Hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá

một giờ trướcBài gốc

Thuốc lá gây tổn thất vượt quá 2% GDP mỗi năm

Theo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, cho thấy, nhờ có nhiều nỗ lực trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu thông thường trong nam giới trưởng thành giảm, đồng thời tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động cũng giảm đáng kể cả ở các hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc. Đây là những kết quả rất đáng khích lệ trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Tuy nhiên, những thành tựu này có nguy cơ bị phá bỏ bởi việc gia tăng tỷ lệ sử dụng thuốc lá mới (chủ yếu là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đặc biệt là trong giới trẻ.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá chưa có quy định cụ thể về khái niệm “Thuốc lá điện tử”, “Thuốc lá nung nóng” và quy định cấm đối với 02 sản phẩm này. Trong khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và cấm toàn diện “chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe của con người”. Luật đầu tư đã cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia Trần Văn Thuấn chủ trì Hội thảo. Ảnh: PV

Theo GS.TS. Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia, hội thảo hôm nay không chỉ là một bước trong quy trình pháp lý. Đây là diễn đàn đối thoại chính sách. Bộ Y tế mong muốn lắng nghe các ý kiến đa chiều, thẳng thắn, khoa học và xây dựng, để khi trình Chính phủ và Quốc hội, Dự án Luật thực sự đạt được tính khả thi cao nhất, đồng bộ nhất và hiệu quả nhất.

Dự án Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm. Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác. Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, riêng nam giới trưởng thành chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính 108.700 tỷ đồng năm 2022, tương đương 1,14% GDP, nếu tính cả tổn thất môi trường, con số vượt quá 2% GDP mỗi năm. Đó không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là vấn đề của phát triển quốc gia.

Thực tiễn giám sát cho thấy tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến. Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, và các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với quốc gia không áp dụng, Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết thêm.

Các đại biểu chụp hình lưu niệm tại Hội thảo. Ảnh: PV

Đặc biệt, sự xuất hiện và gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đối với thế hệ trẻ. Quốc hội đã có quyết định rất kịp thời tại Nghị quyết số 173/2024/QH15: cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Luật Đầu tư năm 2025 cũng đã đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Thực tế cho thấy, sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành các sản phẩm này trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc luật hóa các quy định cấm này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là yêu cầu tất yếu.

Bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn

Theo bà Đỗ Thị Lan, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn; bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; giảm tỷ lệ tử vong, giảm gánh nặng bệnh tật, góp phần giảm chi phí y tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: PV

Chia sẻ tại Hội nghị, ông Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, nhấn mạnh, thuốc lá là sản phẩm cực kỳ độc hại, về bản chất, khói thuốc lá với khói của động cơ diezel đều độc hại như nhau. Trong khi nhiều người sẵn sàng chi rất nhiều tiền đề chăm sóc và bảo vệ cho sức khỏe bản thân và gia đình; nhưng lại thường xuyên đưa điếu thuốc lên miệng hút, bản thân và những người xung quanh trực tiếp hít khói thuốc, thì không khác việc "kéo ống xả của động cơ lại gần để hít".

Ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam khuyến nghị, Việt Nam cần đưa quy định cấm một cách toàn diện đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, tàng trữ, sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác vào Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Thực tiễn hiện nay cho thấy, còn có khoảng trống trong các quy định về thuốc lá điện tử, bởi các quy định cấm mới chỉ nêu về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, mà chưa quy định về các cấu phần trong các sản phẩm đó, do đó, cần bổ sung quy định cấm sản xuất, buôn bán linh kiện, cấu phần của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, và thuốc lá mới khác; tập trung vào ngăn chặn nguồn cung, ngăn việc nhập lậu, buôn bán và quảng cáo những sản phẩm này, hơn là xử phạt cá nhân; ưu tiên xử lý việc bán sản phẩm quan trường học và trên môi trường mạng.

Đặc biệt cần ngăn chặn buôn bán và quảng cáo trên mạng; có sự quan tâm và ưu tiên của các lực lượng chức năng, đặc biệt là của công an, quản lý thị trường nhằm ngăn chặn, xử lý việc nhập lậu, buôn bán các sản phẩm đã bị cấm này, ông Nguyễn Tuấn Lâm cho hay.

bà Đỗ Thị Lan, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: PV

Theo bà Đoàn Thu Huyền, Giám đốc Quốc gia, Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em không thuốc lá, kết quả khảo sát giá bán lẻ thuốc lá năm 2025 với 424 cửa hàng thuốc lá tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cho thấy, hầu hết các cửa hàng đều không treo biển cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi (theo Khoản 1b, Điều 25, Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá 2012).

Mặc dù bị cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức (Khoản 2, Điều 9, Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá 2012), vẫn còn 12% các cửa hàng treo biển quảng cáo các sản phẩm thuốc lá bên ngoài cửa hàng.

Việc quy định về cấm trưng bày thuốc lá chỉ là một trong những chính sách hiệu quả trong trong tổng thể chính sách phòng chống tác hại của thuốc lá, và cần phải thực thi đồng bộ với các chính sách khác thì mới đạt được hiểu quả, bà Đoàn Thu Huyền nhìn nhận.

Khánh Ngọc

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/hoan-thien-khung-phap-ly-ve-phong-chong-tac-hai-cua-thuoc-la-10407902.html