Hà Nội vừa phê duyệt Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị khu vực Hồ Tây và phụ cận” với quy mô nghiên cứu khoảng 2.439 ha, mở ra một định hướng phát triển mới cho không gian sinh thái – văn hóa đặc sắc bậc nhất của Thủ đô.
Phạm vi đề án trải rộng trên địa bàn các phường Tây Hồ, Phú Thượng và một phần các phường Hồng Hà, Xuân Đỉnh, Nghĩa Đô, Ba Đình; trong đó riêng diện tích mặt nước Hồ Tây chiếm khoảng 527,5 ha, khu vực sông Hồng khoảng 700 ha, còn lại là hệ thống cây xanh, mặt nước và đất đai có giá trị cảnh quan cao. Quy mô này cho thấy thành phố không chỉ nhìn Hồ Tây như một danh thắng đơn lẻ, mà như một cấu trúc không gian lớn có vai trò điều hòa sinh thái và định hình bản sắc đô thị.
Từ nền tảng đó, mục tiêu quan trọng nhất của đề án là bảo tồn môi trường tự nhiên của hồ, coi đây là điều kiện tiên quyết cho mọi hoạt động khai thác sau này. Các giải pháp được đặt ra bao gồm kiểm soát dòng chảy ra vào, cải thiện chất lượng bùn đáy, đồng thời phục hồi và bảo vệ đa dạng sinh học vốn có của hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Hà Nội.
Khi hệ sinh thái được cải thiện, Hồ Tây không chỉ trong lành hơn mà còn đủ điều kiện để phát triển các hoạt động du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và không gian công cộng ngoài trời theo hướng bền vững thay vì khai thác ngắn hạn.
Ảnh minh họa.
Trên nền cảnh quan tự nhiên được phục hồi, thành phố định hướng làm sống lại chiều sâu văn hóa – lịch sử gắn với vùng hồ. Đáng chú ý là kế hoạch khôi phục “Bát cảnh Tây Hồ” – tám thắng cảnh nổi tiếng của Thăng Long xưa ven hồ như bến trúc Nghi Tàm, rừng bàng Yên Thái, đàn thề Đồng Cổ hay sâm cầm hồ Tây. Việc tái hiện những không gian này không đơn thuần là chỉnh trang cảnh quan mà còn là cách đánh thức ký ức đô thị, tạo nên các điểm dừng chân mang đậm yếu tố văn hóa cho người dân và du khách khi đến với Hồ Tây.
Cũng từ định hướng kết nối di sản với đời sống đương đại, Hà Nội đặt mục tiêu hình thành hệ thống công viên văn hóa chủ đề liên kết quanh hồ – mô hình được xem là lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam. Các công viên không tồn tại rời rạc mà được tổ chức như một chuỗi không gian mở liên hoàn, gắn với lịch sử, nghệ thuật, sinh thái và hoạt động cộng đồng. Khi hoàn thiện, trục công viên này sẽ vừa là vành đai xanh, vừa là tuyến trải nghiệm văn hóa – giải trí đặc trưng, giúp Hồ Tây trở thành một “không gian sống” đúng nghĩa thay vì chỉ là điểm ngắm cảnh.
Song hành với tổ chức không gian văn hóa là định hướng phát triển dịch vụ có kiểm soát. Đề án xác định 32 quỹ đất tiềm năng để triển khai các dự án du lịch, văn hóa và thương mại – dịch vụ, trong đó có các khu đất dành cho phát triển du lịch văn hóa, các vị trí hình thành hệ sinh thái gắn với du lịch và hệ thống công viên quanh hồ. Những quỹ đất này được tính toán nhằm bổ sung tiện ích, nâng cao sức hút cho khu vực nhưng vẫn phải bảo đảm hài hòa với cảnh quan và không gây áp lực quá tải lên môi trường hồ.
Để đa dạng hóa trải nghiệm, thành phố cũng cho phép phát triển du lịch đường thủy với 6 bến thuyền trên mặt nước Hồ Tây, trước mắt ưu tiên đầu tư 3 bến chính tại khu vực nhà hát Ngọc Trai, khu đôi rồng gốm và vườn hoa đường Nguyễn Đình Thi. Các hạng mục như sàn cập tàu, cầu nối, nhà chờ hay không gian xanh được thiết kế theo hướng nhẹ nhàng, hạn chế tác động tới mặt nước và tầm nhìn cảnh quan. Khi các tuyến tham quan đường thủy được hình thành, du khách sẽ có thêm một cách tiếp cận mới để cảm nhận vẻ đẹp của hồ từ nhiều góc độ khác nhau.
Hạ tầng giao thông quanh hồ vì thế cũng được tính toán đồng bộ. Một số tuyến đường ven hồ sẽ được cải tạo, mở rộng để đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng, trong khi các bãi đỗ xe ngầm dự kiến bố trí tại vườn hoa Lạc Long Quân, vườn hoa Lý Tự Trọng và các ô đất cây xanh đô thị sẽ góp phần giảm áp lực phương tiện trên mặt đất. Thành phố đồng thời nghiên cứu tích hợp mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) gắn với các ga metro tuyến số 2, qua đó kết nối Hồ Tây thuận tiện hơn với các khu vực khác của Hà Nội.
Trong tổng thể ấy, các giá trị văn hóa hiện hữu quanh hồ như 22 di tích lịch sử – văn hóa đã được xếp hạng cùng những làng nghề nổi tiếng như hương Yên Phụ, đào Nhật Tân, quất Tứ Liên hay sen Quảng An tiếp tục được xem là thành tố quan trọng. Khi được liên kết với không gian xanh, hệ thống công viên và các tuyến du lịch mới, những giá trị truyền thống này sẽ có thêm cơ hội hiện diện rõ nét trong đời sống đương đại.
Với tầm nhìn dài hạn đến năm 2050, đề án không chỉ hướng tới việc chỉnh trang một thắng cảnh, mà còn định hình Hồ Tây trở thành trung tâm sinh thái – văn hóa – du lịch mang tính biểu tượng của Thủ đô. Nếu được triển khai bài bản và kiểm soát chặt chẽ, nơi đây sẽ là điểm gặp gỡ hài hòa giữa bảo tồn di sản, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống cho cộng đồng đô thị.
Thùy Linh