Container tại cảng Algiers, cửa ngõ vào thị trường châu Phi. Ảnh: Mạnh Hùng/PV TTXVN tại Algeria
Số liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho thấy, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Phi tăng 25,8%, đạt 225 tỷ USD, trong khi xuất khẩu của châu Phi sang Trung Quốc chỉ tăng 5,4%, lên 123 tỷ USD. Mức chênh lệch thương mại theo đó tăng mạnh so với khoảng 62 tỷ USD năm 2024.
Giới phân tích nhận định, xu hướng này phản ánh nỗ lực của Trung Quốc trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu khi hàng hóa nước này phải đối mặt với hàng rào thuế quan cao hơn của Mỹ, thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới. Trước áp lực đó, các doanh nghiệp Trung Quốc đang tích cực tìm kiếm những thị trường thay thế, trong đó châu Phi được coi là khu vực có nhu cầu tiềm năng lớn đối với hàng hóa.
Bà Lauren Johnston, chuyên gia về Trung Quốc - châu Phi và là nghiên cứu viên cao cấp tại Viện AustChina, cho rằng căng thẳng thương mại với Mỹ đang thúc đẩy dòng hàng hóa Trung Quốc vào châu Phi. Theo bà, châu Phi là thị trường còn nhiều dư địa đối với các sản phẩm công nghiệp của Trung Quốc, từ máy móc, thiết bị đến hàng tiêu dùng.
Theo các tổ chức nghiên cứu, một phần đáng kể hàng hóa Trung Quốc xuất sang châu Phi là các mặt hàng tư liệu sản xuất như máy móc hạng nặng, thiết bị công nghiệp, vật liệu xây dựng và pin năng lượng mặt trời, góp phần hỗ trợ mục tiêu công nghiệp hóa của nhiều nền kinh tế châu Phi. Tuy nhiên, các nhà kinh tế cũng cảnh báo nguy cơ gia tăng phụ thuộc nếu châu Phi không đẩy nhanh phát triển năng lực sản xuất trong nước.
Công ty tư vấn Capital Economics cho rằng, mặc dù hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Phi vẫn duy trì lợi thế về giá, song mức tăng đột biến trong năm 2025 khó có thể lặp lại trong năm nay. Chuyên gia kinh tế Charlie Robertson nhận định tăng trưởng thương mại trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào diễn biến giá hàng hóa cơ bản, trong đó giá vàng và đồng đang ở mức cao kỷ lục.
Trong bối cảnh thị trường hàng hóa toàn cầu biến động do bất ổn địa chính trị, giá vàng đã tăng lên mức cao nhất trong lịch sử, trong khi giá đồng cũng lập kỷ lục mới, góp phần cải thiện nguồn thu xuất khẩu của nhiều quốc gia châu Phi.
Nhằm tái cân bằng quan hệ thương mại vốn lâu nay phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô, Trung Quốc năm ngoái đã công bố chính sách miễn thuế đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ 53 quốc gia châu Phi có quan hệ ngoại giao với Bắc Kinh. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng biện pháp này chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi là năng lực công nghiệp còn hạn chế của nhiều nền kinh tế châu Phi.
Theo tổ chức Oxford Economics, căng thẳng thương mại toàn cầu có thể tiếp tục gia tăng trong năm nay khi Trung Quốc đẩy mạnh chiến lược tăng trưởng dựa vào xuất khẩu, tiềm ẩn nguy cơ gây sức ép lớn hơn đối với các nhà sản xuất ở châu Phi. Các chuyên gia cho rằng, việc hình thành Khu vực Thương mại Tự do châu Phi (AfCFTA) có thể giúp các quốc gia châu Phi tăng cường vị thế đàm phán và hướng tới quan hệ thương mại cân bằng hơn với Trung Quốc.
Mạnh Hùng (P/v TTXVN tại Algeria)