Hiện thực giấc mơ an cư - Bài 1: Nhọc nhằn cuộc đua mua nhà giá rẻ

một giờ trướcBài gốc

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, bảo đảm chỗ ở cho người dân, nhất là người thu nhập thấp và lao động đô thị, không chỉ là vấn đề an sinh xã hội mà còn là nền tảng để ổn định nguồn nhân lực, thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Tại buổi làm việc với một số cơ quan về tình hình triển khai Chỉ thị số 34-CT/TW của Ban Bí thư về nhà ở xã hội và định hướng phát triển nhà ở thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu: “Chính sách nhà ở trong giai đoạn đoạn mới phải được thiết kế với tư duy mới, tầm nhìn mới, đảm bảo mọi người đều có chỗ ở”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, từ nay đến 2030, nhà ở để bán vẫn cần thiết, nhưng nhà ở cho thuê phải được xác định là trụ cột chiến lược, nhất là tại các đô thị lớn, khu công nghiệp, vùng nhập cư lao động và các địa bàn có giá nhà vượt xa mặt bằng thu nhập của người dân.

Thông điệp này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ phản ánh sự sâu sát với thực tiễn mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ chính sách nhà ở theo hướng lấy người dân làm trung tâm, mở ra lối đi chiến lược cho giai đoạn tới.Nhìn từ thực tế, giá căn hộ thương mại leo thang, nhà ở xã hội từng được kỳ vọng là “phao cứu sinh” cho người thu nhập thấp song hành trình chạm tới giấc mơ an cư đang là cuộc đua khốc liệt bởi áp lực tài chính, “ma trận” thủ tục và xác suất may rủi, biến tướng thành suất đầu tư trục lợi… Phóng viên TTXVN thực hiện loạt bài “Hiện thực giấc mơ an cư” mang đến cái nhìn toàn cảnh từ nhọc nhằn thực tế, vướng mắc chính sách, tiếp cận vốn còn khó khăn đến giải pháp giúp tháo gỡ nút thắt đầu cơ, mở ra cánh cửa an cư bền vững. Đó là thay vì dồn mọi áp lực vào việc mua đứt bán đoạn, định hướng mới đang dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình phát triển nhà ở xã hội cho thuê dài hạn với chi phí hợp lý.

Giá căn hộ thương mại leo thang, nhà ở xã hội được kỳ vọng là “phao cứu sinh” cho người thu nhập thấp. Ảnh minh họa.

Bài 1: Nhọc nhằn cuộc đua mua nhà giá rẻ

Trong dòng người xếp hàng xuyên đêm để hồ sơ mua dự án nhà ở xã hội tại ô đất CT3 thuộc khu đô thị mới Kim Chung (Thăng Long Green City), chị Hoàng Hà (Tây Mỗ - Hà Nội) chia sẻ, nhà thương mại thì gia đình không dám nghĩ tới nữa bởi giá quá cao nên nhà ở xã hội là cơ hội cuối cùng để có chỗ ở ổn định. Đây là tâm trạng chung của nhiều người dân như chị Hà, nhưng để bước qua cánh cửa ấy, họ đang phải tham gia vào một cuộc đua ngày càng khốc liệt, không chỉ cần tiền, còn phải cần may mắn sau khi trải qua thử thách của “ma trận” thủ tục.

* Tiền chưa đủ, vẫn cần may mắn

Nhà ở xã hội từng được xem là “phao cứu sinh” cho người thu nhập thấp tại các đô thị lớn. Song ở Hà Nội, nơi giá căn hộ thương mại liên tục leo thang, cuộc săn mua nhà ở xã hội xác định căng thẳng không kém những đợt mở bán bất động sản cao cấp.

Mỗi lần có dự án mới công bố nhận hồ sơ, thông tin lập tức lan nhanh trong các nhóm công nhân, giáo viên, nhân viên văn phòng trẻ hay lao động nhập cư trên mạng xã hội.

Người dân thức xuyên đêm chờ lấy phiếu hẹn nộp hồ sơ mua dự án nhà ở xã hội tại phường Nam Tra Trang. Ảnh: BT

Tại các dự án NHS Trung Văn, N01 Hạ Đình hay Ecohome, lượng người nộp hồ sơ đều vượt xa số căn hộ được bán ra. Người ta truyền nhau cách xin giấy xác nhận, thời gian mở cổng đăng ký, kinh nghiệm bốc thăm, thậm chí cả “mẹo tăng cơ hội được duyệt”.

Dự án nhà ở xã hội Rice City Long Châu ở Long Biên - Hà Nội, chủ đầu tư công bố hơn 1.700 căn hộ mở bán với mức giá gần 30 triệu đồng mỗi m2. Một căn hộ 70 m2 tại đây có giá xấp xỉ 2 tỷ đồng - mức mà nhiều công nhân gọi là “giá của giấc mơ”.

Thế nhưng, số lượng người đăng ký vẫn quá đông so với nguồn cung nên chủ đâu tư dự án Rice City Long Châu cũng là nơi đầu tiên sử dụng hình thức thu hồ sơ online.

Theo ông Lê Quang Huy - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP BIC Việt Nam - Đại diện Liên danh Chủ đầu tư dự án Rice City Long Châu, hình thức này vừa công bằng, minh bạch, người dân không phải đến trực tiếp cơ quan quản lý để nộp hồ sơ, giảm chi phí đi lại, in ấn và chờ đợi, giảm thiểu cơ chế “xin - cho” hoặc thất lạc hồ sơ giấy.

“Có nhưng dự án thu 40 hồ sơ bản cứng một ngày, người dân phải đi từ đêm hôm trước để xếp hàng nộp hồ sơ, chen lấn, xung đột gây mất trật tự, thậm chí có cả công ty môi giới cho người đứng xếp hàng và bán chỗ xếp hàng nộp hồ sơ lên tới cả chục triệu đồng. Do đó, thu hồ sơ online nhằm thuận tiện cho người dân nhất, phù hợp xu hướng sáng tạo đổi mới và để tránh các trường hợp trục lợi cá nhân của các đối tượng môi giới” – ông Huy phân tích.

Thế nhưng, dù online hay xếp hàng theo cách cũ thì một ngày những người xử lý hồ sơ cũng chỉ có giới hạn. Theo ông Huy, công ty đã cố gắng tổ chức nguồn lực để xử lý tối đa 70 hồ sơ trong một ngày và diễn ra trong thời hạn 30 ngày phục vụ người dân nộp online cả ngày Thứ 7, chỉ xin nghỉ ngơi ngày chủ nhật mà thôi.

Anh Nghĩa - nhân viên IT ở Xuân Đỉnh kể, bản thân từng thức tới 2h sáng để canh website đăng ký mở bán nhưng trang liên tục báo lỗi. Dù đã “F5” cả đêm mà không vào được. Không ít người phải xin nghỉ làm để đi nộp hồ sơ trực tiếp vì lo hệ thống quá tải. Nhưng ngay cả khi hồ sơ hợp lệ, người mua vẫn chưa chắc có nhà.

Chị Diệu Thúy - người từng hai lần “trượt” cơ hội mua nhà ở xã hội chia sẻ, nhiều dự án áp dụng hình thức chấm điểm hoặc bốc thăm quyền mua khi số lượng đăng ký vượt quá nguồn cung. Lần đầu, hồ sơ bị loại vì thiếu xác nhận cư trú. Lần thứ hai, hồ sơ hợp lệ nhưng không trúng suất bốc thăm.

“Tôi không biết phải cố thêm bao nhiêu năm nữa” - chị Thúy nói và trường hợp của gia đình này cũng không phải là cá biệt.

Theo Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS), nguồn cung nhà ở xã hội tại Hà Nội hiện chỉ đáp ứng được một phần rất nhỏ nhu cầu thực tế của người thu nhập thấp. Tỷ lệ cạnh tranh tại nhiều dự án luôn ở mức cao, khiến việc sở hữu nhà ở xã hội ngày càng khó khăn.

TS. Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch VARS nhận định, nghịch lý lớn nhất hiện nay là người có nhu cầu thật lại khó tiếp cận nhất. Những người lao động thu nhập thấp thường hạn chế về tài chính, thời gian và khả năng tiếp cận thông tin. Trong khi quy trình mua nhà ở xã hội lại đòi hỏi rất nhiều thủ tục và sự theo đuổi liên tục.

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV cho rằng, áp lực lớn nhất hiện nay nằm ở sự lệch pha giữa nhu cầu và nguồn cung. Nhu cầu nhà ở giá phù hợp tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh rất lớn, nhưng số lượng dự án triển khai thực tế còn hạn chế. Khi cung quá ít so với cầu, việc cạnh tranh là điều tất yếu.

Nếu không tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý và quỹ đất cho nhà ở xã hội, người lao động sẽ tiếp tục phải tham gia vào “cuộc đua xác suất” để mua nhà – ông Lực nói.

* Ma trận thủ tục

Để mua được một căn nhà ở xã hội, người lao động phải chứng minh mình đủ điều kiện được hỗ trợ. Và hành trình đó thường bắt đầu bằng một “ma trận giấy tờ”.

Một bộ hồ sơ có thể gồm: giấy xác nhận chưa có nhà ở, xác nhận thu nhập, xác nhận cư trú, hợp đồng lao động, giấy đóng bảo hiểm xã hội, xác nhận tình trạng hôn nhân... Với người lao động nhập cư, mỗi loại giấy là một lần chạy đi chạy lại.

Chị Phạm Thị Lan, giáo viên mầm non quê Nghệ An, hiện dạy tại Hà Đông (Hà Nội), cho biết chị mất gần hai tháng để hoàn thiện hồ sơ mua nhà ở xã hội. Quê ở xa, còn làm việc ở Hà Nội nên xin giấy gì cũng rất vất vả. Có lần chị bị trả hồ sơ chỉ vì mẫu xác nhận thu nhập không đúng biểu mẫu mới. Chị Lan phải xin nghỉ dạy để làm lại từ đầu.

Hàng nghìn người xếp hàng bốc thăm mua nhà ở xã hội. Ảnh: Minh Nghĩa/TTXVN

Theo các chuyên gia, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở việc dữ liệu chưa liên thông. Người dân vẫn phải tự đi xin xác nhận thủ công từ nhiều cơ quan khác nhau thay vì được đối chiếu trên hệ thống dữ liệu dân cư hoặc bảo hiểm xã hội.

Trong khoảng trống đó, dịch vụ “làm hồ sơ trọn gói” bắt đầu nở rộ. Trên các hội nhóm Facebook xuất hiện nhiều quảng cáo “bao đậu nhà ở xã hội”, “hỗ trợ suất nội bộ”, “hoàn thiện hồ sơ nhanh”. Một môi giới tại Hà Nội nhận làm hồ sơ với giá từ 1 đến 3 triệu đồng tùy từng dự án.

Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, cho rằng sự phức tạp của thủ tục đang vô tình tạo ra “đất sống” cho dịch vụ trung gian. Khi quy trình quá rườm rà và thiếu minh bạch, người dân sẽ tìm tới môi giới hoặc dịch vụ làm hộ. Điều này làm méo mó chính sách hỗ trợ dành cho người thu nhập thấp.

Theo ông Tú, nhiều thủ tục hiện nay vẫn mang tính “xin - cho”, phụ thuộc quá nhiều vào xác nhận giấy tờ thủ công từ địa phương hoặc cơ quan công tác. Đáng lẽ dữ liệu về cư trú, thu nhập, bảo hiểm xã hội phải được kết nối để giảm gánh nặng cho người dân.

Đồng quan điểm, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh cho rằng, quy trình hiện tại đang nặng về quản lý hành chính hơn là phục vụ người mua. Người thu nhập thấp là nhóm yếu thế nhất về thời gian và khả năng tiếp cận thông tin. Nhưng chính họ lại phải chạy qua nhiều cơ quan nhất để hoàn thiện hồ sơ.

Nếu quy trình không được số hóa và minh bạch hơn, nhà ở xã hội sẽ tiếp tục trở thành cuộc đua mà người yếu thế luôn bất lợi.

* Nhà giá rẻ nhưng không thật sự rẻ

Ngay cả khi vượt qua vòng hồ sơ, bài toán tiền bạc vẫn khiến nhiều người chùn bước. Nhà ở xã hội tại Hà Nội hiện dao động trong ngưỡng 19-29 triệu đồng/m2. Với căn hộ 50-70 m2, tổng giá trị thường từ gần 1 tỷ đồng đến 2 tỷ đồng. Người mua phải thanh toán trước khoảng 20-30%, tương đương 300-500 triệu đồng. Phần còn lại vay ngân hàng trong 15-20 năm.

Với các gia đình công nhân hoặc viên chức trẻ, đây là áp lực kéo dài hàng chục năm. Vợ chồng chị Hoàng Hà (Tây Mỗ - Hà Nội) tính toán, nếu được mua căn hộ 70 m2 tại dự án Thăng Long Green City khoảng 1,4 tỷ đồng, gia đình phải trả trước gần 400 triệu đồng - số tiền tích góp sau nhiều năm đi làm.

Nhưng khoản vay còn lại khiến mỗi tháng gia đình chị Hà phải trả khoảng 9 triệu đồng cả gốc lẫn lãi. Trong khi đó, tổng thu nhập hai vợ chồng chỉ khoảng 23 triệu đồng. Tiền học của con, tiền ăn, tiền điện nước… cùng hàng loạt khoản chi khác phải “thắt lưng buộc bụng”. Nhưng nếu chỉ cần một người mất việc là không “gánh nổi” – chị Hà chia sẻ.

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế tài chính, cho rằng mức giá nhà ở xã hội hiện nay đang dần vượt khỏi khả năng của nhiều lao động phổ thông. Nếu giá căn hộ tiệm cận 2 tỷ đồng thì với công nhân hoặc người trẻ mới đi làm, đây vẫn là gánh nặng rất lớn, dù được vay ưu đãi.

“Vấn đề không chỉ nằm ở giá bán mà còn ở thu nhập của người lao động tăng quá chậm so với tốc độ tăng giá nhà. Một gia đình trẻ hiện nay có thể phải dành 50-60% thu nhập hàng tháng để trả nợ mua nhà. Đó là mức rất rủi ro”, ông Thịnh nhận định.

TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng cho rằng, nhiều người lao động đang đứng trước lựa chọn khó khăn giữa “mua nhà bằng mọi giá” hoặc tiếp tục ở trọ dài hạn.

Khoản vay 15-20 năm đồng nghĩa với áp lực tài chính rất dài. Chỉ cần biến cố như mất việc hoặc đau ốm là nguy cơ nợ xấu xuất hiện. Theo ông Hiếu, nếu không có thêm chính sách tín dụng dài hạn với lãi suất thấp hơn, rất nhiều người thu nhập thấp vẫn khó đủ khả năng mua nhà dù đã tiếp cận được dự án.

Cảm xúc vui buồn lẫn lộn đan xen giữa trường trường hợp người “thở phào” khi cầm được phiếu tiếp nhận với người phải lặng lẽ ra về vì thiếu giấy xác nhận hoặc sai biểu mẫu... Tuy nhiên, chặng đua khó khăn vẫn còn tiếp diễn cho đến khi may mắn mỉn cười với kết quả bốc thăm trúng quyền được mua căn hộ.

Giấc mơ an cư vẫn còn xa vời với người thu nhập thấp tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh - nơi giá nhà tăng nhanh hơn tốc độ tích lũy của người lao động. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng khắc nghiệt này, người mua không chỉ cần tiền mà họ còn cần thời gian, sự kiên trì, khả năng chạy thủ tục và đôi khi cả may mắn.

Đâu đó trong khắp thành phố, nhiều gia đình vẫn tiếp tục thuê trọ với giấc mơ an cư chưa chạm tới. Hay ở vùng ven đô, những dãy trọ công nhân vẫn sáng đèn mỗi tối giữa không gian chật chội, tạm bợ và kéo dài.

Những câu chuyện ấy cho thấy nhà ở xã hội không chỉ là bài toán về bất động sản hay tín dụng, mà phía sau mỗi căn hộ là sự ổn định của một gia đình, là cơ hội học hành của con trẻ, là động lực để người lao động yên tâm cống hiến và gắn bó với đô thị.

Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về bảo đảm mọi người dân đều có chỗ ở không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới chính sách nhà ở mà còn mở ra một lối đi chiến lược cho giai đoạn tới. Nhà ở cho thuê phải được xác định là trụ cột chiến lược và đây chính là tấm lưới an sinh cốt lõi, giúp tháo gỡ nút thắt đầu cơ và mở rộng cánh cửa an cư bền vững.

Bài 2: Khi nhà ở xã hội bị biến tướng thành “suất đầu tư sinh lời”

https://bnews.vn/hien-thuc-giac-mo-an-cu-bai-2-bien-tuong-suat-dau-tu-sinh-loi/423356.html

Thu Hằng/Bnews/vnanet.vn

Nguồn Bnews : https://bnews.vn/hien-thuc-giac-mo-an-cu-bai-1-nhoc-nhan-cuoc-dua-mua-nha-gia-re/423355.html