Hoạt động giám sát của HĐND tỉnh Hà Tĩnh: Chuyển từ 'theo dõi quy trình' sang 'đánh giá thực chất'

3 giờ trướcBài gốc

Khơi thông nguồn lực đất đai và giảm tải cho bộ máy cấp xã

- Trong bối cảnh Hà Tĩnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, theo bà, hoạt động giám sát của HĐND tỉnh cần được đổi mới như thế nào để vừa bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, vừa phát huy đầy đủ vai trò đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân?

- Thực tiễn cho thấy, khi Hà Tĩnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khối lượng công việc dồn về cấp tỉnh và cấp xã là rất lớn. Để hoạt động giám sát của HĐND tỉnh, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế – ngân sách vừa bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, vừa phát huy đầy đủ vai trò đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân, theo tôi cần có sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy và phương thức giám sát.

Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh Nguyễn Thị Thúy Nga chất vấn tại kỳ họp HĐND tỉnh Hà Tĩnh

Trong đó, trọng tâm giám sát cần được chuyển dịch sang “hậu kiểm”, tập trung giám sát việc phân cấp nguồn lực tài chính và quản lý, sử dụng tài sản công. Khi đẩy mạnh phân quyền, HĐND tỉnh phải giám sát chặt chẽ kết quả đầu ra và nguồn lực thực hiện. Đối với lĩnh vực tài chính – ngân sách, việc giám sát cần làm rõ các nhiệm vụ chi thường xuyên và các định mức hỗ trợ như kinh phí hỗ trợ bảo vệ đất trồng lúa, chính sách tín dụng ưu đãi, có được phân bổ kịp thời, về đến đúng cấp xã và thuận lợi trong tổ chức thực hiện hay không.

Đối với tài sản công, đây là vấn đề cử tri đặc biệt quan tâm. Báo cáo của UBND tỉnh cho thấy, hiện toàn tỉnh còn 350 cơ sở nhà, đất dôi dư cần xử lý, trong khi nhiều xã mới sáp nhập lại thiếu trang thiết bị làm việc. Hoạt động giám sát cần thúc đẩy việc giải quyết nhanh số tài sản dôi dư này để tránh lãng phí. Đồng thời bảo đảm các nguồn vốn hỗ trợ, như gói 70 tỷ đồng và 90 tỷ đồng từ Trung ương được giải ngân đúng mục đích, trang bị đúng, đủ cho cấp xã vận hành hiệu quả.

Bên cạnh đó, phương thức giám sát phải được đổi mới theo hướng tăng cường giám sát trực tiếp và dựa trên dữ liệu số. Với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Ban Kinh tế – Ngân sách HĐND tỉnh cần tăng cường giám sát trực tiếp tại xã, phường để trực tiếp nắm bắt thực tế triển khai, đánh giá xem các hướng dẫn của sở, ngành có chồng chéo hay không. Thực tế cho thấy, có cán bộ cấp xã đang phải chịu sự chỉ đạo của 4–5 sở, ngành, dẫn đến tình trạng quá tải; vì vậy, giám sát của HĐND cần phát hiện rõ các “điểm nghẽn” trong quy trình phối hợp này để kiến nghị UBND tỉnh kịp thời điều chỉnh.

Trên nền tảng chuyển đổi số, khi tỷ lệ số hóa hồ sơ thủ tục hành chính của tỉnh đã đạt gần 100%, hoạt động giám sát cần được chuyển dần sang giám sát trên hệ thống dữ liệu. Thay vì chờ báo cáo giấy, HĐND tỉnh có thể theo dõi trực tiếp tiến độ giải quyết thủ tục hành chính, giải ngân vốn đầu tư công thông qua các phần mềm dùng chung, qua đó chủ động cảnh báo sớm các vi phạm.

Cùng với đổi mới phương thức, giám sát cần tập trung vào tính khả thi và sự đồng bộ của hệ thống thể chế trong mô hình mới. Hiện nay, Hà Tĩnh đang rà soát, sửa đổi, thay thế hàng chục nghị quyết của HĐND và quyết định của UBND để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Do đó, nhiệm vụ của HĐND không chỉ dừng lại ở việc ban hành nghị quyết, mà quan trọng hơn là giám sát xem các quy định phân cấp, ủy quyền trong các lĩnh vực như xây dựng, giao thông, định giá... khi triển khai trong thực tiễn có tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp hay không, hay lại phát sinh thêm “giấy phép con”. Những quy định không khả thi cần được kịp thời kiến nghị sửa đổi, không để ách tắc kéo dài.

Tóm lại, đổi mới hoạt động giám sát trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp phải bảo đảm sát thực tiễn, phản ứng linh hoạt và kiến nghị trúng, lấy sự hài lòng của người dân và sự thông suốt trong vận hành của chính quyền cấp xã làm thước đo hiệu quả.

- Qua thực tiễn giám sát các lĩnh vực kinh tế – ngân sách thời gian qua, đặc biệt là đầu tư công, đất đai và quản lý tài nguyên khoáng sản, theo bà, những “điểm nghẽn” nào đang cản trở phát triển của tỉnh hiện nay?

- Qua giám sát thực tế các lĩnh vực kinh tế – ngân sách, tôi nhận thấy dù tỉnh đã rất nỗ lực trong việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nhưng trên thực tế vẫn đang tồn tại những “điểm nghẽn” lớn kìm hãm sự phát triển, cần được ưu tiên tháo gỡ trong thời gian tới.

Khảo sát tình hình thu hút đầu tư và hoạt động của các cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.

Cụ thể, việc xử lý tài sản công và giải phóng nguồn lực đất đai, sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, số lượng cơ sở nhà, đất dôi dư phát sinh rất lớn. Theo báo cáo đến tháng 12/2025, toàn tỉnh vẫn còn 350 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý theo quy định của pháp luật về công sản. Việc chậm trễ trong xử lý số tài sản này không chỉ gây lãng phí nguồn lực, phát sinh chi phí bảo vệ, làm xuống cấp tài sản, mà còn khiến quỹ đất không được đưa vào khai thác phục vụ thương mại, dịch vụ hoặc các dự án phát triển kinh tế – xã hội. Trong khi đó, thủ tục sắp xếp lại, xử lý nhà, đất còn phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp của Sở Tài chính và các đơn vị liên quan, nhưng tiến độ thực hiện hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu.

Một điểm nghẽn khác là sự thiếu đồng bộ giữa phân cấp thẩm quyền và năng lực thực thi trong lĩnh vực đầu tư công. Thời gian qua, tỉnh đã mạnh dạn phân cấp cho UBND cấp xã nhiều thẩm quyền mới, như quyết định giá vật liệu xây dựng, đơn giá nhân công, hay quản lý hạ tầng kỹ thuật. Tuy nhiên, thực tế cho thấy “chiếc áo” phân cấp đang rộng so với “cơ thể” năng lực của bộ máy cấp xã hiện nay. Nhiều xã còn thiếu hụt nghiêm trọng công chức có chuyên môn sâu về xây dựng, quy hoạch và tài chính. Có trường hợp một công chức cấp xã phải đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn của 4–5 sở, ngành cấp tỉnh, dẫn đến quá tải cục bộ. Khi năng lực thẩm định giá và quản lý dự án ở cơ sở chưa theo kịp thẩm quyền được giao, nguy cơ ách tắc hồ sơ, chậm giải ngân vốn đầu tư công hoặc phát sinh sai sót trong quy trình là rất rõ ràng.

Khảo sát tình hình thu hút đầu tư và hoạt động của các cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.

Bên cạnh đó, sự chưa thống nhất của hệ thống thể chế và quy trình phối hợp cũng đang là điểm nghẽn đáng lưu ý. Mặc dù các văn bản quy phạm pháp luật đã được rà soát, nhưng vẫn còn tình trạng quy định phân cấp đã ban hành mà chưa có hướng dẫn chi tiết, chưa được cụ thể hóa thành quy trình thực hiện. Quy trình phối hợp liên thông giữa cấp tỉnh và cấp xã, trong điều kiện bỏ cấp huyện, chưa thực sự thông suốt, dẫn đến lúng túng trong xử lý công việc. Hiện nay, các sở, ngành cấp tỉnh phải quản lý trực tiếp tới 69 đầu mối xã, phường, thay vì 12 huyện như trước đây, khiến khối lượng văn bản cần xử lý tăng rất lớn, đôi khi gây chậm trễ trong việc phản hồi và hướng dẫn tháo gỡ khó khăn cho cơ sở.

Số hóa hoạt động giám sát để định danh rõ trách nhiệm

- Ban Kinh tế – Ngân sách HĐND tỉnh xác định chuyển trọng tâm giám sát từ theo dõi quy trình sang đánh giá hiệu quả thực chất và tính bền vững của chính sách. Vậy tư duy giám sát này sẽ được cụ thể hóa như thế nào trong nhiệm kỳ 2026–2031, thưa bà?

- Việc chuyển hướng giám sát từ theo dõi quy trình sang đánh giá hiệu quả thực chất là yêu cầu cấp thiết khi chúng ta vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong nhiệm kỳ 2026–2031. Khi không còn cấp huyện làm trung gian, HĐND tỉnh không thể và cũng không nên sa đà vào việc “soi” từng bước thủ tục hành chính, mà phải tập trung vào kết quả đầu ra cuối cùng.

Trên cơ sở đó, tư duy giám sát của Ban Kinh tế – Ngân sách HĐND tỉnh sẽ được cụ thể hóa thông qua việc tăng cường giám sát “hậu kiểm” dựa trên dữ liệu định lượng, thay cho cách giám sát chủ yếu dựa vào báo cáo hành chính trước đây. Thay vì chỉ dừng lại ở việc nghe báo cáo rằng “đã phân cấp”, hoạt động giám sát sẽ đi sâu đánh giá việc phân cấp đó có thực sự phát huy hiệu quả hay không, năng lực của cấp xã có đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ được giao hay không, hay việc phân cấp lại đang tạo ra những “điểm nghẽn” mới khi cán bộ cơ sở bị quá tải, một người phải chịu sự chỉ đạo của 4–5 sở, ngành như thực tế đã được phản ánh. Trên nền tảng 100% hồ sơ thủ tục hành chính đã được số hóa, Ban sẽ giám sát trực tiếp trên dữ liệu để làm rõ tỷ lệ hồ sơ trễ hạn thực tế, lĩnh vực nào ách tắc nhiều nhất, qua đó truy cứu trách nhiệm cụ thể mà không cần chờ đến các đợt giám sát trực tiếp.

Cùng với đó, hiệu quả khai thác tài sản công và nguồn lực đất đai sẽ được đặt lên bàn cân “lỗ – lãi” trong hoạt động giám sát. Giám sát tính bền vững không chỉ là xem vốn đã được giải ngân hết hay chưa, mà là đánh giá từng đồng ngân sách bỏ ra, từng mét vuông đất công mang lại giá trị gì cho phát triển. Trong bối cảnh toàn tỉnh còn tới 350 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp chưa được xử lý dứt điểm, giám sát nhiệm kỳ tới sẽ không dừng ở việc đôn đốc tiến độ bàn giao, mà tập trung đánh giá phương án sử dụng các tài sản này. Việc chuyển giao về Trung tâm Phát triển quỹ đất hay tổ chức bán đấu giá phương án nào mang lại nguồn thu và hiệu quả cao hơn; việc bố trí lại trụ sở cho 69 xã, phường đã thực sự tối ưu hóa công năng hay vẫn còn lãng phí, đều là những nội dung giám sát trọng tâm. Mục tiêu là biến tài sản đang “chờ xử lý” thành nguồn lực phát triển bền vững cho ngân sách tỉnh giai đoạn 2026–2030.

Toàn cảnh Kỳ họp thứ 34, HĐND tỉnh Hà Tĩnh Khóa XVIII.

Bên cạnh đó, giám sát cũng sẽ tập trung vào tính đồng bộ của cơ chế phân bổ ngân sách cho cấp xã trong giai đoạn ngân sách mới 2026–2031. Khi cấp xã phải tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện chuyển về, trong khi chế độ tiền lương và phụ cấp chưa tương xứng, thì chính sách tài khóa của tỉnh cần đóng vai trò “bà đỡ”. Hoạt động giám sát của HĐND sẽ làm rõ việc xây dựng định mức phân bổ ngân sách cho chính quyền cấp xã trong mô hình mới có bảo đảm tính bền vững hay không, đồng thời giám sát chặt chẽ việc các gói hỗ trợ của Trung ương, như gói 70 tỷ đồng và 90 tỷ đồng, có được chuyển hóa thành trang thiết bị, hạ tầng số hiện đại để giảm tải áp lực công việc cho cán bộ cơ sở hay không.

Tóm lại, giám sát trong nhiệm kỳ tới sẽ là giám sát dựa trên hiệu quả đầu ra và dữ liệu số. Chúng tôi sẽ không chỉ đặt câu hỏi “đã làm đúng quy trình chưa”, mà quan trọng hơn là “người dân có được phục vụ nhanh hơn không” và “nguồn lực ngân sách bỏ ra có mang lại hiệu quả lâu dài hay không”?

- Để bảo đảm các kiến nghị sau giám sát được thực hiện, Ban Kinh tế – Ngân sách HĐND tỉnh sẽ tập trung triển khai những giải pháp trọng tâm nào trong thời gian tới, thưa bà?

- Để các kiến nghị sau giám sát không rơi vào tình trạng “im lặng” hoặc chỉ thực hiện mang tính hình thức, Ban Kinh tế – Ngân sách xác định phải áp dụng các giải pháp đủ mạnh.

Một là, giám sát “truy đến cùng” bằng công cụ dữ liệu số. Chúng ta không thể tiếp tục giám sát thủ công trong điều kiện có hàng nghìn đầu việc phát sinh. Hiện nay, tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính của tỉnh đã được số hóa đạt 100%, tạo điều kiện để Ban Kinh tế – Ngân sách yêu cầu giải trình dựa trên “nhật ký điện tử”. Hồ sơ ách tắc ở sở nào, thuộc trách nhiệm của chuyên viên nào, kéo dài trong bao lâu đều được thể hiện rõ trên hệ thống. Ví dụ, theo thống kê trong năm 2025 có 4.196 hồ sơ quá hạn, Ban sẽ không chấp nhận những lý do giải trình chung chung, mà yêu cầu định danh rõ trách nhiệm của từng cá nhân, đơn vị để kiến nghị xử lý.

Trưởng Ban Kinh tế – Ngân sách HĐND tỉnh Nguyễn Thị Thúy Nga dẫn đầu Tổ tham mưu, giúp việc kiểm tra hồ sơ, khảo sát thực tế tại mỏ đá xã Cẩm Thịnh

Hai là, gắn kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc phân bổ ngân sách. Đây là công cụ có hiệu lực mạnh nhất của Ban Kinh tế – Ngân sách. Đối với những đơn vị chậm trễ hoặc không thực hiện nghiêm túc các kiến nghị giám sát, chẳng hạn như việc chậm xử lý 350 cơ sở nhà, đất dôi dư gây lãng phí nguồn lực, Ban sẽ kiến nghị HĐND tỉnh xem xét kỹ lưỡng, thậm chí cắt giảm hoặc tạm dừng phân bổ dự toán chi thường xuyên, chi mua sắm tài sản của đơn vị đó trong kỳ ngân sách tiếp theo. Trách nhiệm giải trình chỉ thực sự chuyển biến khi được gắn trực tiếp với lợi ích kinh tế và nguồn lực ngân sách của chính đơn vị đó.

Ba là, chuyển từ kiến nghị mang tính chung chung sang kiến nghị định lượng, cụ thể. Trong các báo cáo thẩm tra và nghị quyết giám sát, Ban sẽ không tiếp tục sử dụng những cụm từ định tính như “tăng cường”, “đẩy mạnh”, “sớm khắc phục”, mà thay vào đó là các kiến nghị kèm theo con số và mốc thời gian rõ ràng.

Ví dụ, thay vì kiến nghị chung chung về việc đẩy nhanh xử lý tài sản công, sẽ kiến nghị cụ thể phải hoàn thành phương án xử lý đối với 55 cơ sở đang điều chuyển trước thời điểm xác định và báo cáo kết quả tại kỳ họp tiếp theo. Việc định lượng này buộc các cơ quan quản lý phải giải trình bằng sản phẩm cụ thể, không thể né tránh.

Quan điểm nhất quán của Ban Kinh tế – Ngân sách HĐND tỉnh là trách nhiệm giải trình phải rõ người, rõ việc; những sai phạm, chậm trễ trong thực thi nhiệm vụ phải gắn với trách nhiệm công vụ tương ứng và hệ quả trong việc phân bổ nguồn lực ngân sách được giao.

Từ thực tiễn thẩm tra, giám sát và chất vấn tại các kỳ họp HĐND tỉnh trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý nhà nước hiện nay không chỉ là yêu cầu hành chính, mà thực sự là “thước đo sinh tử” đối với hiệu quả của bộ máy mới... Khi xóa bỏ cấp huyện, các sở, ngành cấp tỉnh trở thành đầu mối chịu trách nhiệm trực tiếp trước 69 xã, phường, trong điều kiện khối lượng công việc tăng mạnh và thời gian xử lý ngày càng gấp. Tuy nhiên, qua giám sát cho thấy vẫn còn tình trạng thiếu đồng bộ trong chỉ đạo, điều hành; một số hướng dẫn phân cấp ban hành chậm, chưa được cụ thể hóa thành quy trình rõ ràng, khiến cơ sở lúng túng. Thực tế có công chức cấp xã phải chịu sự chỉ đạo của 4–5 sở, ngành cùng lúc, dẫn đến quá tải và phát sinh biểu hiện đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp, các ngành.

Trưởng Ban Kinh tế –
Ngân sách HĐND tỉnh Hà Tĩnh
NGUYỄN THỊ THÚY NGA

Diệp Anh thực hiện

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/hoat-dong-giam-sat-cua-hdnd-tinh-ha-tinh-chuyen-tu-theo-doi-quy-trinh-sang-danh-gia-thuc-chat-10403469.html