Hantavirus gây ra bệnh gì?
Ngày 4/5, một tàu du lịch Hà Lan với gần 150 người trên tàu, trong đó có 17 người Mỹ, đang chờ được hỗ trợ ngoài khơi bờ biển Cape Verde (Đại Tây Dương), sau khi một đợt dịch bệnh bùng phát nghi do hantavirus hiếm gặp đã khiến 3 hành khách tử vong và ít nhất 3 người khác mắc bệnh nặng, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và đơn vị vận hành tàu cho biết.
Các nghiên cứu cho thấy hantavirus đã tồn tại trong nhiều thế kỷ, với các đợt bùng phát được ghi nhận tại châu Á và châu Âu. Ở Đông bán cầu, virus này liên quan đến các bệnh cảnh sốt xuất huyết và suy thận.
Phải đến đầu những năm 1990, một chủng hantavirus chưa từng được biết đến mới xuất hiện ở khu vực Tây Nam nước Mỹ, được xác định là nguyên nhân gây ra một bệnh hô hấp cấp tính, hiện đang được gọi là hội chứng phổi hantavirus.
Căn bệnh này từng thu hút sự chú ý vào năm ngoái sau khi bà Betsy Arakawa - vợ của nam diễn viên quá cố Gene Hackman - qua đời do nhiễm hantavirus tại bang New Mexico.
Hantavirus lây sang người qua đường không khí khi hít phải chất thải của chuột bị phát tán vào không khí.
WHO cho biết trong một tuyên bố hôm 3/5 rằng các cuộc điều tra chi tiết về đợt bùng phát trên tàu đang được tiến hành, bao gồm xét nghiệm trong phòng thí nghiệm và các nghiên cứu dịch tễ học bổ sung. Virus cũng đang được giải trình tự.
Hantavirus chủ yếu lây lan qua tiếp xúc với loài gặm nhấm hoặc các chất thải của chúng như nước tiểu, nước bọt hoặc phân, đặc biệt khi các chất thải này bị phát tán vào không khí, làm tăng nguy cơ hít phải.
Con người thường tiếp xúc với virus này trong môi trường sống như nhà ở, cabin hoặc nhà kho, nhất là khi dọn dẹp các không gian kín, kém thông gió hoặc khi đi vào những khu vực có dấu hiệu chuột sinh sống.
WHO cho biết, dù hiếm gặp, hantavirus vẫn có thể lây truyền trực tiếp từ người sang người.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) bắt đầu theo dõi loại virus này sau đợt bùng phát năm 1993 tại khu vực Four Corners - nơi tiếp giáp của 4 bang Arizona, Colorado, New Mexico và Utah.
Theo bà Michelle Harkins, bác sĩ chuyên khoa phổi tại Trung tâm Khoa học Y tế Đại học New Mexico, chính một bác sĩ thuộc Dịch vụ Y tế Ấn Độ là người đầu tiên nhận ra mô hình tử vong bất thường ở các bệnh nhân trẻ tuổi.
Phần lớn các ca bệnh tại Mỹ tập trung ở các bang miền Tây. Theo bà Harkins, New Mexico và Arizona là những “điểm nóng”, có thể do tỷ lệ tiếp xúc giữa con người và chuột tại các khu vực nông thôn cao hơn.
Triệu chứng giống cúm
Nhiễm hantavirus có thể tiến triển nhanh chóng và đe dọa tính mạng. Các chuyên gia cho biết bệnh thường khởi phát với các triệu chứng như sốt, ớn lạnh, đau cơ và có thể kèm theo đau đầu.
Tiến sĩ Sonja Bartolome, thuộc Trung tâm Y tế UT Southwestern ở Dallas, nhận định: “Trong giai đoạn đầu, rất khó phân biệt hantavirus với bệnh cúm”.
Các triệu chứng của hội chứng phổi hantavirus thường xuất hiện từ 1-8 tuần sau khi tiếp xúc với loài gặm nhấm mang mầm bệnh. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể bị tức ngực do phổi tích tụ dịch.
Một hội chứng khác do hantavirus gây ra - sốt xuất huyết kèm hội chứng thận - thường phát triển trong vòng 1-2 tuần sau khi phơi nhiễm.
Tỷ lệ tử vong thay đổi tùy theo chủng virus. Hội chứng phổi hantavirus có tỷ lệ tử vong khoảng 35%, trong khi sốt xuất huyết kèm hội chứng thận có tỷ lệ tử vong dao động từ 1% đến 15%, theo CDC.
Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu, song việc chăm sóc y tế sớm có thể làm tăng đáng kể cơ hội sống sót.
Dù đã được nghiên cứu trong nhiều năm, bà Harkins cho biết vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, như lý do vì sao bệnh có thể diễn biến nhẹ ở một số người nhưng lại nghiêm trọng ở người khác, hay cơ chế hình thành kháng thể. Bà và các nhà nghiên cứu đang theo dõi bệnh nhân trong thời gian dài nhằm tìm kiếm hướng điều trị hiệu quả.
“Vẫn còn rất nhiều điều bí ẩn”, bà nói, đồng thời nhấn mạnh rằng yếu tố then chốt là sự tiếp xúc với loài gặm nhấm.
Cách tốt nhất để phòng tránh là hạn chế tối đa việc tiếp xúc với chuột và chất thải của chúng. Khi dọn dẹp, nên sử dụng găng tay bảo hộ và dung dịch tẩy trắng để làm sạch. Các chuyên gia y tế công cộng cũng khuyến cáo không nên quét hoặc hút bụi, vì có thể làm phát tán các hạt virus vào không khí.
Hà Mai