Hệ lụy từ câu hát vô nghĩa, thiếu kiến thức của Hòa Minzy, Cẩm Ly

2 giờ trướcBài gốc

Chỉ một câu hát “Lúa chín cao nhưng chẳng cúi đầu” trong ca khúc Người Việt mình thương nhau do Châu Đăng Khoa sáng tác, Hòa Minzy và Cẩm Ly hát đang đẩy cả ê-kíp, nhạc sĩ lẫn đội ngũ thực hiện vào làn sóng chỉ trích. Thậm chí, tác động, hệ lụy từ lời hát sai lệch này còn vượt biên giới của một sản phẩm trên YouTube.

Đơn vị thực hiện chương trình Âm vang Tổ Quốc diễn ra vào tối 28/4, với sự tham gia của Hòa Minzy, Cẩm Ly cùng tiết mục nói trên, ngay lập tức phải chỉnh sửa lời gấp rút trước giờ “G”. Trong khi đạo diễn của MV cũng có động thái tương tự, buộc phải thay lời câu hát, cập nhật bản mới trên MV đang hút hơn 1,8 triệu lượt xem.

Theo chuyên gia, nguyên nhân sâu xa khiến câu hát của Cẩm Ly, Hòa Minzy bị chỉ trích xuất phát từ sự va chạm trực tiếp với một mã văn hóa bám rễ sâu bền trong tâm thức người Việt. Nghệ sĩ có quyền bay bổng nhưng khi sự bẻ cong biểu tượng đi quá xa khỏi ký ức văn hóa ổn định, người xem sẽ không còn xem đó là sáng tạo mà chỉ thấy một sự sai lệch do thiếu hiểu biết.

'Sáng tạo nhưng phải đi kèm với hiểu biết, gốc rễ văn hóa'

Tiến sĩ ngôn ngữ Đỗ Anh Vũ chia sẻ với Tri Thức - Znews, câu nói "bông lúa chín thường cúi đầu" có nguồn gốc từ một ngạn ngữ Nhật Bản. Sau đó, khi được du nhập vào Việt Nam, câu nói trên có sự thay đổi thành tục ngữ mới là "Sông sâu tĩnh lặng, lúa chín cúi đầu". Câu này thường được dùng để nói về sự khiêm tốn, không phô trương, khoe mẽ.

Theo tiến sĩ, câu hát "Lúa chín cao nhưng chẳng cúi đầu" trong bài nhạc đang gây tranh luận có cách diễn đạt chưa ổn thỏa. Ông cho rằng câu từ bài nhạc đang đi ngược với thực tế và quy luật vật lý của bông lúa chín.

Ông nói: "Tác giả Châu Đăng Khoa giải thích cụm từ 'không cúi đầu' trong bài nhạc của anh được dùng để chỉ sự không khuất phục của dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, cách giải thích này có phần khiên cưỡng. Lý do là lâu nay, cây lúa không gắn với biểu tượng của sự không chịu khuất phục. Ý nghĩa quen thuộc bao lâu này của cây lúa là mềm mại, hiền hòa. Hình ảnh cây tre sẽ phù hợp hơn với sự kiên cường, bất khuất và nó đã được dùng nhiều đời qua".

Sản phẩm mới của Hòa Minzy, Cẩm Ly đang vấp chỉ trích trên mạng vài ngày qua.

Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long, Giảng viên Cao cấp ngành Truyền thông Chuyên nghiệp, Đại học RMIT phân tích lý do khiến câu hát này trở thành tâm điểm của những cuộc phản ứng gay gắt nằm ở chỗ nó đã va chạm trực tiếp với một mã văn hóa bám rễ sâu bền trong tâm thức người Việt. Đặc biệt, khi một ca khúc được định hình thuộc dòng nhạc V-folktriotism hoặc viết về đề tài văn hóa, người nghệ sĩ nên tôn trọng các giá trị cốt lõi liên quan đến hình ảnh, câu chuyện và ý nghĩa ẩn dụ.

Trong triết lý dân gian, hình ảnh lúa chín cúi đầu luôn đi đôi với hình tượng sông sâu tĩnh lặng để chỉ những người có học vấn uyên thâm, tài cao đức trọng nhưng luôn giữ thái độ khiêm nhường. Việc đảo ngược hình ảnh này không chỉ làm mất đi hàm ý tốt đẹp về sự tu dưỡng mà còn chuyển sang sắc thái của sự kiêu ngạo, thiếu chiều sâu.

"Sự việc này thực chất là một cuộc thử lửa về ranh giới giữa tự do nghệ thuật và trách nhiệm với ký ức văn hóa. Người nghệ sĩ ưu tiên biểu đạt cảm xúc cá nhân, trong khi công chúng hiện đại lại ưu tiên tính xác thực, logic và tri thức nền. Dĩ nhiên là người làm nghệ thuật không bắt buộc phải sáng tác một bản sao cơ học của hiện thực. Họ có quyền chọn lọc, cường điệu biểu tượng để làm nổi bật tư tưởng chính. Chúng ta đã từng thấy những tranh luận tương tự về tính xác thực của các tình tiết kịch tính hóa trong phim Mưa đỏ hay tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh, nhưng nhìn chung công chúng đều đánh giá cao sự sáng tạo nghệ thuật nếu nó có chiều sâu nhân văn", TS nêu quan điểm.

Về những giải thích của chủ nhân ca khúc Người Việt mình thương nhau, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long cho rằng này lối phân trần này mang tính áp đặt cá nhân và giống như một sự chống chế cho cái sai hơn là một sự sáng tạo có gốc rễ. Khí phách dân tộc là một giá trị thiêng liêng, nhưng khi được hình tượng hóa, nó phải dựa trên những biểu tượng có sự tương đồng về bản chất. Khi một hình ảnh vừa phản khoa học vì lúa chín không cúi đầu thực chất là lúa lép, vừa đi ngược lại triết lý nhân sinh truyền thống, dù đặt nó trong bất kỳ ngữ cảnh nào cũng đều tạo ra sự khập khiễng.

"Nghệ sĩ có quyền bay bổng, nhưng khi sự bẻ cong biểu tượng đi quá xa khỏi ký ức văn hóa ổn định, người xem sẽ không còn thấy đó là sáng tạo mà chỉ thấy một sự sai lệch do thiếu hiểu biết. Tự do sáng tác luôn được bảo vệ, nhưng trong thời đại số, mỗi chi tiết đều bị soi chiếu dưới lăng kính của hàng triệu người, đòi hỏi người nghệ sĩ phải có năng lực giải trình cho những lựa chọn nghệ thuật của mình. Nếu nghệ thuật bỏ qua hoàn toàn nền tảng tri thức và ký ức tập thể, nó sẽ tự cắt đứt sợi dây kết nối với khán giả", chuyên gia cho biết.

Hệ lụy từ câu hát sai lệch

Theo các chuyên gia, việc nhiều nhạc sĩ Việt cố gắng đem các chất liệu dân gian, văn hóa để làm phong phú thêm sự sáng tạo, qua đó nâng cao tự hào dân tộc, giúp dòng nhạc V-folktriotism phát triển là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, ranh giới giữa sự sáng tạo và việc bảo tồn ký ức dân tộc chính là sự tôn trọng đối với tài sản chung của cộng đồng.

Người làm nghệ thuật có quyền cách điệu nhưng không nên làm biến dạng những lõi văn hóa đã được định hình qua hàng ngàn năm, nhất là khi khai thác chất liệu dân gian. Sáng tạo thực thụ không đồng nghĩa với việc phá hủy hay phủ nhận các chân lý vốn đã trở thành bản sắc dân tộc. Trách nhiệm của nghệ sĩ lúc này là phải trở thành một người quan sát có chiều sâu, nghiên cứu kỹ lưỡng các tài liệu văn hóa trước khi quyết định đưa chúng vào tác phẩm.

Cẩm Ly, Hòa Minzy giữ động thái im lặng trước "bão" chỉ trích.

Nếu thiếu sự tìm hiểu kỹ lưỡng các ý nghĩa đa tầng của hình ảnh, chữ nghĩa, cốt truyện văn hóa dân tộc hay vùng miền, sự sáng tạo có thể gây phản cảm. Một ca khúc có thể chỉ thịnh hành trong thời gian ngắn, nhưng những giá trị văn hóa bị truyền đạt sai lệch có thể tạo ra sự lệch lạc trong nhận thức của giới trẻ. Những hình ảnh, hình tượng văn hóa dân tộc hay ý nghĩa đa tầng trong văn học dân gian đang bị hiểu sai có thể trở thành xu hướng và được lan tỏa mạnh mẽ qua âm nhạc.

Từ sự việc liên quan đến lời hát sai lệch trong MV của Hòa Minzy, Cẩm Ly mới đây, PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long cho rằng để khắc phục, giải pháp căn cơ chính là đề cao khâu biên tập nội dung và tư vấn chuyên môn. Các nghệ sĩ trẻ cần có sự kết nối chặt chẽ hơn với các nhà nghiên cứu văn hóa hoặc chuyên gia ngôn ngữ khi chạm tay vào những chủ đề mang tính dân tộc. Đồng thời, sự phản biện sắc sảo từ phía công chúng và báo chí chính là bộ lọc cần thiết để định hướng lại dòng chảy nghệ thuật, giúp các sản phẩm âm nhạc vừa mang hơi thở thời đại vừa bảo tồn được trọn vẹn hồn cốt của dân tộc mà không biến tướng thành những sự tưởng tượng xa lạ với thực tế.

An Anh - Minh Hạo

Ảnh: NSX

Nguồn Znews : https://znews.vn/he-luy-tu-cau-hat-vo-nghia-thieu-kien-thuc-cua-hoa-minzy-cam-ly-post1647195.html