Hầu hết các loại ung thư có thể phòng ngừa đều liên quan đến hai thói quen này

4 giờ trướcBài gốc

Hơn một phần ba số ca ung thư trên toàn cầu có thể phòng ngừa được

Theo phân tích mới của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn một phần ba số ca ung thư trên toàn cầu có thể được ngăn ngừa thông qua can thiệp y tế, thay đổi hành vi, giảm rủi ro nghề nghiệp hoặc kiểm soát ô nhiễm môi trường, trong đó hút thuốc lá và uống rượu là hai yếu tố nguy cơ lối sống nổi bật nhất. Trong số các bệnh ung thư có thể phòng tránh, ung thư phổi, dạ dày và cổ tử cung chiếm gần một nửa.

Các nhà nghiên cứu ước tính riêng trong năm 2022 đã có gần 19 triệu ca ung thư mới trên thế giới, trong đó khoảng 38% liên quan đến 30 yếu tố nguy cơ có thể thay đổi.

Những yếu tố này bao gồm hút thuốc, uống rượu, thừa cân béo phì, thiếu vận động thể chất, nuôi con bằng sữa mẹ không tối ưu, ô nhiễm không khí, bức xạ tia cực tím, các tác nhân nhiễm trùng và nhiều yếu tố phơi nhiễm nghề nghiệp khác.

Hút thuốc lá và uống rượu là hai yếu tố nguy cơ lối sống gây ung thư nổi bật nhất

“Giải quyết các nguyên nhân có thể phòng ngừa này là một trong những cơ hội mạnh mẽ nhất để giảm gánh nặng ung thư toàn cầu”, bà Isabelle Soerjomataram, nhà dịch tễ học y khoa tại WHO và là tác giả chính của phân tích, nhấn mạnh.

Hút thuốc vẫn là yếu tố nguy cơ lớn nhất

Kết quả nghiên cứu cho thấy hút thuốc lá là yếu tố có thể phòng ngừa đứng đầu liên quan đến ung thư, chiếm khoảng 15% tổng số ca mắc mới trong năm 2022. Ở nam giới, mức độ ảnh hưởng còn lớn hơn khi hút thuốc góp phần vào 23% số ca ung thư mới trên toàn cầu.

Biểu đồ các ca ung thư liên quan đến yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa ở a) phụ nữ và b) nam giới, trong đó thuốc lá (màu đỏ) chiếm phần lớn. Nguồn: Fink và cộng sự, Nature Medicine, 2026

Ngoài thuốc lá, ô nhiễm không khí cũng được xác định là một yếu tố quan trọng, với mức độ tác động khác nhau theo khu vực. Tại Đông Á, khoảng 15% ca ung thư phổi ở phụ nữ được cho là liên quan đến ô nhiễm không khí. Trong khi đó, tại Bắc Phi và Tây Á, khoảng 20% ca ung thư phổi ở nam giới có nguyên nhân từ yếu tố này.

Đứng thứ hai trong nhóm yếu tố lối sống có thể thay đổi là uống rượu, chiếm khoảng 3,2% tổng số ca ung thư mới, tương đương khoảng 700.000 ca.

Vai trò của nhiễm trùng và vaccine phòng ngừa

Phân tích cũng chỉ ra các bệnh nhiễm trùng liên quan đến khoảng 10% số ca ung thư mới. Ở phụ nữ, phần lớn các ca ung thư có thể phòng ngừa liên quan đến virus papilloma ở người (HPV) nguy cơ cao - nguyên nhân dẫn đến ung thư cổ tử cung.

Hiện đã có vaccine HPV giúp phòng ngừa nhiều bệnh liên quan, song tỷ lệ bao phủ tại nhiều khu vực trên thế giới vẫn còn thấp.

Trong khi đó, ung thư dạ dày phổ biến hơn ở nam giới và thường liên quan đến hút thuốc cũng như các bệnh nhiễm trùng gắn với điều kiện sống đông đúc, vệ sinh kém và hạn chế tiếp cận nguồn nước sạch.

Ô nhiễm không khí cũng là yếu tố nguy cơ gây ung thư đáng kể ở nhiều khu vực

“Bằng cách phân tích các mô hình theo quốc gia và nhóm dân số, chúng tôi có thể cung cấp thông tin cụ thể hơn cho chính phủ và người dân nhằm phòng ngừa nhiều ca ung thư trước khi chúng xảy ra”, ông André Ilbawi, Trưởng nhóm Kiểm soát Ung thư của WHO và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết.

Các chuyên gia nhận định rằng kết quả nghiên cứu một lần nữa nhấn mạnh vai trò của chính sách y tế công cộng, giáo dục sức khỏe và thay đổi hành vi cá nhân trong giảm nguy cơ ung thư. Việc kiểm soát thuốc lá, hạn chế rượu bia, cải thiện môi trường sống và mở rộng tiếp cận vaccine được xem là những giải pháp quan trọng nhằm giảm số ca mắc mới trong tương lai.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Medicine.

Khác biệt rõ rệt giữa khu vực và giới tính trong các yếu tố nguy cơ ung thư có thể phòng ngừa:

Biểu đồ của Nature Medicine cho thấy tỷ lệ ca ung thư liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực địa lý cũng như giữa nam và nữ.

Ở phụ nữ, khu vực có tỷ lệ ung thư liên quan yếu tố nguy cơ cao nhất là châu Phi cận Sahara, trong đó nguyên nhân chủ yếu đến từ các bệnh nhiễm trùng. Đây là điểm khác biệt nổi bật so với các khu vực phát triển, nơi các yếu tố lối sống như hút thuốc, thừa cân béo phì và thiếu vận động đóng vai trò lớn hơn. Tại Đông Á, Đông Nam Á và một số khu vực châu Á khác, các yếu tố nguy cơ phân bố tương đối đa dạng, bao gồm nhiễm trùng, ô nhiễm không khí và yếu tố chuyển hóa.

Ở nam giới, hút thuốc lá chiếm tỷ trọng áp đảo trong nhiều khu vực, đặc biệt tại Đông Á và Đông Âu, khiến tổng tỷ lệ ung thư có thể phòng ngừa ở nam cao hơn đáng kể so với nữ. Bên cạnh đó, uống rượu, ô nhiễm không khí và yếu tố nghề nghiệp cũng đóng góp đáng kể vào gánh nặng ung thư ở nam giới tại nhiều khu vực.

Biểu đồ cũng phản ánh một xu hướng quan trọng:

- Ở các nước thu nhập thấp và trung bình, nhiễm trùng vẫn là nguyên nhân chính gây ung thư có thể phòng ngừa, đặc biệt ở phụ nữ.

- Trong khi đó, tại các quốc gia phát triển, các yếu tố hành vi và lối sống như hút thuốc, rượu bia, béo phì và ít vận động lại chiếm ưu thế.

Một điểm đáng chú ý khác là ô nhiễm không khí xuất hiện như yếu tố nguy cơ đáng kể ở nhiều khu vực, cho thấy vai trò ngày càng rõ của môi trường trong gánh nặng ung thư toàn cầu.

Theo các tác giả nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Medicine, việc nhận diện sự khác biệt theo khu vực và giới tính có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng chính sách y tế công cộng. Các biện pháp can thiệp cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm từng khu vực, thay vì áp dụng một mô hình chung.

Nhìn tổng thể, kết quả nghiên cứu nhấn mạnh rằng phần lớn gánh nặng ung thư toàn cầu có liên quan đến những yếu tố có thể thay đổi, đồng nghĩa với việc phòng ngừa - thông qua kiểm soát thuốc lá, giảm rượu bia, cải thiện môi trường sống, tiêm vaccine và nâng cao điều kiện y tế - vẫn là chiến lược hiệu quả nhất để giảm số ca mắc mới trong tương lai.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/hau-het-cac-loai-ung-thu-co-the-phong-ngua-deu-lien-quan-den-hai-thoi-quen-nay-10407816.html