Hiếu Văn Ngư: Bền bỉ dẫn đường vào miền di sản

2 giờ trướcBài gốc

Hiếu Văn Ngư và các dự án bảo tồn văn hóa truyền thống.

Từ “chú cá nhỏ” khát khao lan tỏa nghệ thuật truyền thống…

Tham gia các dự án bảo tồn văn hóa ngay từ thời trung học, Lục Phạm Quỳnh Nhi (quê Bình Định) sớm cảm nhận được vẻ đẹp của các loại hình diễn xướng dân gian. Trên hành trình theo dấu di sản, Nhi có cơ hội gặp gỡ những nhà nghiên cứu, những nghệ nhân tâm huyết và những người bạn trẻ chung chí hướng. Chính những trải nghiệm ấy đã thôi thúc Nhi nghiêm túc dấn thân vào công việc gìn giữ và quảng bá nghệ thuật truyền thống.

Cuối năm 2020, Quỳnh Nhi thành lập nhóm Hiếu Văn Ngư để tham gia cuộc thi TechCul do UNESCO Bangkok tổ chức, tìm kiếm các giải pháp công nghệ nhằm bảo tồn văn hóa phi vật thể trong bối cảnh đại dịch COVID-19. Với dự án “số hóa” hát bội, Hiếu Văn Ngư đã đoạt giải thưởng Sáng kiến TechCul, tạo động lực để nhóm tiếp tục đồng hành lâu dài cùng với di sản.

Chọn hát bội làm “đặc điểm nhận diện” cho hành trình của mình, Hiếu Văn Ngư xác định đây là một đóng góp đặc sắc của Việt Nam đối với nền sân khấu cổ truyền thế giới. Hát bội hội tụ nhiều yếu tố giàu tính biểu tượng như hóa trang, phục trang, âm nhạc, vũ đạo, có khả năng vượt qua rào cản ngôn ngữ, phù hợp để quảng bá ra quốc tế. Đưa Việt Nam ra với thế giới và đem thế giới về với Việt Nam chính là mục tiêu lâu dài mà Hiếu Văn Ngư theo đuổi.

Đồng hành nhóm trong định hướng nghiên cứu, lưu trữ và quảng bá hát bội là nhà nghiên cứu Vương Hoài Lâm. Từ niềm đam mê của một “người coi hát lâu năm”, Hoài Lâm dành nhiều thời gian tìm hiểu lịch sử và đặc điểm nghệ thuật của bộ môn này, đặc biệt chú trọng so sánh sự khác biệt giữa hát bội miền Trung và miền Nam. Theo anh, hát bội miền Trung, nhất là khu vực Quảng Nam - Đà Nẵng, có sự hiện diện của nhiều nhạc khí dây, phảng phất âm hưởng nhạc lễ Champa, vũ đạo nhẹ nhàng, uyển chuyển; trong khi hát bội miền Nam thường có động tác cường điệu, mạnh mẽ hơn do ảnh hưởng từ ca kịch Quảng Đông (Trung Quốc).

Một show diễn trích đoạn hát bội tại một quán bar ở Thành phố Hồ Chí Minh do Hiếu Văn Ngư kết nối và đồng tổ chức.

Trong bối cảnh hát bội đã có nhiều biến đổi để thích nghi với đời sống đương đại, Hoài Lâm cho rằng hát bội miền Trung vẫn bảo lưu khá rõ những đường nét nguyên thủy. Nhiều phương ngữ miền Trung như “mô, tê, răng, rứa…” vẫn tồn tại trong các tuồng bản được trình diễn rộng rãi. Đặc biệt, dấu ấn văn hóa Nam Á (Chiêm Thành) trong âm nhạc và vũ đạo của hát bội xứ Quảng cho thấy tinh thần giao lưu, tiếp biến cởi mở của sân khấu truyền thống Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, Hiếu Văn Ngư đặc biệt chú trọng các hoạt động thực hành và quảng bá. Nhóm kết nối với Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh để lưu trữ hình ảnh vai diễn, vở diễn; biên soạn tài liệu hướng dẫn “coi hát”; tổ chức các workshop, talkshow tìm hiểu hát bội. Những hoạt động này góp phần đưa công chúng trở lại với những tuồng tích giàu giá trị nhân văn, ca ngợi trung hiếu, nghĩa khí và các chuẩn mực đạo đức truyền thống.

Hiếu Văn Ngư còn đạt nhiều kết quả trong việc sưu tầm, lưu trữ và lan tỏa các loại hình diễn xướng dân gian Nam Bộ như hò, lý, hát ru, hát sắc bùa, đờn ca tài tử. Từ nền tảng học đàn tranh và nghiên cứu cổ nhạc, Quỳnh Nhi nhận ra âm nhạc truyền thống là nơi lưu giữ sinh động thanh âm, triết lý và dấu ấn của những thời đại đã qua. Nhiều năm liền, cô cùng cộng sự điền dã, ghi chép, thu âm các làn điệu dân ca Nam Bộ và Nam Trung Bộ.

Năm 2021, nhóm khởi xướng dự án Phong hoa ca vịnh, hướng đến việc lưu trữ, truyền dạy và ứng dụng chất liệu ru, hò, lý cho khán giả trẻ với tinh thần “ôn cố tri tân”. Với sự đồng hành của các nhà nghiên cứu và nghệ sĩ, Hiếu Văn Ngư đã biên soạn, chuyển ngữ Việt - Anh và chia sẻ 35 bản thu âm tiêu biểu vào kho lưu trữ di sản văn hóa nhân loại.

Show diễn kết khóa lớp ca cổ Tiếp mạch phong quang do cặp nghệ sĩ Sáu Hưng – Song Oanh hướng dẫn tại không gian Nhã Tập Hiên

…đến “ngôi đình làng” giữa lòng đô thị

Từ nhu cầu duy trì các hoạt động văn hóa thường xuyên, Hiếu Văn Ngư quyết định xây dựng một không gian sinh hoạt lâu dài mang bản sắc riêng. Nhã Tập Hiên - không gian văn hóa tại phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh ra đời như một “ngôi đình làng” giữa phố thị, nơi các hoạt động văn hóa được tổ chức định kỳ, gợi lại cách thực hành văn hóa truyền thống của người Việt xưa.

Theo Quỳnh Nhi, người trẻ ngày nay có nhiều cảm hứng với di sản nhưng khó duy trì lâu dài do thiếu môi trường thực hành thường xuyên. Vì vậy, chữ “tập” trong Nhã Tập Hiên mang ý nghĩa làm đi làm lại cho đến khi thành thạo. Tại đây, nhóm tổ chức các lớp học và sinh hoạt chuyên đề về sân khấu truyền thống, âm nhạc cổ truyền, Hán văn, mỹ học Việt, cùng các buổi trò chuyện về lịch sử, triết học, văn chương. Những hoạt động ấy góp phần hình thành cộng đồng công chúng yêu tri thức, tìm kiếm bản sắc cá nhân trong nhịp sống đô thị hiện đại.

Hóa trang trong nghệ thuật tuồng.

Khởi nguồn từ tình yêu thuần khiết với nghệ thuật truyền thống, sau 5 năm, mô hình của Hiếu Văn Ngư đã trở thành một ví dụ tiêu biểu cho công tác bảo tồn và phát huy di sản hiện nay. Trên hành trình lan tỏa văn hóa truyền thống, Hiếu Văn Ngư khuyến khích người trẻ mạnh dạn sáng tạo, cải biến chất liệu truyền thống sao cho phù hợp với thị hiếu đương đại, miễn là sự sáng tạo ấy xuất phát từ lòng chân thành và tuân thủ các giá trị chân - thiện - mỹ.

Từ tinh thần đó, nhóm đã biên soạn kịch bản hát bội về biến đổi khí hậu biểu diễn tại Liên hoan Sân khấu trẻ châu Á, đồng thời đưa các trích đoạn hát bội vào những không gian mới như quán bar, du thuyền phục vụ du khách quốc tế, mở ra những khả năng tiếp nối đầy sinh động cho dòng chảy di sản trong đời sống đương đại.

Hiếu Văn Ngư (tên tiếng Anh là Cultura Fish) là nhóm nghiên cứu, ứng dụng và sáng tạo với di sản văn hóa - nghệ thuật. Được thành lập từ cuối năm 2020 bởi Lục Phạm Quỳnh Nhi và các cộng sự thuộc thế hệ 9X, Hiếu Văn Ngư chủ trương kết nối người trẻ với văn hóa truyền thống thông qua các dự án đa phương tiện, các chương trình diễn xướng, những buổi nói chuyện và các khóa học bài bản. Trong 5 năm qua, Hiếu Văn Ngư đã tổ chức thành công nhiều dự án lan tỏa nghệ thuật truyền thống như Hát bội 101; Phong hoa ca vịnh; Ca biện phấn hành…

HẠ NGUYÊN

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/hieu-van-ngu-ben-bi-dan-duong-vao-mien-di-san-3325196.html