Hoài niệm chuột bi và giai thoại về những viên bi biến mất ở quán nét

3 giờ trướcBài gốc

Chúng ta sẽ cùng nhau sống lại cảm giác bồi hồi khi cầm trên tay con chuột Mitsumi trắng ngà, nhớ lại sự ức chế tột độ mỗi khi con trỏ chuột bị kẹt cứng vì bụi bẩn và cả những trào lưu nghịch ngợm "nhất quỷ nhì ma" mà chỉ lứa học trò ngày ấy mới hiểu.

Nếu nhắm mắt lại và để dòng ký ức đưa bạn quay trở về những năm đầu thập niên 2000, âm thanh đầu tiên vang lên trong đầu bạn có lẽ là tiếng "réo rắt" đầy ám ảnh của chiếc modem dial-up khi kết nối vào mạng Internet qua đường dây điện thoại. Đó là thời đại của những chiếc thẻ internet trả trước mệnh giá 1260, 1269, của những nick Yahoo Messenger sáng đèn thâu đêm và những tiệm "nét cỏ" nóng hầm hập nơi các game thủ đời đầu đang gào thét trong những trận Half-Life (CS 1.1) hay Đế Chế (AOE).

Trong cái không gian hoài cổ nhuốm màu thời gian ấy, trước khi những chú chuột phát ra ánh sáng đỏ hay xanh (Optical/Laser) thống trị thế giới, chúng ta đã từng điều khiển cả thế giới ảo bằng một vật thể nặng trịch, lăn lộc cộc và cực kỳ... bẩn. Đó chính là chuột bi cơ học – "cụ tổ" của dòng họ chuột máy tính hiện đại.

Cấu tạo cơ khí: Khi "Trọng lượng" là thước đo của chất lượng

Khác hẳn với những chú chuột Gaming siêu nhẹ với vỏ lỗ tổ ong hay chuột văn phòng mỏng tang như tờ giấy ngày nay, chuột bi thời đó mang một vẻ đẹp cục mịch và đầy đặn. Lật ngửa bụng con chuột lên, đập vào mắt bạn không phải là một mắt đọc cảm biến phát sáng, mà là một viên bi tròn vo, đen sì và nặng trịch. Về mặt kỹ thuật, đây là một kiệt tác cơ khí thu nhỏ.

Viên bi sắt được bọc một lớp cao su nhám để tăng độ ma sát, nằm gọn trong một hốc nhỏ và tiếp xúc trực tiếp với hai trục xoay vuông góc (trục X và trục Y) cùng một bánh xe tỳ. Khi bạn di chuyển chuột trên mặt bàn, viên bi lăn theo, làm xoay các trục này và gửi tín hiệu tọa độ về máy tính. Nguyên lý hoạt động sơ khai ấy tạo ra một trải nghiệm xúc giác mà không một loại chuột quang nào sau này có thể sao chép được.

Chuột có viên bi là thứ gắn bó với dân yêu công nghệ 7x, 8x buổi ban đầu

Cái cảm giác "đầm tay" (tactile) ấy là thứ khiến nhiều người hoài cổ vẫn nhớ mãi. Khi nhấc con chuột lên và đặt xuống mặt bàn, tiếng "kịch" nghe rất chắc chắn và có sức nặng. Nó giống như việc bạn lái một chiếc xe hơi đời cũ không có trợ lực lái, mọi chuyển động đều đòi hỏi một chút lực từ cổ tay, nhưng đổi lại là sự kết nối vật lý chân thật. Bạn có thể cảm nhận được độ rung nhẹ truyền từ viên bi lên đầu ngón tay mỗi khi kéo chuột nhanh qua mặt bàn gỗ. Thậm chí, tiếng lạo xạo khe khẽ của viên bi ma sát với các trục xoay bên trong cũng trở thành một thứ âm thanh đặc trưng, báo hiệu rằng cỗ máy đang làm việc miệt mài.

Thời ấy, thương hiệu Mitsumi gần như là "vua" tại thị trường Việt Nam. Những con chuột Mitsumi với lớp vỏ màu trắng ngà (mà sau vài năm sử dụng sẽ ngả sang màu vàng ố đặc trưng) xuất hiện ở khắp mọi nơi, từ phòng máy trường học, cơ quan nhà nước cho đến các quán game bình dân. Bên cạnh đó là Logitech hay Genius với những thiết kế bầu bĩnh hơn. Dù là hãng nào, chúng đều có chung một đặc điểm: sự bền bỉ đáng kinh ngạc. Bạn có thể làm rơi, va đập, thậm chí đập chuột xuống bàn khi thua game, nhưng viên bi bên trong vẫn bình an vô sự. Nó là minh chứng cho một thời kỳ mà đồ điện tử được chế tạo để tồn tại cùng năm tháng, lấy trọng lượng và độ bền cơ học làm thước đo cho chất lượng chứ không phải sự hào nhoáng mong manh.

Nghi thức "Tắm chuột": Cạo đất, thổi bụi và... nạn trộm bi

Tuy nhiên, chuột bi cũng có một "tử huyệt" khiến bất cứ ai từng sử dụng nó cũng phải vừa yêu vừa hận: Bụi bẩn. Do cơ chế lăn trực tiếp trên mặt bàn (thời đó khái niệm bàn di chuột - mousepad còn khá xa xỉ, đa phần là di trên bàn gỗ hoặc tờ giấy báo), viên bi hoạt động như một chiếc máy hút bụi mini, cuốn theo tất cả bụi bặm, vụn bánh mì, tàn thuốc lá và mồ hôi tay vào bên trong lòng chuột. Sau một thời gian ngắn sử dụng, bạn sẽ thấy con trỏ chuột trên màn hình bắt đầu có dấu hiệu "ngáo ngơ", di ngang thì được nhưng di dọc thì đứng im, hoặc giật cục như bị nấc cụt. Đó là lúc bạn biết mình phải thực hiện một "nghi thức" bắt buộc: Tắm cho chuột.

Quy trình này quen thuộc đến mức nhắm mắt chúng ta cũng làm được. Bạn lật ngửa con chuột, dùng hai ngón tay ấn nhẹ vào nắp nhựa tròn bao quanh viên bi và xoay ngược chiều kim đồng hồ để mở khóa. "Cạch", cái nắp rơi ra, viên bi lăn vào lòng bàn tay. Nhìn vào bên trong hốc chuột, bạn sẽ thấy một cảnh tượng kinh hoàng nhưng cũng đầy... kích thích: Ba trục xoay (hai trục nhựa trắng và một trục tỳ lò xo) đã bị bao phủ bởi một lớp đất đen sì, dày cộp và cứng ngắc. Đó chính là "ghét" của chuột.

Công đoạn tiếp theo mới thực sự là một thú vui kỳ quặc của thế hệ 7x, 8x. Chúng ta sẽ dùng móng tay, tăm tre hoặc một chiếc tuốc nơ vít nhỏ để cạy lớp đất đen ấy ra. Cảm giác khi móng tay cạo vào trục nhựa, lớp ghét bong ra thành từng mảng dài hình vòng cung, để lộ ra màu trắng tinh khôi của trục xoay bên dưới, mang lại một sự thỏa mãn khó tả .

Sau khi cạo sạch, bạn phải dùng miệng thổi phù phù thật mạnh để bay hết bụi bẩn ra ngoài, lau sạch viên bi bằng áo rồi lắp lại. Khoảnh khắc đặt chuột xuống bàn và thấy con trỏ lướt đi mượt mà như mới chính là phần thưởng xứng đáng nhất cho công sức bỏ ra.

Nhưng câu chuyện về chuột bi ở Việt Nam sẽ thiếu sót lớn nếu không nhắc đến văn hóa quán nét và "nạn trộm bi". Thời đó, viên bi chuột là một món đồ chơi cực phẩm đối với những đứa trẻ nghịch ngợm. Nó nặng, tròn vo, ném rất đầm tay và có thể dùng để bắn bi hoặc ném nhau (dù rất đau). Chính vì thế, các chủ quán nét thời bấy giờ luôn phải đối mặt với tình trạng mất cắp bi chuột.

Chuột bi mà không vệ sinh hằng tuần thì rất dễ "đình công"

Có những buổi sáng mở cửa hàng, bật máy lên thì thấy chuột nhẹ bẫng, lật ra thì ôi thôi, bên trong rỗng tuếch. Để đối phó, nhiều chủ quán đã phải dùng keo 502 dán chết nắp xoay, hoặc ra quy định đền tiền gấp đôi giờ chơi nếu phát hiện mất bi. Những cuộc tranh cãi, bắt đền ỏm tỏi vì mất bi chuột đã trở thành một phần ký ức không thể quên của thời kỳ internet sơ khai đầy hỗn loạn nhưng cũng rất vui vẻ ấy.

Cuộc cách mạng ánh sáng và sự diệt vong tất yếu

Sự thống trị của chuột bi kéo dài cho đến khi những tia sáng đỏ đầu tiên của công nghệ quang học (Optical) bắt đầu len lỏi vào thị trường Việt Nam vào giữa những năm 2000. Sự xuất hiện của chuột quang, với đại diện tiêu biểu là Microsoft IntelliMouse hay các dòng Logitech Optical, thực sự là một cuộc cách mạng. Không còn viên bi nặng nề, không còn các trục xoay bám bẩn, chỉ còn một cảm biến phát ra ánh sáng đỏ rực rỡ dưới bụng chuột. Chuột quang nhẹ hơn, chính xác hơn và quan trọng nhất là nó có thể hoạt động trên mọi bề mặt, từ mặt bàn gỗ, bìa sách cho đến cả... quần bò, mà không bao giờ lo bị kẹt đất.

Nhiều người thường so sánh sự biến mất của chuột bi với bàn phím cơ, nhưng đây là một sự so sánh khập khiễng. Bàn phím cơ quay trở lại và hồi sinh mạnh mẽ vì nó mang lại cảm giác gõ tốt hơn hẳn bàn phím cao su hiện đại. Nhưng chuột bi thì khác, nó chết đi là một sự chọn lọc tự nhiên tất yếu của công nghệ.

Dù mang lại cảm giác đầm tay và hoài niệm, nhưng xét về hiệu năng, chuột bi thua kém hoàn toàn chuột quang về độ chính xác (DPI), tốc độ phản hồi và sự tiện dụng. Không một game thủ nào muốn thua trận chỉ vì chuột bị kẹt bụi đúng lúc combat và không một nhân viên văn phòng nào muốn tốn 15 phút mỗi tuần chỉ để ngồi cạy bụi đất dính trong chuột.

Sự tiến hóa của công nghệ quang học và sau này là Laser và BlueTrack, đã đặt dấu chấm hết cho kỷ nguyên cơ khí của chuột máy tính. Những con chuột Mitsumi bi lăn ngày nào giờ chỉ còn nằm trong tủ kính của những nhà sưu tầm hoài cổ, hoặc nằm lăn lóc đâu đó trong kho phế liệu như những chứng nhân của một thời kỳ chuyển giao công nghệ. Chúng đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình: dạy cho thế hệ 8x, 9x bài học đầu tiên về việc sử dụng máy tính và cả bài học về sự kiên nhẫn khi bảo dưỡng thiết bị của mình.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/hoai-niem-chuot-bi-va-giai-thoai-ve-nhung-vien-bi-bien-mat-o-quan-net-245906.html