Hệ thống radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 Block-5 của Mỹ đặt tại Qatar vừa trở thành tâm điểm sau khi Iran tuyên bố đã vô hiệu hóa khí tài này bằng thiết bị bay không người lái (UAV) tự sát. Đây được xem là một trong những tổn thất về mặt khí tài chiến lược đáng kể nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giám sát tên lửa đạn đạo của quân đội Mỹ tại khu vực Trung Đông.
Phân tích kỹ thuật hệ thống radar AN/FPS-132
AN/FPS-132 thuộc Chương trình Hệ thống radar cảnh báo sớm nâng cấp (UEWR) của Không quân Mỹ, do tập đoàn Raytheon chế tạo với chi phí khoảng 1,1 tỷ USD. Đây là hệ thống radar mảng pha thể rắn hoạt động ở băng tần UHF, được trang bị 3 mặt anten quét điện tử chủ động, cho phép giám sát toàn cảnh 360 độ mà không cần cơ cấu quay trục cơ khí.
Mỗi anten chứa hơn 2.600 module thu phát với tổng công suất đạt trên 2,5MW. Hệ thống có khả năng phát hiện và theo dõi các mục tiêu tên lửa đạn đạo từ khoảng cách lên đến 5.000km. Radar này sử dụng nguyên lý vượt đường chân trời nhờ khả năng phát và đo sóng phản xạ từ tầng điện ly, giúp nhận diện sớm các vụ phóng ngay khi tên lửa vừa rời bệ phóng.
Trạm radar AN/FPS-132 tại Qatar là một công trình đồ sộ có tổng chiều cao khoảng 40m, bao gồm các phần trên mặt đất và hệ thống điều hành dưới lòng đất.
Hệ thống radar AN/FPS-132.
Phiên bản Block-5 triển khai tại Qatar được nâng cấp để kết nối theo thời gian thực với hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo của Mỹ và các đồng minh. Hệ thống siêu máy tính tích hợp cho phép theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu, phân loại chính xác đầu đạn thật và mồi bẫy, đồng thời tính toán quỹ đạo bay chỉ trong vài giây.
Vai trò chiến lược và ảnh hưởng khi bị vô hiệu hóa
Đặt tại căn cứ không quân Al Udeid ở Qatar, radar AN/FPS-132 đóng vai trò là "mắt thần" giám sát toàn bộ hoạt động tên lửa đạn đạo từ Iran và các lực lượng ủy nhiệm. Nó cung cấp dữ liệu thiết yếu để hỗ trợ các hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD và Patriot, giúp tăng thời gian phản ứng và dẫn bắn chính xác cho các đơn vị phòng không.
Dựa trên các hình ảnh vệ tinh từ Planet Labs và Middlebury Institute, phía Iran tuyên bố đã gây ra những hư hại nghiêm trọng cho hệ thống này. Việc vô hiệu hóa radar AN/FPS-132 khiến năng lực cảnh báo sớm của Mỹ bị suy giảm đáng kể, đặc biệt khi Iran tiếp tục tấn công các hệ thống radar AN/TPY-2 thuộc tổ hợp THAAD.
Hình ảnh trạm radar AN/FPS-132 bị hư hại thông qua ảnh vệ tinh của Planet Labs và Middlebury Institute.
Nếu trạm radar tại Qatar ngưng hoạt động, thời gian phát hiện tên lửa tấn công có thể bị rút ngắn xuống chỉ còn vài chục giây thay vì vài phút. Điều này buộc các tổ hợp THAAD và Patriot phải dựa vào radar tự thân hoặc vệ tinh trinh sát, vốn có hiệu quả kém hơn trong môi trường tác chiến phức tạp.
Việc thay thế hoặc sửa chữa hệ thống radar mảng pha này có thể tiêu tốn hàng trăm triệu USD và mất nhiều năm để thực hiện do tính phức tạp của công nghệ. Sự việc này buộc Washington phải đánh giá lại chiến lược răn đe và bảo vệ hạ tầng phòng thủ tại khu vực Trung Đông.
Tuệ Nhân