Hệ thống thủy nông đập Bái Thượng - một thế kỷ dẫn mạch sống quê hương

4 giờ trướcBài gốc

Điều tiết nước phục vụ sản xuất tại đập Bái Thượng. Ảnh: Thùy Dương

Cùng với dòng chảy lịch sử của hệ thống thủy nông Bái Thượng là chặng đường 80 năm xây dựng, trưởng thành của Công ty TNHH MTV Sông Chu (CT Sông Chu) - đơn vị trực tiếp quản lý, vận hành và gìn giữ “mạch máu” thủy lợi quan trọng bậc nhất của tỉnh Thanh Hóa. Công ty đã khẳng định uy tín, chất lượng, xác lập thương hiệu, xứng đáng là “cánh chim đầu đàn” trong lĩnh vực phục vụ sản xuất.

Ngược dòng lịch sử

Đầu thế kỷ XX, hoạt động sản xuất nông nghiệp của Thanh Hóa phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, hạn hán và lũ lụt thường xuyên xảy ra, người Pháp đã tiến hành khảo sát xây dựng một công trình đại thủy nông lớn trên dòng sông Chu. Từ năm 1905, những cuộc khảo sát đầu tiên được thực hiện; đến năm 1915, kỹ sư người Pháp hoàn thành hồ sơ thiết kế và báo cáo hiệu quả kinh tế - xã hội, trình Chính phủ Pháp phê duyệt.

Năm 1920, đập Bái Thượng chính thức được khởi công xây dựng, đến năm 1926 công trình đại thủy nông lớn nhất Đông Dương lúc bấy giờ được khánh thành. Năm 1928, Toàn quyền Đông Dương bàn giao công trình cho Sở Thủy nông Trung kỳ quản lý phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và nhu cầu nước sinh hoạt cho 1,5 triệu người dân vùng hạ lưu phía hữu ngạn sông Chu. Dòng nước mát đầu tiên từ đập Bái Thượng chảy qua hệ thống kênh với điểm cuối là vùng đất cát, chua mặn giáp biển của huyện Quảng Xương (cũ) với chiều dài hơn 75km từ đầu mối đến cuối kênh, diện mạo nông nghiệp vùng đồng bằng Thanh Hóa bắt đầu thay đổi. Đập có nhiệm vụ tưới cho 50.000ha đất canh tác nông nghiệp của 7 huyện và TP Thanh Hóa (cũ), vùng hưởng lợi là vùng trọng điểm lúa của Thanh Hóa, sản lượng hàng năm khoảng trên 40% sản lượng của toàn tỉnh. Những cánh đồng phụ thuộc “nước trời” trước đây dần trở nên xanh tốt, trù phú.

Trong quá trình xây dựng công trình và quản lý có sự tham gia của kỹ sư cầu đường Suphanuvong là người chỉ huy xây dựng công trình và phụ trách cơ quan quản lý một thời gian - người sau này trở thành Chủ tịch nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Dấu ấn ấy làm cho đập Bái Thượng không chỉ mang ý nghĩa về kỹ thuật mà còn chứa đựng giá trị lịch sử đặc biệt về tình đoàn kết hữu nghị Việt - Lào.

Trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, hệ thống thủy nông Bái Thượng nhiều lần bị đánh phá ác liệt. Năm 1952, thực dân Pháp ném bom phá hủy nhiều hạng mục quan trọng, trong đó có đập Bái Thượng bị hư hỏng khiến hệ thống tê liệt hoàn toàn. Không có nước tưới, nhiều vùng nông dân phải chuyển sang trồng đay, hoa màu để duy trì cuộc sống. Sau hòa bình lập lại năm 1954, công trình nhanh chóng được sửa chữa, khôi phục để tiếp tục phục vụ sản xuất.

Trong chiến tranh cũng như thời bình, hệ thống thủy nông Bái Thượng luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của Thanh Hóa. Không chỉ cung cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp (đảm bảo trong cả hai cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm với thành tích của tỉnh nhà là thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người) công trình còn góp phần bảo đảm an ninh lương thực, cấp nước sinh hoạt cho hàng triệu người dân, phục vụ nước sản xuất công nghiệp, thúc đẩy sự phát triển kinh tế của tỉnh và phòng chống thiên tai.

Một thế kỷ đã đi qua - quãng thời gian đủ dài để chứng kiến biết bao biến thiên của lịch sử, đủ để một công trình trở thành biểu tượng của ý chí con người trước thiên nhiên, trở thành “mạch máu” của sự sống, làm nên những mùa vàng no ấm trên quê hương xứ Thanh; kiến tạo nên những làng mạc trù phú dọc các tuyến kênh chính và trong vùng tưới của hệ thống.

80 năm CT Sông Chu - hành trình những mùa vàng nối tiếp bội thu

Tháng 3/1946, ngay sau khi chính quyền cách mạng tiếp quản hệ thống nông giang Bái Thượng, Chi cục Nông Giang Sông Chu được thành lập - tiền thân của CT Sông Chu ngày nay. Qua nhiều lần thay đổi tên gọi và mô hình tổ chức, dù ở bất cứ giai đoạn nào, nhiệm vụ cốt lõi của đơn vị vẫn là quản lý, khai thác hiệu quả các công trình thủy lợi, bảo đảm dòng nước phục vụ sản xuất và dân sinh.

Nhìn lại 80 năm hình thành và phát triển (1946-2026) từ vị thế của ngày hôm nay, với những thành tích đã đạt được, CT Sông Chu đã từng bước vượt qua bộn bề khó khăn, trưởng thành cùng những chặng đường cách mạng của đất nước, khẳng định uy tín, chất lượng, xác lập thương hiệu, xứng đáng là “cánh chim đầu đàn” trong lĩnh vực sản xuất phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Từ một đơn vị quản lý thủy nông giai đoạn sơ khai chỉ quản lý mình hệ thống tưới Bái Thượng; qua thời gian đã khẳng định thương hiệu, uy tín, chất lượng, hiệu quả, được Nhân dân trong vùng hưởng lợi tin yêu, được các thế hệ lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh tin tưởng giao thêm nhiệm vụ quản lý nhiều hệ thống thủy lợi quan trọng khác của tỉnh. Đến nay, công ty đã trở thành doanh nghiệp Nhà nước có quy mô lớn, quản lý hệ thống thủy nông Bái Thượng, toàn bộ các hồ đập lớn, quan trọng của tỉnh như Cửa Đạt (quản lý từ năm 2013-2019), Sông Mực, Yên Mỹ, Đồng Ngư, Cống Khê, Duồng Cốc, Thung Bằng, Quang Vinh... với tổng số hơn 75 hồ, đập; hơn 200 trạm bơm tưới, tiêu. Với các loại máy bơm có công suất máy từ 320m3/h - 8.400m3/h, và nhiều hệ thống tiêu lớn, cống tiêu vùng triều, phục vụ tưới tiêu cho gần 135 nghìn ha diện tích gieo trồng và tiêu thoát nước cho trên 20 nghìn ha vùng nông thôn và đô thị thuộc 85 xã, phường sau sắp xếp đơn vị hành chính (trừ vùng nội thị tại 105 xã mới sau sáp nhập), sản xuất công nghiệp, sản xuất nước sạch, phát điện; điều tiết lũ, đẩy mặn, cải tạo môi trường sinh thái cho vùng hạ du. Có thời kỳ quản lý vận hành và khai thác cả hệ thống thủy lợi thủy điện Mường Lát, thủy lợi thủy điện Tén Tằn phát điện phục vụ trực tiếp cho người dân vùng biên giới và cả bản Sốp Bâu của Lào.

Không chỉ phục vụ nông nghiệp, công ty còn cấp nước cho nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp, phát điện và sinh hoạt như Khu Kinh tế Nghi Sơn, các nhà máy đường, giấy, bia và hệ thống cấp nước đô thị. Điều đáng quý nhất trong suốt hành trình 80 năm ấy chính là sự tận tụy của nhiều thế hệ cán bộ, kỹ sư, công nhân thủy nông. Họ là những người âm thầm bám công trình, thức trắng đêm chống hạn, chống lũ, giữ cho dòng nước luôn thông suốt giữa những mùa mưa bão hay những thời điểm nắng hạn gay gắt. Có những đóng góp không hiện hữu bằng những công trình đồ sộ, nhưng lại hiện diện trên từng cánh đồng xanh, từng mùa vàng nối tiếp bội thu và trong sự bình yên, ấm no của Nhân dân.

Viết tiếp khát vọng xây dựng quê hương Thanh Hóa ngày càng giàu đẹp

Bước vào giai đoạn phát triển mới, hệ thống thủy nông Bái Thượng và CT Sông Chu tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp, công nghiệp và bảo đảm an ninh nguồn nước của tỉnh Thanh Hóa. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng, yêu cầu đặt ra đối với ngành thủy lợi không chỉ là phục vụ sản xuất mà còn phải thích ứng linh hoạt với thiên tai, bảo đảm phát triển bền vững.

Hồ Yên Mỹ do CT Sông Chu quản lý, phục vụ nước tưới cho 5.840ha cây trồng. Ảnh: Thùy Dương

Phát huy truyền thống vẻ vang một thế kỷ hệ thống Bái Thượng và 80 năm xây dựng, trưởng thành của CT Sông Chu, tập thể cán bộ, người lao động hôm nay đang tiếp tục đoàn kết, đổi mới, ứng dụng khoa học công nghệ vào quản lý, vận hành công trình, nâng cao hiệu quả khai thác nguồn nước. CT Sông Chu khẳng định quyết tâm vượt qua gian khó, nêu cao tinh thần sáng tạo, tận tâm phục vụ sản xuất.

Từ những nỗ lực, phấn đấu ấy, đã có nhiều đổi mới sáng tạo trong quản lý điều hành hiệu quả hệ thống tưới Bái Thượng, Sông Mực, Yên Mỹ, các hồ quan trọng khu vực miền núi, vận hành khai thác thủy điện nhỏ vùng biên giới, hệ thống cấp nước thô cho Khu Kinh tế Nghi Sơn... CT Sông Chu luôn được xem là một trong những điển hình trong khối các doanh nghiệp quản lý, khai thác công trình thủy lợi toàn quốc. Trên hành trình xây dựng và phát triển, công ty vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba; danh hiệu “Doanh nghiệp vì nhà nông” do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) trao tặng; nhiều bằng khen, giấy khen, cờ thi đua, danh hiệu của các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương. Nhưng hơn tất cả là niềm tin của Nhân dân, là những cánh đồng trĩu hạt, là dòng nước mát ngày ngày chảy về đồng quê, khu công nghiệp và đô thị...

Dòng sông Chu vẫn miệt mài chảy qua năm tháng, cần mẫn bồi đắp phù sa. Một giai đoạn phát triển mới của công ty tiếp tục được mở ra. Và trên dòng chảy ấy, hệ thống thủy nông Bái Thượng cùng những người làm thủy lợi Sông Chu vẫn đang thầm lặng tiếp tục viết nên câu chuyện đẹp về tinh thần lao động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, đoàn kết, trách nhiệm, tận tâm phục vụ sản xuất, ý chí vượt khó và khát vọng dựng xây quê hương Thanh Hóa ngày càng giàu đẹp, văn minh.

80 năm hình thành và phát triển - đó không đơn thuần chỉ là con số thống kê, ghi lại dấu mốc đơn điệu. Con số ấy là minh chứng sinh động và thuyết phục cho nỗ lực cố gắng, phấn đấu của đội ngũ lãnh đạo và tập thể cán bộ, công nhân viên, người lao động CT Sông Chu qua các thời kỳ. Và hơn tất thảy, đó là bảo chứng đắt giá cho thương hiệu, uy tín và sức sống bền bỉ - niềm vinh dự, tự hào mà không phải doanh nghiệp nào cũng có được. Dù phía trước còn nhiều khó khăn và thách thức, nhưng với truyền thống tốt đẹp của mình, với thực tế phát triển của đất nước nói chung, của tỉnh Thanh Hóa nói riêng, CT Sông Chu tiếp tục phát huy truyền thống Đoàn kết - Đổi mới - Phát triển - Hội nhập, đóng góp nhiều hơn nữa vào công cuộc CNH và HĐH quê hương, đất nước, góp phần đưa Thanh Hóa sớm trở thành một cực tăng trưởng mới, cùng với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh trở thành tứ giác phát triển ở phía Bắc theo tinh thần Nghị quyết số 58-NQ/TW ngày 5/8/2020 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển tỉnh Thanh Hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, vững vàng cùng đất nước vươn mình mạnh mẽ.

Lê Văn Thủy

Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH MTV Sông Chu

Nguồn Thanh Hóa : http://baothanhhoa.vn/he-thong-thuy-nong-dap-bai-thuong-nbsp-mot-the-ky-dan-mach-song-que-huong-289993.htm