Loạt mô hình trí tuệ nhân tạo lớn như Sora, Kling, Dreamina đua nhau ra mắt khiến vô số người nghĩ rằng mình tìm ra đường tắt đến thành công: Tìm bản quyền một bộ truyện trên mạng, đưa vào máy tính rồi ngồi chờ đếm tiền. Nhưng thị trường thay đổi nhanh chóng.
Đầu năm nay ngành phim hoạt hình AI trải qua đợt thanh lọc khắc nghiệt. Không ít người vào ngành với giấc mộng “rút thẻ làm giàu” còn chưa kịp hoàn vốn đã thua lỗ trắng tay nên lẳng lặng rời cuộc chơi. Từ đỉnh cao đến giảm sức hút chỉ vỏn vẹn nửa năm.
“Rút thẻ” không còn tạo ra siêu phẩm
Thuật ngữ “rút thẻ” bắt nguồn từ trò gắp trứng nhựa hoặc lấy ngẫu nhiên vật phẩm trong trò chơi di động, đầy tính may rủi. Ở ngành phim hoạt hình AI, nó biến thành phương thức sáng tác mang tính chất “đặt cược”.
Sau khi nhập từ khóa, mô hình trí tuệ nhân tạo sẽ tạo hình ảnh ngẫu nhiên, có lúc đẹp đến kinh ngạc, có lúc quá đỗi kinh dị. Hình ảnh nhân vật đứng sai vị trí, động tác phi lý, biểu cảm cứng đờ… đều bị loại bỏ thẳng tay.
2025 đánh dấu sự bùng nổ của phim hoạt hình làm bằng AI tại Trung Quốc. Ảnh: Tân Hoa Xã
Tại phòng nội dung thuộc công ty MindFly (Khu Công nghiệp văn hóa số Vịnh Vận Hà trên địa bàn thành phố Gia Hưng), tiếng gõ bàn phím cùng tiếng nhấp chuột vang lên liên hồi, xen lẫn là tiếng thảo luận vài thời điểm. Đây chính là môi trường thường nhật của đội ngũ sáng tác phim hoạt hình.
Thực tập sinh Lý Giai đang tạo bối cảnh “đêm đen”. Cô đối chiếu kịch bản phân cảnh, nhập từng dòng câu lệnh vào phần mềm AI rồi nhấn Enter. Mười mấy phút sau một đoạn phim AI được tạo ra.
Lý Giai chăm chú nhìn màn hình, xem xét một cách nghiêm túc. Cần biết rằng mỗi lần “rút thẻ” đều không miễn phí mà đều phải trả bằng tiền thật. Chi phí sản xuất một đoạn phim AI thời lượng 10 phút dao động 400 - 500 Nhân dân tệ (1.500.000 - 2.000.000 đồng), nếu có cảnh phức tạp thì còn cao hơn. Số lần “rút thẻ” càng nhiều, chi phí càng lớn.
Người đứng đầu phòng nội dung công ty MindFLy Khương Xuân Giai chia sẻ: “Khi phim hoạt hình AI mới bùng nổ, hầu như tất cả mọi người đều điên cuồng “rút thẻ” và mù quáng chạy theo số lượng. Đây từng là phương thức sáng tác chủ đạo. Đưa toàn bộ kịch bản cho trí tuệ nhân tạo, để hệ thống tự phân tách nội dung, tự tạo nhân vật, tự xây dựng bối cảnh. Thành phẩm thường khá rối rắm, hỗn loạn. Vì chẳng ai dự đoán được tác phẩm nào sẽ được đón nhận trở thành siêu phẩm, nên chỉ đành dựa vào số lượng lớn nhằm cầu may mà thôi”.
“Nhưng hiện tại phương thức sáng tác thô thiển này hoàn toàn sụp đổ. Với sự nâng cấp liên tục của các mô hình thế hệ mới như Seedance 2.0, thời đại “lấy số lượng tạo kì tích” chính thức chấm dứt. Hàng loạt tác phẩm rập khuôn, chất lượng kém bị thị trường đào thải nhanh chóng. Ảo tưởng làm giàu sau một đêm tan vỡ, ngành phim hoạt hình AI bước vào cuộc đua đào thải tàn khốc”, theo Khương.
Cô nói thêm: “Trước đây trình độ của mọi người không đồng đều, thỉnh thoảng “rút được thẻ tốt” là có thể bước lên hàng ngũ người sáng tác hàng đầu. Còn giờ đây ai cũng dễ dàng tạo ra cảnh phim trên mức trung bình. Cạnh tranh không phải ở vận may nữa mà ở thực lực. Công cụ AI san bằng rào cản kỹ thuật thì rào cản thẩm mỹ quyết định thành bại. Cùng một phân cảnh, giao cho những người khác nhau “rút thẻ” thì thành phẩm hoàn toàn khác nhau”.
Tư duy sáng tác chuyên nghiệp không giống “rút thẻ”. Người sáng tác phân tách nội dung, chi tiết hóa thành cảnh xa, cảnh trung, đặc tả, toàn cảnh, kết hợp kho tài nguyên hình ảnh xây dựng từ trước để tiến hành tạo ra hình ảnh một cách tuần tự dựa trên kịch bản phân cảnh. Sau khi hoàn thành còn phải tinh chỉnh từng khung hình một.
Quy trình tưởng chừng đơn giản thực chất lại ẩn chứa vô vàn bí quyết. Tài nguyên mà người trong ngành hay nhắc đến chính là kho hình ảnh dành riêng cho AI, bao gồm hình tượng nhân vật, bối cảnh, đạo cụ, thậm chí cả vân vải trên trang phục hay chi tiết bị mài mòn trên đạo cụ. Trên máy tính của Lý Giai có đến hàng chục thư mục tư liệu loại này với dung lượng lưu trữ cực kỳ khổng lồ.
Cô Khương giới thiệu: “Với một bộ phim 60 tập, đầu tiên mỗi người chúng tôi tự đọc kịch bản, sau đó có buổi đọc kịch bản nhóm, rồi dành 1 - 2 ngày phân tách nội dung, 2 - 3 ngày xây dựng kho tài nguyên hình ảnh chuyên dụng. Chỉ có thiết lập bộ tiêu chuẩn thẩm mỹ thống nhất thì mới tránh được sự rối rắm và méo mó của hình ảnh do AI tạo ra”.
Muốn cho ra đời nội dung chất lượng cao, con người không chỉ đơn thuần là sao chép AI, mà cần sáng tạo dẫn dắt toàn bộ quá trình. Ngược lại những ai chỉ biết nhập câu lệnh một cách máy móc và “rút thẻ” mù quáng sẽ bị giảm sút giá trị, không tránh khỏi kết cục bị đào thải.
Muốn cho ra đời nội dung chất lượng cao, con người không chỉ đơn thuần là sao chép AI. Ảnh: Sina
Làm sao sử dụng hiệu quả AI?
“Hình ảnh tạo ra bởi AI quá rập khuôn, màu nền nhạt nhẽo và đơn điệu. Trí tuệ nhân tạo như một “kẻ ngốc thông minh” biết thực hiện chính xác lệnh cơ bản như tạo cảnh đoàn tụ hay cảnh tương tác, nhưng không hiểu được cảm xúc và kịch tính trong khung hình”, theo Khương.
Cô là họa sĩ được đào tạo bài bản, gắn bó với ngành hoạt hình và điện ảnh nhiều năm, từng tham gia làm kịch bản phân cảnh cho không ít bộ phim. Những kiến thức cơ bản từ thời vẽ tay từng khung hình giờ đây trở thành năng lực cốt lõi để Khương làm chủ AI.
Cô nhận xét hoạt hình làm bằng AI đã đưa ngành vượt qua giai đoạn phân công lao động đơn giản, sáng tác như dây chuyền sản xuất. Ngành đang rất cần lao động đa năng: hiểu về viết kịch bản, thành thạo ngôn ngữ nghe nhìn, sở hữu gu thẩm mỹ độc đáo, biết truyền tải ý tưởng cho trí tuệ nhân tạo.
AI cũng có mặt tốt. Công nghệ tiên tiến giúp giảm đáng kể chi phí sáng tác lẫn chu kỳ sản xuất. Tương tự quy trình làm phim truyền thống, sáng tác phim hoạt hình bằng AI cũng đòi hỏi đọc kịch bản, hoàn thiện thiết kế nhân vật, lên kế hoạch bối cảnh và đạo cụ, tiến hành quay. Tuy nhiên thời gian rút ngắn từ vài tháng thậm chí hàng năm xuống còn vài tuần.
Tại MindFly, năng suất bình thường của phòng nội dung là 1 người mỗi ngày hoàn thành 1 tập phim, nhưng từng có tuần đội ngũ 7 người (6 người sáng tác cùng 1 biên tập) cho ra đời 18 tập.
Mặc dù trí tuệ nhân tạo đem lại mô hình sáng tác “1 người 1 máy” rất đơn giản, đội ngũ vẫn kiên trì với phương thức cùng sáng tác. Họ thường ngồi lại với nhau để suy nghĩ từng cảnh hoặc phân đoạn câu chuyện.
Khương chia sẻ: “AI chỉ là công cụ. Sáng tạo không thể phát triển trong điều kiện cô lập. Cảm hứng và sự ấm áp từ sự giao thoa ý tưởng giữa con người là điều mà trí tuệ nhân tạo không bao giờ bắt chước được”.
Cẩm Bình