Hồi sinh sông Tô Lịch: cú hích hạ tầng và quyết tâm 'xanh' của Hà Nội

một ngày trướcBài gốc

Cuối năm 2025, nước sông Tô Lịch đã chuyển từ màu đen kịt đặc quánh sang màu xanh rêu nhạt.

Năm 2025 đã đi qua đánh dấu một cột mốc lịch sử trong công tác bảo vệ môi trường của Thủ đô khi những nỗ lực không mệt mỏi của TP Hà Nội nhằm “giải cứu” sông Tô Lịch và năm 2026 bắt đầu với những “quả ngọt” không thể tuyệt với hơn, minh chứng cho sự đúng đắn của những quyết sách quyết liệt về hạ tầng và quản lý đô thị.

"Trái tim" Yên Xá và cuộc cách mạng tách dòng nước thải

Câu chuyện về sông Tô Lịch ô nhiễm vốn là món nợ dai dẳng mà nhiều nhiệm kỳ lãnh đạo TP Hà Nội trăn trở tìm lời giải. Suốt nhiều năm, dòng sông này phải gánh chức năng bất đắc dĩ là cống thoát nước thải khổng lồ của cả khu vực nội đô, tiếp nhận hàng trăm nghìn mét khối nước thải chưa qua xử lý mỗi ngày. Tuy nhiên, bức tranh ảm đạm ấy đã thay đổi căn bản trong năm 2025 nhờ sự vận hành đồng bộ của dự án Hệ thống xử lý nước thải Yên Xá. Đây được xem là mảnh ghép quan trọng nhất, mang tính quyết định đến sự sống còn của dòng sông.

Không còn là những giải pháp thử nghiệm cục bộ hay các biện pháp xử lý mùi tạm thời, năm 2025 chứng kiến sự vận hành toàn diện của hệ thống cống gom nước thải khổng lồ chạy dọc hai bên bờ sông. Công nghệ khoan kích ngầm (Pipe Jacking) hiện đại được áp dụng trong quá trình thi công trước đó đã phát huy tác dụng tối đa, giúp thu gom phần lớn nước thải từ các hộ dân và cơ sở kinh doanh đưa về Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá thay vì đổ trực tiếp ra lòng sông như trước đây. Theo số liệu báo cáo mới nhất từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp TP Hà Nội vào quý IV năm 2025, hệ thống đã thu gom và xử lý đạt công suất thiết kế, giảm thiểu đáng kể tải lượng ô nhiễm hữu cơ đổ vào sông.

GS.TS Trần Hiếu Nhuệ - nguyên Viện trưởng Viện Kỹ thuật nước và Công nghệ môi trường, trong một tọa đàm về môi trường Hà Nội giữa năm 2025 đã từng nhận định rằng chìa khóa để cứu sông Tô Lịch không nằm ở việc nạo vét hay bổ cập nước đơn thuần, mà cốt lõi là phải tách được nước thải ra khỏi nước mưa và nước mặt. Ông khẳng định việc đưa Nhà máy Yên Xá vào vận hành thực tế chính là bước đi đúng đắn, giải quyết tận gốc nguyên nhân gây "chết" dòng sông. Thực tế hiện trường cuối năm 2025 cho thấy, nước sông Tô Lịch đã chuyển từ màu đen kịt đặc quánh sang màu xanh rêu nhạt, chỉ số oxy hòa tan trong nước đã tăng lên mức cho phép sự sống của các loài thủy sinh cơ bản quay trở lại.

Song song với giải pháp kỹ thuật, quyết tâm chính trị của Hà Nội trong năm 2025 được thể hiện qua hàng loạt cơ chế giám sát và chế tài chưa từng có. Thực hiện Luật Thủ đô (sửa đổi) và các nghị quyết chuyên đề về môi trường, các lực lượng chức năng đã tiến hành tổng kiểm tra, rà soát hàng nghìn cơ sở xả thải ven sông. Sự quyết liệt này không chỉ dừng lại ở việc xử phạt hành chính mà còn buộc đình chỉ hoạt động đối với các đơn vị cố tình vi phạm, không chịu đấu nối vào hệ thống thu gom chung. Chính sự kết hợp giữa "cứng" trong chế tài và "mềm" trong giải pháp công nghệ đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, giúp Hà Nội từng bước giành lại màu xanh cho dòng sông lịch sử.

Sông Tô Lịch sẽ còn "lột xác" mạnh mẽ với dự án công viên hai bên bờ sông đang được TP triển khai.

Từ dòng sông "chết" đến trục cảnh quan văn hóa - kinh tế

Sự chuyển biến tích cực của môi trường nước đã kéo theo sự thay đổi mạnh mẽ về diện mạo đô thị và đời sống kinh tế - xã hội dọc hai bên bờ sông Tô Lịch. Nếu như trước đây, người dân thường quay lưng lại với dòng sông, nhà cửa luôn đóng kín để tránh mùi hôi, thì nay, không gian ven sông đang dần trở thành điểm nhấn cảnh quan của khu vực. Dự án cải tạo bờ kè kết hợp với đường đi bộ và dải cây xanh, được TP đẩy mạnh hoàn thiện trong năm 2025, đã biến những đoạn đường ven sông thành nơi sinh hoạt cộng đồng lý tưởng. Ghi nhận thực tế tại đoạn sông qua khu vực Cầu Giấy và Ngã Tư Sở vào những ngày đầu năm mới 2026 có thể dễ dàng bắt gặp hình ảnh người dân đi dạo, tập thể dục buổi sáng hay thư giãn vào buổi chiều tà. Đây là những “trái ngọt” đầu tiên được “hái” vào đúng những ngày đầu tiên của năm mới.

Không gian công cộng ven sông được quy hoạch bài bản với hệ thống chiếu sáng nghệ thuật và cây xanh tầm thấp, tạo nên một dải lụa mềm mại vắt ngang lòng đô thị. Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam Đào Ngọc Nghiêm đánh giá cao nỗ lực này của TP và cho rằng việc hồi sinh sông Tô Lịch không chỉ giải quyết vấn đề vệ sinh môi trường mà còn khôi phục giá trị văn hóa, lịch sử của dòng sông vốn được mệnh danh là "long mạch" của Thăng Long xưa. Khi dòng sông sạch lại, nó sẽ đóng vai trò là trục cảnh quan trung tâm, kết nối các không gian đô thị và tạo đà cho phát triển kinh tế dịch vụ, du lịch.

Tác động kinh tế từ việc làm sạch sông Tô Lịch cũng bắt đầu hiện rõ trong bức tranh bất động sản và thương mại năm 2025. Giá trị bất động sản tại các khu vực ven sông đã ghi nhận mức tăng trưởng ổn định nhờ chất lượng sống được cải thiện. Các cửa hàng, quán cà phê, dịch vụ giải trí bắt đầu mọc lên, hướng mặt tiền ra sông để tận dụng không gian thoáng đãng – điều mà chỉ vài năm trước là không tưởng. Đây là minh chứng rõ nét cho thấy bảo vệ môi trường chính là bảo vệ nguồn lực phát triển kinh tế, là đầu tư cho tương lai bền vững. Lợi ích kinh tế thu được từ sự hồi sinh của dòng sông sẽ quay trở lại bù đắp cho chi phí vận hành hệ thống xử lý nước thải và duy tu cảnh quan, tạo nên một vòng tròn kinh tế xanh khép kín.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, việc nước sông trong xanh trở lại mới chỉ là bước đầu, vấn đề xử lý lớp bùn đáy tích tụ hàng chục năm qua vẫn cần một lộ trình khoa học và nguồn lực lớn. Bên cạnh đó, để duy trì dòng chảy ổn định và hệ sinh thái bền vững, phương án bổ cập nước từ sông Hồng cần được tính toán kỹ lưỡng về mặt thủy lực và chi phí năng lượng. Hơn nữa, ý thức của một bộ phận người dân trong việc giữ gìn vệ sinh chung, không vứt rác xuống lòng sông vẫn cần được nâng cao thông qua tuyên truyền và giám sát cộng đồng chặt chẽ hơn nữa.

Trong không khí phấn khởi của năm mới 2026, chúng ta cùng nhìn lại hành trình năm 2025 và có thể khẳng định nỗ lực làm sạch sông Tô Lịch của TP Hà Nội là một điểm sáng trong bức tranh kinh tế - xã hội của Thủ đô. Từ một dòng sông "chết" bị bủa vây bởi nước thải và định kiến, Tô Lịch đang từng ngày hồi sinh mạnh mẽ nhờ tư duy quản lý hiện đại và sự đầu tư hạ tầng bài bản. Dù chặng đường phía trước để khôi phục hoàn toàn hệ sinh thái tự nhiên của dòng sông vẫn còn dài, nhưng những gì đạt được trong năm qua đã củng cố niềm tin của người dân vào cam kết kiến tạo một Thủ đô "Xanh - Văn hiến - Văn minh - Hiện đại". Sông Tô Lịch không chỉ là câu chuyện về môi trường, đó là biểu tượng cho khát vọng vươn lên và trách nhiệm của Hà Nội đối với thế hệ tương lai.

Quý Nguyễn

Nguồn KTĐT : https://kinhtedothi.vn/hoi-sinh-song-to-lich-cu-hich-ha-tang-va-quyet-tam-xanh-cua-ha-noi.952168.html