603121025015.htm