Trong không khí chuẩn bị cho Hội chợ Quốc gia Mùa Xuân 2026 - sự kiện văn hóa, thương mại giàu bản sắc Việt Nam, câu chuyện về vai trò của hội chợ trong việc kết nối di sản thủ công với đời sống đương đại đang được đặt ra rõ nét hơn bao giờ hết.
Không chỉ là không gian trưng bày, giới thiệu sản phẩm, Hội chợ Quốc gia Mùa Xuân 2026 còn được kỳ vọng trở thành điểm gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại, giữa nghệ nhân và công chúng, giữa giá trị văn hóa truyền thống và nhu cầu của xã hội hiện đại.
Trước thềm sự kiện, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với nghệ nhân tò he Đặng Đình Thường, anh đã tham gia Hội chợ Mùa Thu lần thứ I - 2025 và dự kiến sẽ tiếp tục đồng hành cùng Hội chợ Quốc gia Mùa Xuân 2026 sắp tới, để lắng nghe những góc nhìn, kỳ vọng xoay quanh vai trò của hội chợ trong việc bảo tồn, lan tỏa và tạo sinh kế bền vững cho các làng nghề thủ công truyền thống.
Để di sản thủ công “sống” cùng đời sống đương đại
- Thưa nghệ nhân, không gian Hội chợ Quốc gia Mùa Xuân 2026 có vai trò ra sao trong việc kết nối di sản thủ công truyền thống với đời sống đương đại?
Nghệ nhân Đặng Đình Thường: Theo tôi, không gian hội chợ mùa xuân giữ vai trò như một chiếc cầu nối rất đặc biệt giữa di sản thủ công truyền thống và đời sống đương đại. Khác với những không gian trưng bày mang tính tĩnh, hội chợ tạo điều kiện để di sản được “sống” trong chính nhịp sinh hoạt của xã hội hôm nay. Ở đó, nghề thủ công không chỉ được giới thiệu bằng sản phẩm hoàn thiện, mà còn được thể hiện qua quá trình làm nghề, qua bàn tay, câu chuyện và ký ức của người nghệ nhân. Chính sự hiện diện trực tiếp ấy giúp công chúng cảm nhận được chiều sâu văn hóa và giá trị lao động phía sau mỗi sản phẩm.
Phóng viên Báo Công Thương và nghệ nhân Đặng Đình Thường.
Đặc biệt, hội chợ mùa xuân là nơi hội tụ đông đảo các tầng lớp xã hội, từ người lớn tuổi đến giới trẻ và trẻ em. Thông qua trải nghiệm, giao lưu và đối thoại, di sản thủ công dần thoát khỏi cảm giác xa vời, trở nên gần gũi hơn với đời sống hiện đại. Từ đó, những giá trị truyền thống không bị “đóng khung” trong quá khứ, mà có cơ hội được tiếp biến, thích ứng và lan tỏa một cách tự nhiên, bền vững trong xã hội đương đại.
- Trên góc nhìn của nghệ nhân, hội chợ có thể trở thành “cầu nối” để nghề tò he vừa giữ được hồn cốt truyền thống, vừa thích ứng với thị hiếu mới?
Nghệ nhân Đặng Đình Thường: Theo tôi, hội chợ có thể trở thành “cầu nối” hiệu quả khi tạo ra một không gian vừa tôn trọng giá trị cốt lõi của nghề tò he, vừa mở ra cơ hội đối thoại với thị hiếu đương đại. Trước hết, điều quan trọng nhất là giữ được hồn cốt truyền thống, từ chất liệu, kỹ thuật nặn, cho đến những hình tượng dân gian gắn với ký ức văn hóa của người Việt. Khi những giá trị ấy được giới thiệu một cách mạch lạc, chân thực ngay trong không gian hội chợ, công chúng sẽ hiểu rằng tò he không chỉ là món đồ chơi, mà là một phần của di sản văn hóa sống.
Song song với đó, hội chợ cũng là nơi để nghề tò he tiếp cận nhu cầu và thị hiếu mới của xã hội. Thông qua giao lưu trực tiếp với người xem, đặc biệt là giới trẻ và trẻ em, nghệ nhân có thể sáng tạo thêm những hình mẫu gần gũi với đời sống hôm nay, nhưng vẫn dựa trên kỹ thuật và tinh thần truyền thống. Khi được tổ chức bài bản, hội chợ không chỉ giúp nghệ nhân bán sản phẩm, mà còn tạo môi trường thử nghiệm, làm mới cách tiếp cận, qua đó giúp nghề tò he thích ứng linh hoạt với đời sống hiện đại mà không đánh mất bản sắc vốn có.
Từ quảng bá đến tạo sinh kế cho nghệ nhân
- Nghệ nhân đặt ra những kỳ vọng gì về hiệu quả quảng bá hình ảnh làng nghề truyền thống như tò he thông qua Hội chợ Quốc gia Mùa Xuân 2026?
Nghệ nhân Đặng Đình Thường: Thật ra, khi tham gia và đồng hành cùng các hoạt động mùa xuân như thế này, mong muốn lớn nhất của tôi là làm sao để lượng khách đến tham quan triển lãm ngày càng đông hơn, để nhiều người biết đến hơn nữa không gian văn hóa của hội chợ. Tôi rất kỳ vọng Ban tổ chức sẽ đầu tư tổ chức một cách thật bài bản, hoành tráng và có điểm nhấn, nhằm tạo sức hút không chỉ với công chúng trong nước mà còn với cả du khách quốc tế.
Hội chợ cũng là nơi để nghề tò he tiếp cận nhu cầu và thị hiếu mới của xã hội.
Khi hội chợ được tổ chức quy mô, chuyên nghiệp, những giá trị của các làng nghề truyền thống, từ sản phẩm thủ công, mỹ nghệ cho đến các hình thức trình diễn nghề, sẽ có cơ hội được giới thiệu một cách đầy đủ và sinh động hơn. Ở đó, không chỉ riêng nghề tò he, mà rất nhiều làng nghề khác cùng hội tụ, cùng kể câu chuyện của mình thông qua sản phẩm và bàn tay của người thợ. Tôi tin rằng, khi không gian hội chợ thực sự hấp dẫn, lượng khách đến tham quan sẽ tăng lên, qua đó góp phần quảng bá hình ảnh làng nghề, đồng thời hỗ trợ thêm nguồn thu, tạo động lực để nghệ nhân yên tâm gắn bó và tiếp tục gìn giữ, phát triển nghề truyền thống.
- Nghệ nhân kỳ vọng gì về vai trò của các hội chợ văn hóa trong việc tạo sinh kế bền vững cho nghề thủ công?
Nghệ nhân Đặng Đình Thường: Tôi kỳ vọng, các hội chợ văn hóa sẽ được nhìn nhận và tổ chức như một cấu phần quan trọng trong hệ sinh thái phát triển làng nghề, chứ không chỉ là hoạt động mang tính sự kiện hay phong trào. Trước hết, hội chợ cần tạo đầu ra thực chất cho sản phẩm thủ công, giúp nghệ nhân có cơ hội giới thiệu, bán sản phẩm và tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng. Khi thị trường được mở rộng, đặc biệt là hướng tới du khách và các kênh phân phối dài hạn, nghề thủ công mới có thể tạo ra nguồn thu ổn định, từ đó giúp nghệ nhân yên tâm gắn bó với nghề.
Bên cạnh yếu tố kinh tế, các hội chợ văn hóa còn có vai trò rất lớn trong việc nâng cao vị thế xã hội của người làm nghề. Khi nghệ nhân được tôn vinh đúng mức, được lắng nghe và được tạo điều kiện trình diễn, giới thiệu câu chuyện nghề, họ không chỉ bán sản phẩm mà còn truyền tải được giá trị văn hóa, lịch sử và tinh thần gắn với mỗi làng nghề. Điều này giúp sản phẩm thủ công không còn bị nhìn nhận đơn thuần như hàng hóa, mà trở thành sản phẩm văn hóa có giá trị gia tăng cao hơn.
Về lâu dài, tôi kỳ vọng, hội chợ sẽ là nơi kết nối nhiều chủ thể, từ nghệ nhân, đơn vị tổ chức, doanh nghiệp phân phối cho đến các hoạt động du lịch và giáo dục trải nghiệm. Khi các mối liên kết này được hình thành bền vững, hội chợ sẽ góp phần tạo ra hệ sinh thái hỗ trợ nghề thủ công, vừa bảo tồn di sản, vừa tạo sinh kế ổn định, lâu dài cho nghệ nhân và khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống.
Xin cảm ơn nghệ nhân!
Minh Trang