Hình ảnh Thần Tài trong tranh dân gian Đông Hồ: Từ ước vọng tài lộc đến tín ngưỡng thờ thần đất

3 giờ trướcBài gốc

Tranh Đông Hồ dòng tranh khắc gỗ dân gian xuất xứ từ làng Đông Hồ (xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) từ lâu đã trở thành một biểu tượng tiêu biểu của mỹ thuật truyền thống Việt Nam.

Trước kia, tranh chủ yếu được bày bán vào dịp Tết Nguyên đán; người dân mua về dán lên tường để cầu may, hết năm lại thay tranh mới. Vòng tuần hoàn ấy không chỉ phản ánh nhịp sống nông nghiệp mà còn cho thấy tranh Đông Hồ gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng.

Cặp tranh Tiến Tài - Tiến Lộc

Trong hệ thống đề tài phong phú của tranh Đông Hồ, hình tượng các vị thần chiếm vị trí đáng chú ý, đặc biệt là Thần Tài - biểu tượng của tài lộc, phú quý và may mắn. Nổi bật nhất là cặp tranh Tiến Tài - Tiến Lộc, thường được treo song hành trong không gian gia đình dịp đầu năm.

Ở tranh Tiến Tài, vị thần một tay cầm cuốn thư tượng trưng cho học vấn, tay kia cầm gậy như ý - biểu tượng của quyền lực và địa vị. Trên tranh có dòng chữ "Tài hằng nguyên chi", hàm ý của cải dồi dào như nước nguồn, ngày càng sinh sôi.

Trong khi đó, tranh Tiến Lộc khắc họa vị thần với dòng chữ "Lộc vị cao thăng", biểu trưng cho bổng lộc và vận may không ngừng tăng tiến. Cặp tranh không chỉ phản ánh ước vọng vật chất mà còn gửi gắm quan niệm truyền thống: tài lộc bền vững phải gắn với học hành, trí tuệ và chính danh.

Tranh dân gian Đông Hồ Thổ Công.

Nếu Tiến Tài - Tiến Lộc thể hiện khát vọng thịnh vượng cá nhân và gia đình, thì cặp tranh "Thổ Công - Thổ Địa" lại mở rộng biên độ tín ngưỡng sang bình diện cộng đồng và không gian sinh tồn. Quan niệm dân gian "đất có thổ công, sông có hà bá" cho thấy thế giới quan của người Việt cổ: mọi yếu tố tự nhiên đều có thần linh cai quản.

Việc nhân cách hóa đất đai, sông nước thành những vị thần bảo hộ phản ánh tín ngưỡng sùng bái tự nhiên - một lớp trầm tích văn hóa hình thành từ xã hội nông nghiệp lúa nước.

Trong tranh Đông Hồ, hình ảnh Thổ Công và Thổ Địa thường được thể hiện trang nghiêm nhưng gần gũi, biểu trưng cho quyền năng trông coi đất đai, gìn giữ bình yên cho gia trạch.

Treo tranh vào dịp năm mới vì thế không chỉ để cầu tài lộc, mà còn là nghi thức tái xác lập mối quan hệ hài hòa giữa con người với mảnh đất mình cư trú. Đó là cách người xưa gửi gắm mong ước về sự ổn định, ấm no và bền vững trên chính không gian sinh tồn của mình.

Nhìn tổng thể, hình tượng Thần Tài trong tranh Đông Hồ không đơn thuần là biểu tượng phong thủy. Đó là sự kết tinh của nhiều tầng ý nghĩa: Từ khát vọng làm ăn phát đạt, học hành thành danh đến niềm tin vào sự che chở của thần linh và sức mạnh của tự nhiên.

Qua những mảng màu mộc mạc in trên giấy điệp, tranh Đông Hồ đã lưu giữ một thế giới quan dân gian - nơi đời sống vật chất và tinh thần, con người và tự nhiên, hiện thực và niềm tin luôn đan cài chặt chẽ trong tâm thức Việt.

Nguồn: Tổng hợp

Đỗ Tho

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/hinh-anh-than-tai-trong-tranh-dan-gian-dong-ho-tu-uoc-vong-tai-loc-den-tin-nguong-tho-than-dat-179260225180959733.htm