Hoàn thiện Luật Hộ tịch để bảo đảm quyền dân sự trong chuyển đổi mô hình quản trị

3 giờ trướcBài gốc

Cần cơ chế, chính sách đãi ngộ phù hợp cho người làm công tác hộ tịch

Phát biểu thảo luận tại Tổ 1 (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội), ĐBQH Trần Thị Nhị Hà cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hộ tịch năm 2014 và tán thành nhiều nội dung tiến bộ trong dự thảo Luật mà Chính phủ đã trình. Theo đại biểu, việc chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi hệ thống pháp luật phải kịp thời điều chỉnh.

"Luật Hộ tịch (sửa đổi) chính là một trong những đạo luật phải đi trước một bước để bảo đảm quyền dân sự cơ bản nhất của mỗi công dân - quyền được khai sinh, kết hôn, khai tử không bị gián đoạn trong quá trình chuyển tiếp", ĐBQH Trần Thị Nhị Hà nêu rõ.

ĐBQH Trần Thị Nhị Hà phát biểu thảo luận tại Tổ 1

Góp ý hoàn thiện dự thảo luật, ĐBQH Trần Thị Nhị Hà đã tập trung vào năm nhóm vấn đề. Thứ nhất, về năng lực tiếp nhận của chính quyền cấp xã khi chuyển toàn bộ thẩm quyền từ cấp huyện xuống, dự thảo Luật phân quyền triệt để cho UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện hộ tịch, bao gồm cả những việc có yếu tố nước ngoài. Đại biểu cho rằng đây là bước đi đúng hướng, phù hợp với Nghị quyết 60-NQ/TW và tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” theo Nghị quyết 66-NQ/TW.

Đồng thời, đại biểu cũng dẫn chứng, theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật Hộ tịch 2014 của Bộ Tư pháp, cả nước có hơn 8.000 công chức tư pháp - hộ tịch tại 3.321 đơn vị cấp xã. Tuy nhiên, từ ngày 1/7/2025, việc sáp nhập đã làm giảm 60-70% số đơn vị hành chính cấp xã, trong khi quy mô dân số mỗi đơn vị tăng đáng kể. Chính vì vậy, nhiều nơi xảy ra tình trạng công chức được đào tạo chuyên ngành khác bị bố trí kiêm nhiệm công tác hộ tịch, thậm chí có tình trạng “mượn biên chế” (theo Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã nêu).

"Tôi đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung tại Điều 5 về chính sách Nhà nước cần quy định cơ chế, chính sách đãi ngộ phù hợp cho người làm công tác hộ tịch, bảo đảm ổn định vị trí việc làm, đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ - đặc biệt kỹ năng xử lý hộ tịch có yếu tố nước ngoài", ĐBQH Trần Thị Nhị Hà nhấn mạnh.

Thứ hai, về tính khả thi của đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình và đăng ký chủ động, trong dự thảo Luật bổ sung chính sách đăng ký khai sinh, khai tử chủ động khi trẻ em sinh ra hoặc cá nhân tử vong tại cơ sở y tế - đây là chính sách rất nhân văn, tiến bộ. Tuy nhiên, với nội dung này, ĐBQH Trần Thị Nhị Hà lại băn khoăn về tính khả thi. Theo dẫn chứng của đại biểu, năm 2024, tỷ lệ đăng ký khai sinh đúng hạn trong vòng 60 ngày mới đạt 84,9%, vẫn còn hơn 434.000 trường hợp đăng ký muộn. Đặc biệt, số liệu đăng ký khai tử thì Tổ chức Y tế Thế giới WHO đánh giá dữ liệu đăng ký tử vong của Việt Nam còn nhiều hạn chế.

Trên thực tế, việc đăng ký chủ động phụ thuộc hoàn toàn vào kết nối dữ liệu từ cơ sở khám chữa bệnh đến hệ thống hộ tịch điện tử. Nhưng tại các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số - hạ tầng Internet còn hạn chế, nhiều trạm y tế xã chưa được kết nối mạng ổn định. Người dân ở các vùng này lại chính là đối tượng dễ bị bỏ sót trong đăng ký hộ tịch nhất.

"Tôi đề nghị dự thảo Luật cần quy định rõ tại Điều 29 về điều khoản chuyển tiếp: xác định thời điểm chậm nhất bắt buộc triển khai đồng bộ đăng ký chủ động trên cả nước, thay vì chỉ giao Chính phủ quy định lộ trình một cách chung chung. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đã đề xuất mốc 1/1/2029, tôi cho rằng đây là đề xuất hợp lý. Đồng thời, phải có phương án dự phòng ngoại tuyến cho những nơi chưa đủ hạ tầng kỹ thuật, triển khai các đội đăng ký hộ tịch lưu động cho vùng nông thôn, đào tạo nhân viên y tế thực hiện khai báo tại chỗ", ĐBQH Trần Thị Nhị Hà phân tích.

Thứ ba, về xử lý mâu thuẫn dữ liệu khi số hóa và sáp nhập, ĐBQH Trần Thị Nhị Hà cho rằng, khi thực hiện sáp nhập các tỉnh thành phố, hàng chục triệu hồ sơ hộ tịch cần được cập nhật địa chỉ hành chính mới. Trong khi đó, trường thông tin về địa chỉ trên Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn sẽ không còn khớp với đơn vị hành chính hiện tại. Thực tế đã phát sinh tình trạng người dân bị từ chối khi công chứng, giao dịch ngân hàng, làm thủ tục hành chính vì thông tin địa chỉ trên hồ sơ hộ tịch không khớp với dữ liệu cư trú sau sáp nhập.

Trong khi đó, dự thảo Luật chưa có nguyên tắc xử lý khi thông tin hộ tịch từ nhiều nguồn mâu thuẫn nhau - giữa sổ giấy, phần mềm cũ, và Cơ sở dữ liệu hộ tịch mới. Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 25 nguyên tắc: Dữ liệu sổ hộ tịch giấy là dữ liệu nguồn, làm cơ sở đối chiếu, điều chỉnh khi có sai lệch; đồng thời quy định trách nhiệm và phương thức điều chỉnh thông tin bị sai sót trong quá trình số hóa.

Cần bổ sung nguyên tắc giải quyết các trường hợp xung đột pháp luật

Thứ tư, về quyền và nghĩa vụ hộ tịch của người Việt Nam ở nước ngoài và vấn đề hợp pháp hóa lãnh sự, ĐBQH Trần Thị Nhị Hà cho rằng, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng đông đảo. Đồng thời, dự thảo Luật đã có quy định tại Điều 22 về ghi vào Sổ hộ tịch việc hộ tịch đã được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền nước ngoài, đây được coi là bước tiến quan trọng.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, nội dung này còn một số vấn đề. Trước hết, Luật Quốc tịch và Luật Hộ tịch hiện hành có quy định khác nhau về ghi chú khai sinh cho trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam sinh ra ở nước ngoài. Mặc dù dự thảo đã bổ sung trường hợp cha mẹ thỏa thuận chọn quốc tịch Việt Nam nhưng cần rà soát kỹ để bảo đảm đồng bộ, tránh xung đột pháp luật.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 1

Bên cạnh đó, dự thảo chưa có quy định mang tính nguyên tắc để giải quyết khi pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài có khác biệt về cùng một sự kiện hộ tịch. Ví dụ như hôn nhân đồng giới được công nhận ở nước sở tại nhưng chưa được công nhận theo pháp luật Việt Nam, vậy khi công dân yêu cầu ghi vào Sổ hộ tịch Việt Nam thì giải quyết ra sao? "Do đó, dự thảo cần bổ sung nguyên tắc giải quyết các trường hợp xung đột pháp luật này", đại biểu đề xuất.

Thứ năm, về mức độ chi tiết thủ tục hành chính trong Luật và mối quan hệ với Hiến pháp, ĐBQH Trần Thị Nhị Hà đánh giá dự thảo Luật chỉ quy định khung những vấn đề nguyên tắc theo tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo Nghị quyết 66-NQ/TW. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng đăng ký hộ tịch liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân - quyền được khai sinh, quyền xác định dân tộc, quyền thay đổi họ tên - đây là những quyền hiến định tại Điều 14, 16, 26 Hiến pháp.

Đại biểu cho rằng những nội dung cốt lõi như thời hạn giải quyết tối đa, nguyên tắc từ chối đăng ký, các trường hợp không được phép trì hoãn thì cần được quy định ngay trong Luật. Do đó, việc giao Chính phủ chi tiết hóa thủ tục là cần thiết, nhưng Luật phải giữ vai trò bảo đảm giới hạn dưới của quyền công dân.

Phi Long; Ảnh: Quang Khánh

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/hoan-thien-luat-ho-tich-de-bao-dam-quyen-dan-su-trong-chuyen-doi-mo-hinh-quan-tri-10412875.html