Hàng nghìn ngôn ngữ có thể biến mất do xu hướng đồng nhất hóa ngôn ngữ vì AI

3 giờ trướcBài gốc

Ảnh minh họa. (Nguồn: AFP/TTXVN)

Theo phóng viên TTXVN tại Pháp, sự phát triển nhanh của công nghệ dịch thuật tự động dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm dấy lên lo ngại về xu hướng “đồng nhất hóa” ngôn ngữ toàn cầu, trong bối cảnh Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) tăng cường các sáng kiến nhằm bảo vệ sự đa dạng văn hóa – ngôn ngữ.

Các thiết bị dịch thuật thời gian thực như tai nghe thông minh tích hợp AI cho phép người dùng giao tiếp trực tiếp bằng tiếng mẹ đẻ mà không cần học ngoại ngữ, nhờ khả năng chuyển đổi ngôn ngữ tức thì cả lời nói và văn bản.

Công nghệ này kết hợp xử lý dữ liệu ngay trên thiết bị với hệ thống thu âm định hướng, giúp tách giọng nói khỏi tạp âm môi trường, mang lại trải nghiệm dịch gần như đồng thời.

Một số thiết bị hiện đã hỗ trợ nhiều ngôn ngữ phổ biến như tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Italy và đang mở rộng sang các ngôn ngữ châu Á.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo tiện ích này có thể làm suy giảm động lực học ngoại ngữ, từ đó đẩy nhanh quá trình đơn giản hóa ngữ pháp và thu hẹp vốn từ ở nhiều ngôn ngữ.

Nhà ngôn ngữ học người Mỹ John McWhorter nhận định trong kỷ nguyên giao tiếp đại chúng, những ngôn ngữ có khả năng kết nối số đông như tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha sẽ chiếm ưu thế.

Ông dự báo đến năm 2100, số ngôn ngữ còn được sử dụng có thể giảm xuống còn khoảng 600, so với hơn 7.000 hiện nay.

Theo UNESCO, gần 3.000 ngôn ngữ trên thế giới đang đứng trước nguy cơ biến mất, trong khi hơn 200 ngôn ngữ đã không còn được sử dụng kể từ năm 1950 do không còn người truyền lại.

Bà Colette Grinevald, chuyên gia về các ngôn ngữ ít được nghiên cứu, cho rằng tốc độ mai một đang diễn ra rất nhanh. Tại Bắc Mỹ, số lượng ngôn ngữ bản địa đã giảm mạnh chỉ trong vài thập kỷ và nhiều ngôn ngữ hiện chỉ còn rất ít người sử dụng.

Các dự báo cũng cho thấy trong vài thập kỷ tới, những ngôn ngữ phục vụ tốt cho thương mại, khoa học và ngoại giao sẽ tiếp tục mở rộng. Theo nền tảng học ngôn ngữ Preply, tiếng Trung Quốc (Quan thoại) có thể đạt khoảng 1,2 tỷ người bản ngữ vào năm 2050, tiếp theo là tiếng Tây Ban Nha, tiếng Anh và tiếng Hindi. Trong khi đó, tiếng Pháp dự kiến duy trì ảnh hưởng về lãnh thổ và ngoại giao, đặc biệt tại châu Phi.

Trong bối cảnh đó, UNESCO đã triển khai kế hoạch hành động toàn cầu về ngôn ngữ bản địa giai đoạn 2022-2032 nhằm bảo tồn và phục hồi các ngôn ngữ thiểu số.

Theo bà Bénédicte Pivot, nhà ngôn ngữ học xã hội tại Đại học Paul-Valéry Montpellier (Pháp), việc công nhận quyền sử dụng ngôn ngữ và tạo không gian cho các cộng đồng thể hiện bản sắc văn hóa là điều kiện tiên quyết để duy trì sự sống của các ngôn ngữ này.

Một số chương trình cụ thể đã được triển khai, như tại vùng Amazon của Peru, nơi UNESCO phối hợp với các đối tác địa phương phục hồi các ngôn ngữ bản địa đang bên bờ bị thất truyền thông qua đào tạo thế hệ trẻ và biên soạn tài liệu văn hóa.

Nhiều ngôn ngữ tại đây hiện chỉ còn dưới 10.000 người sử dụng, thậm chí có ngôn ngữ chỉ còn duy nhất một người nói, đặt ra thách thức lớn cho việc truyền thừa giữa các thế hệ.

Trong bối cảnh công nghệ dịch thuật tự động ngày càng phổ biến, nhiều ý kiến cho rằng việc học ngoại ngữ vẫn giữ vai trò quan trọng, không chỉ về văn hóa mà còn đối với phát triển nhận thức.

Một nghiên cứu của Đại học Pennsylvania cho thấy người học ngôn ngữ mới có thể tăng cường kết nối thần kinh và xuất hiện những thay đổi về cấu trúc não.

Trong khi đó, sự thống trị của tiếng Anh trên môi trường số – chiếm khoảng một nửa nội dung Internet – đang ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng các mô hình AI ngôn ngữ, khiến nhiều ngôn ngữ ít phổ biến bị hạn chế trong quá trình huấn luyện.

Trước thực tế này, nhiều quốc gia đã phát triển các hệ thống AI riêng nhằm bảo đảm chủ quyền ngôn ngữ và văn hóa, đồng thời thúc đẩy sự hiện diện của các ngôn ngữ bản địa trong không gian số.

Giới quan sát cho rằng, dù công nghệ mang lại thuận lợi chưa từng có trong giao tiếp toàn cầu, việc bảo vệ sự đa dạng ngôn ngữ vẫn là thách thức cấp bách, gắn liền với bảo tồn bản sắc văn hóa, tri thức bản địa và mục tiêu phát triển bền vững trên phạm vi toàn cầu./.

(TTXVN/Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus : https://www.vietnamplus.vn/hang-nghin-ngon-ngu-co-the-bien-mat-do-xu-huong-dong-nhat-hoa-ngon-ngu-vi-ai-post1108753.vnp