Hiểm họa từ 'cơn sốt' độ, chế pin xe điện

2 giờ trướcBài gốc

Độ pin xe điện: An toàn hay rủi ro chực chờ?

Thử tìm kiếm từ khóa "độ pin xe điện" trên Internet, người dùng dễ dàng bắt gặp các bài đăng quảng cáo dịch vụ nâng cấp pin, thay cell lithium, tăng quãng đường di chuyển hay cải thiện hiệu năng xe điện.

Từ nhu cầu thực tế, các nhóm Facebook trao đổi về độ pin cũng nhanh chóng hình thành. Cụ thể, một cộng đồng công khai với hàng nghìn thành viên mang tên “Độ và nâng cấp pin xe điện (VinFast Klara, NIU, Xmen, 133s,...)” hiện đang thu hút lượng lớn người dùng theo dõi, tích cực trao đổi.

Cộng đồng "Độ và nâng cấp pin xe điện" công khai thu hút hàng nghìn thành viên (Ảnh chụp màn hình)

Chỉ cần lướt qua phần giới thiệu và các bài đăng, có thể thấy nội dung trong nhóm khá đa dạng: từ chia sẻ kinh nghiệm sử dụng pin, tư vấn kỹ thuật, cho tới mua bán cell pin lithium, bộ quản lý pin (BMS), sạc và dịch vụ nâng cấp bộ pin cho xe điện. Nhiều bài viết quảng cáo các loại cell pin với thông số kỹ thuật chi tiết như dung lượng, nội trở, ngày sản xuất, khả năng xả dòng… một cách chi tiết, có chuyên môn.

Không chỉ các dòng xe điện phổ thông như Xmen, Yadea hay Dibao, nhiều bài đăng còn xuất hiện nhu cầu "độ pin" cho các mẫu VinFast, hoặc xe điện công suất cao để tăng quãng đường di chuyển sau mỗi lần sạc.

Bài đăng tìm người "độ pin" cho xe VF3 thu hút nhiều bình luận trao đổi (Ảnh chụp màn hình)

Thậm chí, một số đơn vị quảng cáo có thể nâng phạm vi hoạt động của xe lên gấp 1,5–2 lần so với thiết kế ban đầu bằng cách thay pack pin dung lượng lớn hoặc gắn thêm pin phụ vào cốp xe.

Tại một cộng đồng Facebook khác, bức ảnh ghi lại cảnh một khối pin 60V-30Ah, loại dung lượng cao phổ biến cho xe độ trong tình trạng cháy đen một góc, các cell pin bung tróc và dây điện chằng chịt nhận về nhiều lượt bình luận.

Bức ảnh ghi lại cảnh khối pin 60V-30Ah dùng cho xe độ bị cháy đen, bong tróc (Ảnh chụp màn hình)

Dưới bài đăng, nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại về mức độ an toàn của các bộ pin tự lắp ráp, đặc biệt khi sử dụng trong điều kiện vận hành liên tục, hay sạc không đúng cách.

Bên cạnh đó, cũng có ý kiến nhìn nhận việc nâng cấp pin giúp cải thiện quãng đường di chuyển với chi phí thấp, phù hợp nhu cầu của một bộ phận người dùng, nhất là những người chạy xe công nghệ. Tuy vậy, đa số bình luận đều thừa nhận nguy cơ cháy nổ là vấn đề đáng lo ngại, nếu việc độ pin không được kiểm soát và đảm bảo an toàn kỹ thuật.

Khảo sát trên các website chuyên pin xe điện trong quý I–II/2026 cho thấy, thị trường nâng cấp pin đang phát triển khá sôi động, với nhiều mức giá và cấu hình khác nhau, tùy dòng xe.

Nếu như giai đoạn 2024–2025, các gói “độ pin” phổ biến chủ yếu dừng ở việc bổ sung pin phụ 20–30 Ah với chi phí khoảng 5–7 triệu đồng, thì nhiều đơn vị hiện nay đã chào bán cả các bộ pin lithium dung lượng lớn 45–60 Ah, thậm chí thay toàn bộ pack pin nguyên bản cho xe điện phổ thông.

Cập nhật bảng giá từ một số website và bài đăng dịch vụ, giá pin lithium 60V–30Ah hiện dao động khoảng 5,6–7,5 triệu đồng, trong khi các bộ pin 72V–45Ah có thể lên tới 9–12 triệu đồng tùy loại cell, công nghệ pin và chính sách bảo hành.

Pin kém chất lượng: Nguy cơ cháy nổ tăng cao

Trong vài năm gần đây, tình trạng cháy xe điện (đặc biệt là xe máy điện và xe đạp điện) được ghi nhận tại nhiều địa phương trên toàn quốc. Một số vụ cháy nghiêm trọng liên quan đến xe điện xảy ra trong nhà dân, nhà trọ, chủ yếu trong quá trình sạc qua đêm. Đáng chú ý, đã có những trường hợp gây thiệt hại lớn về người và tài sản, điển hình như các vụ việc tại TP.Hồ Chí Minh và Bà Rịa – Vũng Tàu.

Tình trạng cháy xe điện có xu hướng gia tăng tại Việt Nam trong vài năm gần đây (Ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, lực lượng chức năng cũng ghi nhận hàng chục vụ cháy liên quan đến pin và phương tiện sử dụng điện. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự cố pin, sạc không đúng cách hoặc thiết bị không đảm bảo chất lượng.

Các thử nghiệm được công bố bởi Hiệp hội Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (PCCC & CNCH) Việt Nam cho thấy, đám cháy pin lithium - ion có thể phát nổ mạnh, nhiệt độ vượt 500 độ C và rất khó dập bằng các loại bình chữa cháy thông thường. Tuy vậy, Việt Nam vẫn chưa có bộ quy chuẩn phòng cháy chữa cháy riêng dành cho pin xe điện, dù số lượng vụ cháy có xu hướng gia tăng.

Thị trường "độ chế" pin xe điện kéo theo những lo ngại về an toàn cháy nổ và khoảng trống quản lý kỹ thuật (Ảnh minh họa)

Trước thực trạng này, một số doanh nghiệp xe điện đã bắt đầu công khai khuyến cáo người dùng không tự ý can thiệp, “độ chế” pin hoặc sử dụng linh kiện không chính hãng.

Đáng chú ý nhất là VinFast. Doanh nghiệp nhiều lần nhấn mạnh việc sử dụng pin, bộ sạc và linh kiện chính hãng trong tài liệu hướng dẫn sử dụng và chính sách bảo hành. Đồng thời, VinFast xây dựng hệ sinh thái đổi pin và phân phối pin chính hãng để hạn chế nguy cơ phát sinh từ pin trôi nổi, pin “độ”.

Tuy vậy, sau khi VinFast dừng mô hình thuê pin với nhiều dòng xe từ năm 2025, trên các diễn đàn xuất hiện nhiều thảo luận của người dùng về khả năng thị trường pin “độ” phát triển mạnh hơn do chênh lệch chi phí thay pin chính hãng.

Tương tự, Selex Motors cũng đề cao yếu tố tiêu chuẩn an toàn pin và quản lý hệ sinh thái pin tập trung. Hãng công bố pin đạt đúng tiêu chuẩn theo quy định, đồng thời tích hợp các cơ chế giám sát nhiệt độ, chống rò điện, quá áp, quá dòng trong hệ thống pin và trạm đổi pin. Việc xây dựng hệ sinh thái pin riêng để hạn chế tình trạng người dùng tự ý thay đổi kết cấu pin.

Hầu hết các doanh nghiệp xe điện đều có điểm chung là từ chối bảo hành nếu người dùng tự ý thay đổi hệ thống điện, pin hoặc sử dụng linh kiện ngoài hãng.

Cẩn trọng với "bức tranh hai mặt"

Trả lời phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân, ông Chu Quang Thái - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Ô tô, xe máy, xe đạp Việt Nam cho biết, hiện tượng độ chế, nâng cấp pin xe điện đang lan rộng là "bức tranh hai mặt" phản ánh thực trạng của thị trường xe điện Việt Nam hiện nay.

Ông Chu Quang Thái - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Ô tô, xe máy, xe đạp Việt Nam

Về mặt tích cực, xu hướng này cho thấy xe điện bước đầu đã trở thành phương tiện di chuyển phổ biến trong đời sống hàng ngày. Người dân sử dụng xe với tần suất cao hơn, quãng đường di chuyển dài hơn, từ đó nảy sinh nhu cầu thực tế về việc tăng dung lượng pin và cải thiện công suất vận hành.

Ông Thái chỉ ra ba nguyên nhân chính khiến nhu cầu nâng cấp pin xe điện ngày càng gia tăng:

Thứ nhất là lo ngại về quãng đường di chuyển ngắn và thời gian sạc kéo dài so với nhu cầu thực tế. Nhiều dòng xe máy điện đời cũ hoặc giá rẻ (đặc biệt là xe sử dụng ắc quy chì) chỉ đi được khoảng 40–50km mỗi lần sạc và hiệu suất giảm nhanh theo thời gian. Vì vậy, không ít người dùng có xu hướng nâng cấp lên pin lithium để tăng quãng đường lên 80–100km, đáp ứng nhu cầu đi lại hằng ngày.

Thứ hai là sự dịch chuyển của nhóm khách hàng thương mại, đặc biệt là tài xế xe ôm công nghệ và shipper. Đây là nhóm sử dụng xe với cường độ cao 10–12 giờ mỗi ngày, khiến pin nguyên bản khó đáp ứng, từ đó phát sinh nhu cầu sử dụng các loại pin dung lượng lớn hoặc “độ” pin để kéo dài thời gian hoạt động.

Thứ ba là yếu tố chi phí. So với việc mua mới một xe máy điện cao cấp, nhiều người chọn phương án nâng cấp pin trên xe cũ với chi phí thấp hơn, dao động từ vài triệu đến hơn chục triệu đồng.

Tuy vậy, ở mặt tiêu cực, sự bùng nổ tự phát của việc độ chế pin xe điện đang tạo ra một “thị trường xám” rủi ro, đặc biệt liên quan đến an toàn kỹ thuật và phòng chống cháy nổ.

Về mặt kỹ thuật, việc thay đổi dung lượng hoặc cấu hình pin ảnh hưởng đáng kể đến sự đồng bộ của toàn bộ hệ thống xe. Trước hết là hệ thống quản lý pin (BMS). Nhiều cơ sở độ chế sử dụng mạch BMS giá rẻ, chưa được kiểm định hoặc không đạt tiêu chuẩn, không tương thích với bộ điều khiển trung tâm (ECU/Controller) của xe. Điều này khiến hệ thống không thể nhận diện chính xác tình trạng pin, dẫn đến hiện tượng sạc quá mức hoặc xả cạn kiệt. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây mất an toàn và cháy nổ.

Bên trong khối pin độ mà các xưởng sử dụng để nâng quãng đường xe máy điện (Ảnh: Phúc Hậu)

Bên cạnh đó, việc nâng cấp pin thường kéo theo thay đổi điện áp, chẳng hạn từ 60V lên 72V, hoặc tăng dòng xả. Tuy vậy, các bộ phận nguyên bản như IC điều khiển, động cơ hay hệ thống dây dẫn không được thiết kế để chịu tải cao hơn. Khi vận hành, điều này có thể gây quá nhiệt, làm chảy dây điện, hỏng IC hoặc thậm chí cháy cuộn dây trong động cơ.

Ngoài ra, yếu tố an toàn điện cũng là điểm yếu đáng kể. Các bộ pin độ thủ công thường không đảm bảo tiêu chuẩn chống nước (IP67), vỏ hộp gia công sơ sài. Khi xe di chuyển qua khu vực ngập nước hoặc trong quá trình rửa xe, nước xâm nhập có thể gây rò điện, chập mạch và mất an toàn.

Cảnh báo về an toàn, ông Thái nhấn mạnh nguy cơ lớn nhất của việc độ pin là cháy nổ. Pin lithium-ion có mật độ năng lượng cao, nếu xảy ra tình trạng quá tải, chập mạch hoặc sử dụng cell pin kém chất lượng, hiện tượng “thoát nhiệt” (thermal runaway) có thể xuất hiện. Khi đó, đám cháy bùng phát rất nhanh, nhiệt độ tăng cao đột ngột và các phương tiện chữa cháy thông thường khó thể kiểm soát.

“Phần lớn các cơ sở độ pin hiện nay hoạt động dưới dạng xưởng nhỏ lẻ, thiếu tiêu chuẩn kiểm định an toàn kỹ thuật rõ ràng. Việc chạy theo dung lượng lớn với chi phí rẻ khiến chất lượng cell pin và kỹ thuật lắp ráp bị xem nhẹ, dẫn đến nguy cơ cháy nổ cực kỳ cao, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của cộng đồng”, ông Chu Quang Thái cho biết.

Bên cạnh đó, người dùng có thể mất quyền lợi bảo hành khi can thiệp vào hệ thống điện; chịu thiệt hại kinh tế do pin độ thường có tuổi thọ thấp, nhanh suy giảm chất lượng; và đối mặt rủi ro pháp lý nếu việc thay đổi kết cấu xe không đúng thiết kế được phê duyệt.

Đề xuất xây dựng khung tiêu chuẩn cho pin xe điện thay thế

Để thị trường “độ pin” xe điện tự phát dần thu hẹp, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Ô tô, xe máy, xe đạp Việt Nam khuyến nghị các hãng xe cần tiếp tục nâng cấp dung lượng pin với giá thành hợp lý hơn, đồng thời mở rộng hạ tầng trạm sạc và trạm đổi pin. Khi đó, người dùng sẽ có xu hướng ưu tiên các giải pháp chính hãng thay vì sử dụng pin tự chế tiềm ẩn rủi ro.

Tuy nhiên, hoạt động “nâng cấp năng lượng” không nhất thiết biến mất, mà có thể phát triển theo hướng thị trường phụ trợ (aftermarket) được hợp pháp hóa, tương tự như độ mâm hay nâng cấp hệ thống treo trên ô tô. Để làm được điều này, cần sớm xây dựng khung pháp lý rõ ràng, trong đó Nhà nước ban hành các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật (TCVN) đối với pin xe điện thay thế.

Bên cạnh đó, các đơn vị sản xuất và lắp ráp pin bên thứ ba phải được cấp phép, đáp ứng đầy đủ điều kiện kỹ thuật và trải qua quy trình kiểm định nghiêm ngặt trước khi đưa sản phẩm ra thị trường. Việc thiết lập “hàng rào kỹ thuật” giúp loại bỏ các cơ sở sản xuất manh mún; và giữ lại những doanh nghiệp có năng lực công nghệ, đảm bảo tiêu chuẩn an toàn.

Xét về khía cạnh đổi mới sáng tạo, ông Thái cho rằng cần thúc đẩy các doanh nghiệp phụ trợ trong lĩnh vực pin và lưu trữ năng lượng phát triển các công nghệ đã được kiểm chứng và đảm bảo tiêu chuẩn an toàn. Qua đó, hình thành một thị trường “năng lượng di động” phục vụ nhu cầu ngày càng lớn trong quá trình chuyển đổi sang xe điện.

Không chỉ tại Việt Nam, tình trạng can thiệp, “độ pin” xe điện cũng đang khiến nhiều quốc gia lo ngại vì nguy cơ cháy nổ.

Trước đó, chuyên trang xe đạp điện PinkBike dẫn cảnh báo từ tổ chức an toàn điện Electrical Safety First cho rằng xe điện và các bộ pin mua từ bên thứ ba tiềm ẩn rủi ro cao do khó bảo đảm các tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật. Đặc biệt, việc thay đổi cấu trúc pin hoặc sử dụng pin không chính hãng có thể làm tăng nguy cơ quá nhiệt và chập cháy.

Trong khi đó, trang News.com.au dẫn cảnh báo từ lực lượng cứu hỏa bang New South Wales (Australia), kêu gọi người dân không tự ý chỉnh sửa xe điện, đặc biệt không can thiệp vào hệ thống pin. Theo cơ quan này, nhiều vụ cháy gần đây có liên quan trực tiếp đến pin tự chế hoặc sử dụng sai bộ sạc.

Nghiêm trọng hơn, một vụ cháy tại khu vực Granville được xác định nguyên nhân xuất phát từ bộ pin tự chế lắp trên xe điện. Giám đốc Sở Cứu hỏa Dewberry cho biết chỉ trong một đêm, lực lượng cứu hỏa đã tiếp nhận 4 cuộc gọi khẩn cấp liên quan cháy scooter điện, trong đó có 2 vụ liên quan xe độ chế không an toàn hoặc dùng bộ sạc không phù hợp.

Các cảnh báo quốc tế cho thấy, cùng với tốc độ phổ cập xe điện, bài toán quản lý pin, tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn cháy nổ đang trở thành vấn đề toàn cầu, thay vì chỉ là rủi ro cá nhân của người dùng.

Mai Quyên

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/hiem-hoa-tu-con-sot-do-che-pin-xe-dien-10416398.html