Hậu quả lan tỏa do chiến sự tại Trung Đông

5 giờ trướcBài gốc

Khói lửa bốc lên tại hiện trường vụ tấn công bằng tên lửa từ Iran xuống thành phố Tel Aviv, Israel rạng sáng 1/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Nhận định trên trang tin Chinausfocus.com mới đây, Jin Liangxiang, nghiên cứu viên cao cấp, Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải (Trung Quốc) cho rằng, cuộc khủng hoảng đang diễn ra ở Trung Đông - bắt nguồn từ chiến dịch quân sự chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran - đến nay vẫn chưa có dấu hiệu giảm bớt. Vì cả hai bên đều không sẵn sàng hạ nhiệt, xung đột có khả năng kéo dài trong những ngày tới với những hậu quả tiềm tàng sâu rộng. Ngay cả khi xung đột kết thúc trong một đến hai tuần tới, thiệt hại kinh tế đã rất đáng kể, không chỉ với các nước vùng Vịnh mà với cả nền kinh tế toàn cầu.

Nền tảng bị lung lay

Nhìn bề ngoài, các nền kinh tế thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) vốn được đánh giá là có sức chống chịu cao. Trong 4 đến 5 thập kỷ qua, các quốc gia thành viên đã tích lũy khối tài sản đáng kể, đồng thời theo đuổi đa dạng hóa kinh tế với những thành công rõ nét. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã xây dựng lĩnh vực tài chính vững mạnh và ngành dịch vụ cạnh tranh toàn cầu. Mỗi quốc gia GCC đều quản lý các quỹ tài sản quốc gia khổng lồ với danh mục đầu tư trải rộng toàn thế giới.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng hiện tại đang thách thức chính những nền tảng đó. Các cơ sở quân sự, kể cả căn cứ Mỹ trong khu vực, đã bị tấn công. Cơ sở hạ tầng dân sự như sân bay và địa điểm du lịch cũng bị ảnh hưởng. Quan trọng hơn, các tuyến đường vận chuyển hàng hải ở vùng Vịnh - huyết mạch kinh tế của GCC - đã bị gián đoạn một phần hoặc hoàn toàn. Đối với UAE và Qatar, những nước phụ thuộc lớn vào nhập khẩu lương thực và hàng hóa thiết yếu, và với tất cả các quốc gia GCC xuất khẩu dầu khí qua vùng biển này, tổn thất là chưa từng có tiền lệ.

Ba mũi thiệt hại trực tiếp

Thiệt hại kinh tế đã bắt đầu hiện rõ trên nhiều phương diện. Trước hết là xuất khẩu dầu. Với các tuyến vận chuyển chính bị gián đoạn, khả năng vận chuyển dầu thô bị hạn chế nghiêm trọng. Thông thường, vùng Vịnh vận chuyển khoảng 25 triệu thùng dầu mỗi ngày, phần đáng kể trong đó đến từ các nước GCC. Việc mất doanh thu diễn ra vào đúng thời điểm khó khăn, khi các quốc gia này đã phải đối mặt với ngân sách eo hẹp hơn do nhu cầu dầu mỏ toàn cầu trì trệ trong vài năm gần đây.

Thứ hai là ngành hàng không. UAE và Qatar đã xây dựng những hãng hàng không tầm cỡ thế giới, đóng vai trò cốt lõi trong mô hình kinh tế của mỗi nước. Trong gần một tuần, nhiều chuyến bay bị tạm ngừng. Dù một số hoạt động đã nối lại, lượng hành khách dự kiến vẫn ở mức thấp kỷ lục trong những tuần tới.

Thứ ba là hoạt động thương mại. Các thỏa thuận kinh doanh, hội nghị và phái đoàn thương mại đã bị hoãn hoặc hủy bỏ hàng loạt, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu doanh nghiệp và niềm tin của nhà đầu tư.

Mối đe dọa lâu dài: Niềm tin đầu tư sụp đổ

Đáng lo ngại hơn cả là tác động dài hạn lên môi trường đầu tư. Trong nhiều thập kỷ, sự thịnh vượng của GCC dựa trên đảm bảo an ninh từ Mỹ. Niềm tin đó đã bắt đầu lung lay từ năm 2019, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump ngần ngại đáp trả các cuộc tấn công vào cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia. Cuộc khủng hoảng hiện tại càng xói mòn thêm chiếc ô an ninh đó: Mỹ không chỉ bộc lộ sự bất lực - hoặc không sẵn lòng - bảo vệ các đối tác vùng Vịnh, mà các quốc gia GCC còn trở thành nạn nhân ngoài ý muốn trong cuộc đối đầu của Washington với Tehran.

Chuyên gia Jin Liangxiang lưu ý: "Nền tảng an ninh mà mô hình kinh tế của GCC được xây dựng dựa trên đó đã bị suy yếu nghiêm trọng. Trừ khi các quốc gia này có thể tạo ra một khuôn khổ mới, đáng tin cậy, nếu không sẽ rất khó để duy trì đầu tư nước ngoài và niềm tin đã thúc đẩy tăng trưởng. Vốn đầu tư thường ngại rủi ro và sự bất ổn sẽ khiến họ rút lui".

Cú sốc lan ra toàn cầu

Hậu quả không dừng lại ở vùng Vịnh. Giá dầu đã tăng và dự kiến tiếp tục leo thang nếu xung đột kéo dài. Các quốc gia tiêu thụ lớn ở châu Á và châu Âu sẽ chịu áp lực nặng nề, từ chi phí năng lượng tăng cao đến sức ép lên dự trữ chiến lược. Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước châu Âu đặc biệt dễ bị tổn thương, trong khi Mỹ có thể đối mặt với áp lực lạm phát gia tăng.

Các nền kinh tế Nam Á hứng chịu cú sốc kép. Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh không chỉ phải đối phó với giá dầu tăng, mà còn đứng trước nguy cơ sụt giảm mạnh nguồn kiều hối từ vùng Vịnh. Riêng Ấn Độ có hơn 9 triệu lao động tại các nước GCC, đóng góp đáng kể vào nguồn thu ngoại tệ quốc gia.

Lĩnh vực công nghệ toàn cầu cũng không thoát khỏi tầm ảnh hưởng. Trong thập kỷ qua, các quốc gia vùng Vịnh đã đầu tư mạnh vào công nghệ cao và thiết lập quan hệ đối tác với các tập đoàn hàng đầu thế giới. Nếu xung đột kéo dài, những hợp tác này có thể bị đình trệ và dòng vốn đầu tư cạn kiệt.

Nhìn rộng hơn, vùng Vịnh đã nổi lên như một trong ba động lực kinh tế chính của thế giới, bên cạnh khu vực xuyên Đại Tây Dương và châu Á - Thái Bình Dương. Nếu động lực này gặp trục trặc - do xung đột, bất ổn hay dòng vốn chảy ra ngoài - nền kinh tế toàn cầu sẽ mất đi một nguồn động lực không thể thay thế trong ngắn hạn.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/hau-qua-lan-toa-do-chien-su-tai-trung-dong-20260315163625461.htm