Hết thời 9X dám tiêu cạn lương

một giờ trướcBài gốc

Phía sau tăng trưởng GDP là tâm lý bi quan của thế hệ 9X, 2K đang mất dần niềm tin vào tương lai kinh tế.

Trong nhiều thập niên, giấc mơ thịnh vượng của tầng lớp trung lưu Trung Quốc vận hành theo công thức quen thuộc: học hành chăm chỉ, tìm được công việc ổn định, mua nhà và từng bước tích lũy tài sản. Mô hình này từng tạo ra một thế hệ người tiêu dùng mạnh tay chi tiêu, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và trở thành động lực cho thị trường toàn cầu.

Song, “cỗ máy tạo ra của cải” ấy đang trục trặc, theo Business Insider.

Nhìn từ bên ngoài, nền kinh tế vẫn giữ được sự ổn định. Trung Quốc đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 5%, xuất khẩu duy trì đà tăng và sản xuất công nghiệp vẫn bền bỉ. Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực đó là tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm thanh niên khoảng 17%. Con số này thậm chí chưa phản ánh đầy đủ tình trạng nhiều sinh viên tốt nghiệp phải chấp nhận các công việc không đúng chuyên môn.

Năm ngoái, mạng xã hội Trung Quốc từng xôn xao khi một tiến sĩ chia sẻ việc chuyển sang làm shipper giao đồ ăn. Một công ty gas cũng gây chú ý khi tuyển cử nhân và thạc sĩ cho vị trí đọc công tơ.

Theo Zak Dychtwald, nhà sáng lập công ty nghiên cứu người tiêu dùng Young China Group, thế hệ trẻ đang trải nghiệm nhiều “triệu chứng của suy thoái”, dù nền kinh tế chưa thực sự rơi vào khủng hoảng.

“Niềm tin để tiêu tiền là niềm tin rằng tháng sau bạn vẫn có việc làm và tháng sau sẽ tốt như tháng này”, ông nói. Và niềm tin đó đang suy yếu.

Thế hệ tiêu dùng dè dặt

Sau khi Trung Quốc dỡ bỏ các biện pháp chống dịch cuối năm 2022, nhiều nhà kinh tế kỳ vọng làn sóng “revenge spending” (chi tiêu bù đắp) sẽ thúc đẩy tiêu dùng. Tuy nhiên, điều đó không xảy ra.

Sau cú bật ngắn đầu năm 2023, đà mua sắm nhanh chóng chững lại. Tháng 12, doanh số bán lẻ chỉ tăng 0,9% so với cùng kỳ, mức thấp nhất kể từ khi nền kinh tế mở cửa trở lại. Ngay cả trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài chín ngày, dù doanh thu du lịch và bán lẻ tăng 5,7%, chi tiêu trung bình mỗi chuyến đi vẫn giảm nhẹ.

Sự thận trọng thể hiện rõ ở người trẻ. Từng là động lực của thị trường xa xỉ, nhiều người trẻ thuộc thế hệ Millennials (1986-1996) và Gen Z (1997-2012) tại quốc gia này nay chuyển sang những lựa chọn rẻ hơn, như đồ chơi sưu tầm Pop Mart, thú bông lan truyền trên mạng xã hội hoặc tích trữ vàng nhỏ như một dạng tài sản an toàn.

Sự bi quan về tương lai ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi tiêu dùng của người trẻ xứ tỷ dân.

Theo ước tính, người tiêu dùng Trung Quốc hiện chỉ chiếm khoảng 20% doanh số xa xỉ toàn cầu, giảm mạnh so với mức khoảng 1/3 trước đây. Xu hướng này trái ngược với giai đoạn trước đại dịch, khi nhiều người trẻ thuộc “moonlight tribe”, tiêu hết lương mỗi tháng và hầu như không có tiết kiệm.

Trong gần nửa thế kỷ, bất động sản được xem là con đường chắc chắn nhất để tích lũy tài sản tại Trung Quốc. Mua nhà không chỉ là mục tiêu tài chính mà còn là điều kiện để kết hôn và biểu tượng của sự trưởng thành.

Nhưng câu chuyện đó đang thay đổi.

Giá nhà mới tại Trung Quốc đã giảm gần như liên tục kể từ giữa năm 2022. Tính trên toàn quốc, giá bất động sản đã giảm khoảng 20% so với đỉnh vào năm 2021. Ngay cả nhiều doanh nghiệp phát triển nhà ở có vốn nhà nước cũng gặp khó khăn.

Quy mô của lĩnh vực này từng phình to tới mức chiếm gần 1/3 GDP, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ dưới 1/5 tại Mỹ. Khi bong bóng bất động sản xì hơi, nguồn tích lũy tài sản quan trọng nhất của tầng lớp trung lưu cũng suy yếu theo.

Theo các ước tính, khoảng 60-70% tài sản của hộ gia đình Trung Quốc nằm trong bất động sản. Vì vậy, khi giá nhà giảm, hiệu ứng “giàu lên nhờ tài sản” cũng biến mất.

‘Cỗ máy’ tạo ra của cải Trung Quốc đã hỏng

Tâm trạng bi quan của những người trẻ thế hệ 9X, 2K tại xứ tỷ dân cũng thể hiện rõ trên mạng xã hội.

Năm 2021, phong trào “nằm thẳng” (lying flat) xuất hiện như phản ứng thầm lặng trước văn hóa làm việc khắc nghiệt “996”, từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày mỗi tuần.

Ban đầu, đó là sự từ chối làm việc quá sức. Nhưng theo thời gian, thái độ này dần mở rộng thành sự rút lui khỏi tham vọng cá nhân.

Tâm lý dè dặt của thế hệ trẻ có thể trở thành thách thức dài hạn đối với kinh tế Trung Quốc.

Một số 9X tự gọi mình là “chuột sống” (rat people), dành phần lớn thời gian ở nhà, lướt mạng và sống với chi phí tối thiểu. Một số khác trở thành “con cái toàn thời gian”, nhận tiền từ cha mẹ để làm việc nhà và chạy việc vặt.

Năm 2024, nhà kinh tế Gao Shanwen từng gây chú ý khi nhận xét tại một hội nghị rằng Trung Quốc đang có “những người già đầy năng lượng, những người trẻ vô hồn và những người trung niên tuyệt vọng”.

Niềm tin tiêu dùng suy yếu không chỉ là vấn đề của Trung Quốc. Trong nhiều năm, các doanh nghiệp toàn cầu kỳ vọng tầng lớp trung lưu của xứ tỷ dân, đặc biệt là người trẻ ở đô thị, sẽ trở thành động lực tăng trưởng cho các ngành từ hàng xa xỉ, ôtô đến du lịch.

Theo Rajiv Biswas, CEO Asia-Pacific Economics, đà tăng trưởng chậm lại của Trung Quốc là một rủi ro lớn đối với kinh tế toàn cầu năm 2026. Dù Bắc Kinh đã triển khai nhiều biện pháp kích thích tiêu dùng, hiệu quả có thể bị hạn chế nếu người trẻ vẫn lo ngại về việc làm và tài sản. Bởi suy cho cùng, chi tiêu không chỉ phụ thuộc vào tiền trong túi, mà còn vào niềm tin rằng tương lai sẽ tốt hơn hiện tại.

Như Phương

Ảnh minh họa: Reuters

Nguồn Znews : https://lifestyle.znews.vn/het-thoi-9x-dam-tieu-can-luong-post1634303.html