Sông Hồng đoạn chảy qua Hà Nội.
Theo nguyên tắc mới, việc bố trí tái định cư phải hoàn tất trước khi có quyết định thu hồi đất, điều đó có nghĩa là sự chuẩn bị của người dân phải bắt đầu ngay từ bây giờ.
Khi nhà đất nằm trong diện thu hồi, quyền lợi của người dân không chỉ nằm ở việc "nhà đang ở thật" mà phụ thuộc rất lớn vào hồ sơ pháp lý, nhân khẩu và hiện trạng thực tế được ghi nhận trên giấy tờ.
Để bảo vệ tối đa quyền lợi theo Luật Đất đai 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ 1/8/2024), các gia đình cần chủ động rà soát và chuẩn bị kỹ danh mục hồ sơ sau đây.
Nhóm hồ sơ về quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất
Đây là căn cứ quan trọng nhất để xác định mức giá bồi thường và các khoản hỗ trợ. Đất có nguồn gốc rõ ràng, hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính sẽ giúp quá trình bảo vệ quyền lợi thuận lợi hơn. Các giấy tờ cần tập hợp sớm bao gồm:
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ/Sổ hồng).
- Các giấy tờ mua bán, chuyển nhượng cũ và hồ sơ kê khai nhà đất qua các thời kỳ. Biên lai nộp thuế đất hàng năm.
- Giấy xác nhận nguồn gốc sử dụng đất (đặc biệt quan trọng nếu đất chưa có sổ hoặc có nguồn gốc phức tạp).
- Giấy phép xây dựng, bản vẽ thiết kế, hồ sơ hoàn công hoặc biên bản nghiệm thu (nếu có) để chứng minh phần xây dựng hợp pháp.
- Ảnh chụp hiện trạng cũ hoặc hồ sơ sửa chữa, cải tạo để đối chiếu kết cấu và diện tích.
Nhóm hồ sơ về nhân khẩu và điều kiện cư trú
Hồ sơ này quyết định việc xét duyệt suất tái định cư và các chính sách hỗ trợ ổn định đời sống. Cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào hồ sơ pháp lý và điều kiện thực tế của từng hộ để phê duyệt phương án.
Xác định rõ ai là chủ sử dụng đất và ai đứng tên trên sổ. Giấy tờ chứng minh tình trạng cư trú thực tế tại địa chỉ bị thu hồi. Hồ sơ liên quan đến việc con cái lập gia đình, tách hộ và có nhu cầu ở riêng thực tế để xét thêm suất tái định cư. Giấy xác nhận không có nhà ở nào khác trong cùng địa bàn (để đủ điều kiện nhận đất/nhà tái định cư).
Hồ sơ đối với hộ gia đình có hoạt động kinh doanh
Nếu mặt bằng đang được sử dụng để kinh doanh thực tế, chủ hộ cần lưu giữ đủ các chứng từ để được hỗ trợ ổn định sản xuất và đời sống.
Giấy đăng ký hộ kinh doanh hoặc Giấy phép thành lập công ty. Tờ khai thuế và các biên lai nộp thuế liên quan. Hợp đồng thuê mặt bằng và các hóa đơn, ảnh chụp hoạt động kinh doanh thực tế.
Những lưu ý "sống còn" khi thực hiện thủ tục
Việc chuẩn bị giấy tờ cần được thực hiện trước khi có thông báo thu hồi đất chính thức để tránh bị động.
Theo sát bước kiểm đếm: Khi tổ công tác đến đo đạc, chủ nhà phải kiểm tra kỹ diện tích, số tầng, kết cấu, cây cối và số hộ thực tế. Tuyệt đối không ký biên bản nếu chưa đọc kỹ hoặc phát hiện sai sót.
Kiểm tra dự thảo phương án bồi thường: Theo Luật Đất đai 2024, việc bố trí tái định cư phải thực hiện trước khi có quyết định thu hồi.
Người dân cần tỉnh táo đối soát dự thảo để phát hiện các lỗi thường gặp như: thiếu diện tích, sai loại nhà, tính nhầm tầng hoặc thiếu nhân khẩu.
Lưu giữ bằng chứng: Nên chụp ảnh, quay video quá trình kiểm đếm và giữ lại bản sao của mọi văn bản, biên bản đã ký.
Việc nắm vững tiến độ dự án (ví dụ như dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đang triển khai các bước phê duyệt trong năm 2026) sẽ các hộ dân có kế hoạch chuẩn bị hồ sơ chu đáo nhất.
Đừng đợi đến khi dự án vào thật mới đi tìm giấy tờ, bởi khi đó mọi sự chậm trễ đều có thể dẫn đến thiệt thòi về quyền lợi.
Đỗ Tho