Hát Xoan Phú Thọ - Từ sức sống cộng đồng đến bảo tồn bền vững

4 giờ trướcBài gốc

Hát Xoan tại làng cổ Hùng Lô, phường Vân Phú.

Hành trình gìn giữ di sản

Năm 2011, Hát Xoan Phú Thọ được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, sau đó được chuyển sang danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (năm 2017) - một bước ngoặt lớn trong công tác bảo tồn. Tỉnh đã có nhiều chính sách hỗ trợ các phường Xoan gốc, mở lớp truyền dạy, phục dựng không gian biểu diễn truyền thống (đình làng), tổ chức các cuộc thi Hát Xoan trong cộng đồng. Năm 2020 đánh dấu những kết quả đột phá trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị Hát Xoan. UBND tỉnh đã ban hành Đề án gìn giữ, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại Hát Xoan Phú Thọ, giai đoạn 2020 - 2025. Công tác tuyên truyền, quảng bá cũng được đẩy mạnh toàn diện trên báo in, truyền hình, phát thanh, báo điện tử và mạng xã hội. Các website du lịch quảng bá về di sản đã thu hút hơn 9,2 triệu lượt truy cập, đưa hình ảnh Hát Xoan lan tỏa mạnh mẽ không chỉ trong nước mà còn đến với cộng đồng quốc tế tại 9 quốc gia qua các cuộc thi trực tuyến.

Đặc biệt, công tác truyền dạy đã tạo nên một lớp nghệ nhân kế cận đầy triển vọng. Với 14 lớp truyền dạy cho 226 học viên tại các phường Xoan gốc và 28 lớp cho các hạt nhân câu lạc bộ, giáo viên âm nhạc, Hát Xoan đã thực sự “ngấm” vào đời sống. 100% giáo viên âm nhạc các cấp học trên địa bàn đã tham gia tập huấn và có khả năng truyền dạy trực tiếp cho học sinh. Không gian diễn xướng của các phường Xoan gốc gồm đình An Thái, đình Thét, đình Kim Đái và miếu Lãi Lèn đều được tu bổ khang trang, tạo điều kiện tối ưu cho thực hành nghi lễ.

Tại làng cổ Hùng Lô, phường Vân Phú, Hát Xoan gắn với phát triển du lịch đã trở thành điểm đến hấp dẫn. Nơi đây du khách có thể trải nghiệm Hát Xoan, gói bánh chưng, bánh giầy, làm mì gạo... Khi về với Đất Tổ, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng kiến trúc đình cổ mà còn được trực tiếp thưởng thức những làn điệu Xoan cổ do chính các nghệ nhân địa phương trình diễn, tạo nên sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc và tăng sức hấp dẫn cho địa phương.

Khát vọng vươn tầm

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản Hát Xoan vẫn còn những khó khăn về chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú và nghệ nhân hát Xoan; về việc thu hút lớp trẻ tham gia học tập và thực hành hát Xoan tại các phường Xoan, câu lạc bộ Hát Xoan, bởi hiện nay, thành viên tham gia chủ yếu là người lớn tuổi. Công tác số hóa di sản Hát Xoan còn nhiều hạn chế, thiếu nền tảng số hóa để quảng bá, lưu trữ và giáo dục rộng rãi đến người dân vùng sâu, vùng xa trong và ngoài tỉnh...

Để tiếp nối các thành tựu đã đạt được, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 81/KH-UBND ngày 19/3/2026 về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản Hát Xoan giai đoạn 2026 - 2030, nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, huy động sự tham gia của cộng đồng, đảm bảo sự lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa của di sản cho thế hệ mai sau. Yêu cầu đặt ra là các chương trình bảo vệ phải phù hợp, hiệu quả, gắn kết chặt chẽ với phát triển văn hóa, du lịch và tuân thủ Công ước năm 2003 của UNESCO.

Theo đó, các cơ quan, đơn vị chức năng, địa phương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá, xây dựng kế hoạch trên các kênh đối ngoại và nền tảng số bằng nhiều ngôn ngữ nước ngoài; phối hợp với Bộ Ngoại giao để đưa Hát Xoan ra thế giới. Định kỳ kiểm kê, tư liệu hóa thực hiện theo quy định của UNESCO và hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để cập nhật tình trạng bảo vệ di sản. Xây dựng nền tảng số hóa toàn diện, trong đó phát triển phần mềm quản lý, website di sản và xuất bản các ấn phẩm (đĩa VCD, sách nghiên cứu).

Bên cạnh đó, hoàn thiện chính sách đãi ngộ, ban hành nghị quyết hỗ trợ nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú và kinh phí hoạt động cho các câu lạc bộ thực hành. Kịp thời tôn vinh, khen thưởng các nghệ nhân có nhiều đóng góp và tạo điều kiện để họ tham gia truyền dạy hiệu quả. Chú trọng đào tạo lớp nghệ nhân kế cận tại các phường Xoan gốc và bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ văn hóa, giáo viên âm nhạc. Ưu tiên nguồn lực cho các không gian trình diễn như đình Nội Lâu Thượng, đình Dữu Lâu, đình Thét, đình Hùng Lô... Định kỳ tổ chức Liên hoan Hát Xoan cấp tỉnh và tham gia các sự kiện dân ca toàn quốc, quốc tế. Phục hồi tục kết nước nghĩa giữa các phường Xoan với các địa phương và các lễ hội dân gian gắn với Hát Xoan.

Kiện toàn và thành lập, sắp xếp lại các câu lạc bộ cấp xã sau sáp nhập và khuyến khích thành lập mới các đơn vị hoạt động hiệu quả. Đưa Hát Xoan vào giáo dục, nghiên cứu chương trình giảng dạy phù hợp cho mọi cấp học từ mầm non đến phổ thông; ứng dụng công nghệ hiện đại để tạo hứng thú cho học sinh. Phát huy di sản gắn với du lịch, trong đó, xây dựng các sản phẩm du lịch di sản, quà tặng văn hóa và các chương trình trình diễn tại các điểm di tích để thu hút khách lưu trú...

Hương Lan

Nguồn Phú Thọ : https://baophutho.vn/hat-xoan-phu-tho-tu-suc-song-cong-dong-den-bao-ton-ben-vung-251755.htm